O hebreo ou hebraico (en ʿIvrit) é unha lingua semítica da familia lingüística afroasiática. Historicamente, é a lingua dos israelitas e dos seus devanceiros, malia que a lingua non aparece co nome de hebreo no Tanakh. No Tanakh (Biblia xudía), a lingua é chamada "yehudit" (a lingua de Xudá) ou "səpaṯ kəna‘an" (a lingua de Canaan). Os exemplos máis antigos de paleohebreo datan do século -X, na forma de debuxos primitivos, mais "a cuestión da lingua usada na inscrición queda sen responder, facendo imposible probar que era hebreo e non outra lingua local". Permaneceu en uso regular como primeira lingua ata despois do ano 200 e como a lingua litúrxica do xudaísmo (dende o Período do Segundo Templo) e do samaritanismo.
O hebreo deixou de ser unha lingua falada nalgún momento entre os séculos I e IV""Se non puideses falar grego por dicir a época do cristianismo primitivo non poderías conseguir un traballo. Non conseguirías un bo traballo. Un traballo profesional. Había que saber grego ademais da túa propia lingua. E así estabas chegando a un punto no que os xudeus... a comunidade xudía en Exipto e grandes cidades como Alexandría xa non sabían hebreo, só sabían grego. E así necesitas unha versión grega na sinagoga. Traducido do orixinal: "If you couldn't speak Greek by say the time of early Christianity you couldn't get a job. You wouldn't get a good job. a professional job. You had to know Greek in addition to your own language. And so you were getting to a point where Jews...the Jewish community in say Egypt and large cities like Alexandria didn't know Hebrew anymore they only knew Greek. And so you need a Greek version in the synagogue." -- Josheph Blankinsopp, Professor of Biblical Studies University of Notre Dame in A&E's Who Wrote the Bible e sobreviviu no período medieval só como lingua litúrxica e da literatura dos rabinos. Porén, no século XIX, foi revivida como lingua falada e da literatura, e segundo Ethnologue, hoxe é a lingua de 9 millóns de persoas en todo o mundo, dos cales 7 millóns son de Israel. Nos Estados Unidos está a segunda maior poboación hebreo falante, con 221.593 falantes fluídos, a maioría procedentes de Israel.
O hebreo moderno é unha das dúas linguas oficiais de Israel (a outra é o árabe), mentres que o hebreo bíblico é usado para a oración e estudo polas comunidades xudías de todo o mundo. O hebreo antigo é aínda hoxe a lingua litúrxica dos samaritanos, mentres que o hebreo ou árabe modernos é a lingua vernácula. Como lingua estranxeira, é estudada por estudantes de xudaísmo e por arqueólogos e lingüistas especializados no Oriente Medio e as súas civilizacións, así como por teólogos.
A Torah (os primeiros cinco libros da Biblia hebrea), está escrita en hebreo bíblico, lingua da cal deriva a moderna, e que os estudosos cren floreceu no século -VI, na era do exilio babilonio. Por este motivo, o hebreo é chamado polos xudeus (), "A lingua sagrada", dende tempos antigos.
Etimoloxía A palabra moderna "hebreo" deriva da palabra "Ibri" (plural "Ibrim"), un dos moitos nomes do pobo xudeu. Tradicionalmente, enténdese como un adxectivo baseado no nome dun suposto devanceiro de Abraham, Eber ("Ebr" עבר en hebreo), mencionado no libro da Xénese 10:21. O nome está posiblemente baseado na raíz "ʕ-b-r" () que significa "cruzar". As interpretacións de "ʕibrim" están relacionadas con este verbo; xa que fai referencia ós hebreos como o pobo que cruzou o río Éufrates. A palabra habiru ou a asiria ebru teñen idéntico significado.
Na Biblia, a lingua hebrea é chamada () porque Xudá () foi o reino existente no momento da cita (finais do século -VII (Is 36, 2 Reis 18)). En Isaías 19:18, tamén é chamada "Lingua de Canaan" (.
Historia miniatura|esquerda|Cartel en hebreo coa súa transliteración en alfabeto latino nunha rúa de Tel Aviv. O hebreo pertence ao grupo de linguas cananeas. As linguas cananeas son unha rama da familia de linguas semíticas do noroeste.Ross, Allen P. Introducing Biblical Hebrew, Baker Academic, 2001.
Segundo Avraham Ben-Yosef, o hebreo floreceu como lingua falada no Reinos de Israel e Xudá durante o período de aproximadamente 1200 a 586 a.C.אברהם בן יוסף ,מבוא לתולדות הלשון העברית (Avraham ben-Yosef, Introduction to the History of the Hebrew Language), page 38, אור-עם, Tel-Aviv, 1981. Os estudosos debaten o grao en que o hebreo era unha lingua vernácula falada na antigüidade despois do exilio babilónico cando a lingua internacional predominante na rexión era o arameo antigo.
O hebreo extinguiuse como lingua coloquial na Antigüidade tardía, mais seguiu usándose como lingua literaria, especialmente en España, como lingua de comercio entre xudeus de diferentes linguas nativas, e como lingua litúrxica do xudaísmo, evolucionando varios dialectos do hebreo medieval literario, ata o seu renacemento como lingua falada a finais do século XIX.
Inscricións hebreas máis antigas
miniatura|A inscrición de Shebna, procedente da tumba dun mordomo real e atopada en Siloé, data do século VII a.C.
En xullo de 2008, o arqueólogo israelí Yossi Garfinkel descubriu un fragmento de cerámica en Khirbet Qeiyafa que, segundo el, podería ser a primeira escritura hebrea descuberta ata agora, datada de hai uns 3.000 anos. O arqueólogo da Universidade Hebrea Amihai Mazar dixo que a inscrición era "protocananea", mais advertiu que "a diferenciación entre as escrituras e as linguas propias dese período segue sen estar clara", polo que suxeriu que chamar ao texto hebreo podería considerarse como ir demasiado lonxe.
O calendario de Gezer tamén se remonta ao século -X, a comezos do período monárquico, a época tradicional do reinado de David e Salomón. Clasificado como hebreo bíblico arcaico, o calendario presenta unha lista de estacións e actividades agrícolas relacionadas. O calendario de Gezer (nomeado así pola cidade en cuxa proximidade se atopou) está escrito nunha antiga escritura semítica, semellante ao fenicio que, a través dos gregos e etruscos, máis tarde se converteron no alfabeto latino. O calendario de Gezer escríbese sen ningunha vogal, e non usa consoantes para implicar vogais mesmo nos lugares nos que a ortografía hebrea posterior as require.
Na rexión atopáronse numerosas táboas máis antigas con escrituras semellantes escritas noutras linguas semíticas, por exemplo, a protosinaítica. Crese que as formas orixinais da escritura se remontan aos xeróglifos exipcios, aínda que os valores fonéticos están inspirados no principio acrófónico. O devanceiro común do hebreo e do fenicio chámase cananeo, e foi o primeiro en usar un alfabeto semítico distinto do exipcio. Un documento antigo é a famosa estela de Mesha, escrita no dialecto moabita; a inscrición de Siloé, atopada preto de Xerusalén, é un exemplo temperán do hebreo. As mostras menos antigas do hebreo arcaico inclúen o ostracon atopado preto de Laquis, que describe os acontecementos que precederon á captura final de Xerusalén por Nabucodonosor II e a catividade babilónica do 586 a.C.
Rexurdimento do hebreo
miniatura|Eliezer Ben-Yehuda. O hebreo foi revivido varias veces como lingua literaria, sobre todo polo movemento Haskalah (Ilustración) de principios e mediados do século XIX en Alemaña. A principios do século XIX, xurdiu unha forma de hebreo falado nos mercados de Xerusalén entre xudeus de diferentes orixes lingüísticas para comunicarse con fins comerciais. Este dialecto hebreo era, ata certo punto, un pidgin. Preto de finais dese século, o activista xudeu Eliezer Ben-Yehuda, debido á ideoloxía do renacemento nacional (, , máis tarde o sionismo), comezou a revivir o hebreo como lingua falada moderna. Finalmente, como resultado do movemento local que creou, pero máis significativamente como resultado dos novos grupos de inmigrantes coñecidos baixo o nome da Segunda Aliyah, substituíu unha vintena de linguas faladas polos xudeus naquel momento. Esas linguas eran dialectos xudeus de linguas locais, incluíndo o sefardí (tamén chamado "xudezmo" e "ladino"), o yiddish, as xudeoárabe e o bukhori (taxí), ou linguas locais faladas na diáspora xudía como o ruso, o persa e o árabe.
O principal resultado do traballo literario dos intelectuais hebreos ao longo do século XIX foi unha modernización léxica do hebreo. Novas palabras e expresións foron adaptadas como neoloxismos do gran corpus de escritos hebreos desde a Biblia hebrea, ou tomadas prestadas do árabe (principalmente por Ben-Yehuda) e do arameo e latín máis antigos. Moitas palabras novas foron tomadas prestadas ou acuñadas de linguas europeas, especialmente o inglés, o ruso, o alemán e o francés. O hebreo moderno converteuse en lingua oficial na Palestina gobernada polos británicos en 1921 (xunto co inglés e o árabe), e despois en 1948 converteuse en lingua oficial do recentemente declarado Estado de Israel. O hebreo é a lingua máis falada en Israel na actualidade.
No Período Moderno, a partir do século XIX, a tradición hebrea literaria reviviu como a lingua falada do Israel moderno, chamada de diversas maneiras: "hebreo israelí", "hebreo israelí moderno", "hebreo moderno", "novo hebreo", "hebreo estándar israelí", "hebreo estándar" e así sucesivamente. O hebreo israelí exhibe algunhas características do hebreo sefardí da súa tradición local de Xerusalén, pero adáptaa con numerosos neoloxismos, termos tomados prestados (a miúdo técnicos) de linguas europeas e termos adoptados (a miúdo coloquiais) do árabe.
O uso literario e narrativo do hebreo foi revivido a partir do movemento Haskalá. A primeira publicación periódica secular en hebreo, (O Recolledor), foi publicada por maskilim en Königsberg (hoxe Kaliningrado) a partir de 1783.Spiegel, Shalom. Hebrew Reborn (1930), Meridian Books reprint 1962, New York p. 56. A mediados do século XIX, multiplicáronse as publicacións de varios xornais en hebreo de Europa do Leste (por exemplo, , fundado en Ełk en 1856). Poetas destacados foron Hayim Nahman Bialik e Shaul Tchernichovsky; tamén houbo novelas escritas na lingua.
A recuperación da lingua hebrea como lingua materna iniciouse a finais do século XIX polos esforzos de Ben-Yehuda. Uniuse ao movemento nacional xudeu e en 1881 emigrou a Palestina, que daquela formaba parte do Imperio Otomán. Motivado polos ideais circundantes de renovación e rexeitamento do estilo de vida "shtetl" da diáspora, Ben-Yehuda propúxose desenvolver ferramentas para converter a lingua literaria e a lingua litúrxica en lingua falada cotiá. Porén, o seu tipo de hebreo seguía normas que foran substituídas en Europa do Leste por unha gramática e un estilo diferentes, nos escritos de persoas como Ahad Ha'am e outros. Os seus esforzos organizativos e a súa participación na creación de escolas e na redacción de libros de texto impulsaron a actividade como lingua vernácula a un movemento gradualmente aceptado. Porén, non foi ata a Segunda Aliyá de 1904-1914 que o hebreo colleu un verdadeiro pulo na Palestina otomá coas empresas máis organizadas postas en marcha polo novo grupo de inmigrantes. Cando o Mandato Británico de Palestina recoñeceu o hebreo como unha das tres linguas oficiais do país (inglés, árabe e hebreo, en 1922), o seu novo status formal contribuíu á súa difusión. Unha lingua moderna construída cun vocabulario e aparencia escrita verdadeiramente semíticos, aínda que a miúdo europeos na fonoloxía, ocuparía o seu lugar entre as linguas actuais das nacións.