miniaturadaimagem|Arthur de Gobineau, un dos iniciadores da teoría da raza aria A raza aria (do sánscrito ārya) designa un construto racial pseudocientífico desenvolvido na Europa do século XIX, que teorizaba sobre a existencia dun antigo e suposto grupo étnico superior de falantes indoeuropeos de trazos claros, ao que se lle atribuía a orixe das civilizacións avanzadas en toda Eurasia, desde A India ata Escandinavia. Este concepto xurdiu a partir do termo lingüístico «ario», un identificador etnocultural empregado polos antigos pobos indoiranios co significado de «nobre» ou «honorable», que filólogos do século XIX como Friedrich Max Müller aplicaron inicialmente sen connotación racial aos falantes de linguas indoeuropeas, antes de que antropólogos posteriores o racializasen para implicar unha pureza biolóxica e un dominio cultural.

Impulsada por figuras como Arthur de Gobineau no seu Ensaio sobre a desigualdade das razas humanas (1853–1855), a idea presentaba os arios como unha «raza superior» cuxa suposta diluación por mestizaxe explicaría o declive das civilizacións, o que influíu en pensadores posteriores como Houston Stewart Chamberlain e nos nacionalistas völkisch, que a vincularon con trazos físicos nórdicos. No século XX, o réxime nazi baixo Adolf Hitler apropiouse e distorsionou o termo para sustentar a súa ideoloxía de xerarquía racial, proclamando os alemáns como os arios máis puros e destinados a gobernar, o cal serviu para xustificar a euxénese, o expansionismo e o Holocausto — aínda que mesmo algúns teóricos raciais nazis criticaron o termo «ario» por ser lingüisticamente impreciso como categoría de clasificación biolóxica.

A produción académica posterior á Segunda Guerra Mundial, reforzada por evidencias xenéticas sobre as migracións de pobos pastores da estepa arredor do 2000 a.C. que contribuíron ás expansións indoeuropeas sen delimitar unha raza superior homoxénea, desacreditou por completo a idea da raza aria por carecer de base empírica, reducíndoa a un exemplo aleccionador de como o saber lingüístico pode ser instrumentalizado en forma de pseudociencia ideolóxica, nun contexto de sesgos institucionais que priorizaban a narrativa fronte aos datos.

Uso orixinal indoiranio O termo ārya (en sánscrito) ou airya (en avéstico), derivado da raíz protoindoirania arya-, designaba orixinalmente «nobre» ou «honorable» e servía como autodenominación étnica para os falantes de linguas indoiranias na antiga India e no antigo Irán. Este uso contrapoñía os arios, así autodenominados, con grupos externos, como os dāsa ou dasyu mencionados nos textos védicos, o que implicaba unha distinción cultural ou tribal máis que racial no sentido físico. A palabra aparece xa nas capas máis antigas da literatura indoirania, reflectindo unha herdanza lingüística compartida entre grupos pastorís que migraron cara ao subcontinente indio e á meseta iraniana arredor do 2000–1500 a.C.

No sánscrito védico, ārya está atestado máis de 30 veces no Rigveda, composto cara ao 1500–1200 a.C., onde describe a propia sociedade, os deuses e os rituais dos seus compositores, moitas veces en contraposición aos adversarios non arios. Por exemplo, algúns himnos invocan o concepto de ārya varṇa («clase nobre») para significar a pertenza á comunidade nobre e observante dos ritos, vinculada aos falantes indoarios que se estableceron na rexión do Panxab. O termo estendeuse xeograficamente a Āryāvarta, o «fogar dos arios», que abranguía o norte da India como corazón cultural en textos posteriores como o Mahabharata.

Do mesmo xeito, no avéstico, a lingua das escrituras zoroastrianas, airya designa a identidade propia da rama iraniana, e aparece tanto nas Gathas (as seccións máis antigas, datadas cara ao 1500–1000 a.C.) coma no Avesta máis recente, para denotar liñaxe nobre e filiación étnica. A patria mítica Airyana Vaēǰah («Extensión dos Arios») simboliza a orixe deste grupo no leste de Irán ou en Asia Central, desde onde as tribos se dispersaron baixo figuras como Yima, segundo a tradición avéstica. Ambas as tradicións conservan a raíz arya- en nomes divinos, como o védico Aryaman (unha divindade solar que encarna a nobreza aria) e os seus cognados iranianos, o que subliña a súa continuidade cultural anterior ás migracións.

Apropiacións ideolóxicas a comezos do século XX A teoría das orixes arias nas estepas rusas non era a única que circulaba no século XIX. Estudosos alemáns sostiñan que os arios deron a súa orixe na antiga Alemaña ou en Escandinavia, ou que polo menos era nestes países onde a etnia aria orixinal se conservara. Era unha crenza xeneralizada a de que os arios védicos eran etnicamente idénticos ós godos, vándalos e outros pobos xermánicos antigos do Völkerwanderung (Emigración de Nacións). Esta idea ía a miúdo unida a crenzas antisemitas. Afirmábase que existían pobos "arios" e "semíticos" diferenciados, baseándose en suposicións sobre a historia étnica e lingüística do mundo antigo. Así, as poboacións semíticas chegaron a ser vistas como presenzcorrixo as estrañas dentro das sociedades "arias".

Na India durante a época do Raj Británico os gobernantes ingleses tamén empregaron a idea dunha raza aria distinta como maneira de aliarse co sistema de castas do país. Como moitos idiomas europeos modernos están emparentados co sánscrito, os británicos engadiron isto ás súas xustificacións da súa presenza na India. Sostiveron que os arios foron pobos de raza “branca” que invadiran a India na antigüidade, sometendo ós pobos dravídicos nativos de pel escura, que foron empurrados cara ao sur. Tamén trataron de dividir a sociedade afirmando que os arios se estableceran a si mesmos como as castas dominantes, que tradicionalmente eran os estudosos das sofisticadas escrituras védicas da fe hinduísta. O debate sobre as "razas" aria ou dravídica segue aberto na India ata o día de hoxe, influíndo en cuestións relixiosas e políticas. Algúns grupos dravídicos, en especial os támiles, sosteñen que a adoración de Shiva é unha relixión dravídica en si mesma, diferenciada do hinduísmo brahmánico. Por outra parte, o movemento nacionalista indio Hindutva afirma que a migración ou conquista arias nunca sucederon xa que o vedismo xurdira da civilización do Indo, que se supón anterior ós presuntos arios da India.

Estas discusións conduciron, así mesmo, ó movemento teosófico fundado por Helena Blavatsky e Henry Olcott a finais do século XIX. Tratábase de certa temperá filosofía New Age inspirada na cultura india, especialmente no movemento hindú de reforma Arya Samaj fundado por Swami Dayananda. Os teósofos sosteñen empregar a palabra ario para referirse á actual civilización humana. Non obstante, outros ocultistas como Guido von List (e os seus seguidores como Lanz von Liebenfels) máis tarde tomaron estas ideas uníndoas a un credo nacionalista e redefinindo ario como sinónimo de indoeuropeo. Estas e outras ideas fraguaron no uso nazi do termo "raza aria" para nomear o que eles concibían como unha raza de señores de orixes noreuropeas, levando o concepto tan lonxe como para eliminar a discapacitados coa fin de manter a súa pureza, baixo o programa de Eutanasia Aktion T-4 dos científicos do III Reich, que tiña a fin de experimentar con persoas que padecían múltiples problemas físicos e mentais e observar o comportamento, para así manter a descendencia sen mestizaxe semita.

Notas

Categoría:Discriminación Categoría:Antropoloxía Categoría:Alemaña nazi Categoría:Supremacismo branco