O mar Mediterráneo é un mar continental que esta conectado co océano Atlántico polo estreito de Xibraltar; rodeado pola conca mediterránea esta case completamente pechado por terra: ao norte baña as terras do sur de Europa e Anatolia, ao sur as do norte de África, o leste as do Levante mediterráneo e ao oeste baña as terras da Península Ibérica.
O mar Mediterráneo ocupa unha superficie duns 2.500.000 km2, que representan o 0,7% da superficie oceánica mundial, pero a súa conexión co Atlántico a través do Estreito de Xibraltar-o estreito que conecta o océano Atlántico co mar Mediterráneo e separa a Península Ibérica en Europa de Marrocos en África- só ten 14 km de ancho.
A súa lonxitude oeste-leste, desde o estreito de Xibraltar ata o golfo de Alexandreta, na costa sueste de Turquía, é dun 4000 km. A lonxitude norte-sur varía moito entre as distintas costas e se só se consideran as rutas rectas. Incluíndo tamén os cambios lonxitudinais, a ruta marítima máis curta entre o golfo de Trieste e a costa libia do golfo de Sidra é duns 1900 km. O mar Mediterráneo ten unha profundidade media de 1500 m e o punto máis profundo rexistrado é de 5109 m ±1 m na Fosa de Calipso no mar Xónico. Esta fosa atópase entre as latitudes 30° e 46° N e as lonxitudes 6° O e 36° L. O mar Mediterráneo abrangue un gran número de illas, algunhas delas de orixe volcánica. As dúas illas máis grandes, tanto en superficie como en poboación, son Sicilia e Sardeña. As temperaturas da auga son suaves no inverno e cálidas no verán e dan nome ao tipo de clima mediterráneo debido a que a maioría das precipitacións caen nos meses máis fríos. As súas costas meridional e oriental están bordeadas de desertos cálidos non moi lonxe terra dentro, pero o litoral inmediato a todos os lados do Mediterráneo tende a ter unha forte moderación marítima.
O Mediterráneo xogou un papel central na historia da civilización occidental pois foi unha ruta importante para os comerciantes e viaxeiros de tempos antigos, facilitando o comercio e o intercambio cultural entre os pobos da rexión. A historia da rexión mediterránea é crucial para comprender as orixes e o desenvolvemento de moitas sociedades modernas. O Imperio Romano mantivo a hexemonía náutica sobre o mar durante séculos.
Evidencias xeolóxicas indican que hai uns 5,9 millóns de anos, o Mediterráneo quedou separado do Atlántico e quedou parcial ou completamente desecado provocando a crise de salinidade de Messina durante un período duns 600.000 anos antes de ser anegado pola inundación zancliense hai uns 5,3 millóns de anos.
Os países que rodean o Mediterráneo na orde das agullas do reloxo son España, Francia, Mónaco, Italia, Eslovenia, Croacia, Bosnia e Hercegovina , Montenegro, Albania, Grecia, Turquía, Siria, Líbano, Israel, Palestina, Exipto, Libia, Tunisia, Alxeria e Marrocos; Malta e Chipre son países insulares no mar. Ademais, o disputado territorio do norte de Chipre, e algúns enclaves, en particular Xibraltar, Melilla e Ceuta, teñen costas con este mar. Alexandría é o seu maior asentamento costeiro. A cunca de drenaxe abrangue un gran número doutros países, sendo o Nilo o río máis longo que remata no mar Mediterráneo.
O Mediterráneo está unido ao océano Atlántico polo estreito de Xibraltar ao oeste, ao mar de Mármara e ao mar Negro polos Dardanelos e o Bósforo ao leste. O mar de Mármara -pero non o mar Negro- é a miúdo considerado como parte do Mediterráneo. A canal de Suez ao sueste une o Mediterráneo co mar Vermello.
É o mar coas taxas máis elevadas de hidrocarburos e contaminación do mundo.
O mar orixinou unha serie de lendas e mitos ao redor del, como a de Xasón e os argonautas.
Etimoloxía esquerda|miniatura|upright=0.65|Wadj-Ur, ou Wadj-Wer, antigo nome exipcio do mar Mediterráneo A etimoloxía deste mar procede do latín «Mar Medi Terraneum», cuxo significado é «mar no medio das terras». A maioría dos habitantes das súas costas usaron unha denominación derivada da latina: en grego chámase «Mesogeios Thalassa» (Μεσόγειος Θάλασσα) co mesmo significado que o nome latino, e en árabe chámase al-Baḥr al-Mutawāsiṭ (البحر المتواسط «mar intermedio»).
En turco, denomínase «Ak Deniz« («mar branco») por oposición ao mar Negro, pois os turcos chaman «branco» ao Sur e «negro» ao Norte. O nome turco tamén se utiliza ás veces en árabe: al-Baḥr al-′Ābyaḍ (البحر الأبيضídem).
Para os antigos exipcios, era «o Gran Verde». Os romanos adoitábano chamar Mare Nostrum («mar noso»). O uso máis antigo do adxectivo mediterraneum para referirse a este mar data de Solino, no século III d.C., e o primeiro que usou Mediterraneum como nome propio foi Isidoro de Sevilla, no século VI. Os árabes, durante a Idade Media, usaban maioritariamente o nome de al-Baḥr al-Rum («mar dos europeos non musulmáns»), seguindo o costume de nomear a mares e océanos coas poboacións que ocupaban as beiras opostas. Outros nomes árabes medievais foron al-Baḥr al-Sham («mar de Siria», preferido polos habitantes do Mediterráneo occidental), al-Baḥr al-Maghrib («mar de poñente» ou «do Magreb», popular entre os árabes do Mediterráneo oriental) e, moi minoritario, o xa citado al-Baḥr al-Mutawāsiṭ.
Xeografía
miniatura|upright|O mar Mediterráneo, vista de satélite. miniatura|upright| Mapa do mar Mediterráneo. O mar Mediterráneo conecta ao oeste co océano Atlántico polo estreito de Xibraltar (coñecido nos escritos de Homero como as Columnas de Hércules"). ao leste co mar de Mármara e ao mar Negro, polos estreitos dos Dardanelos e do Bósforo, respectivamente.
A canle artificial de Suez, de 163 km de lonxitude, conecta o mar Mediterráneo co mar Vermello sen esclusas, xa que o nivel da auga é practicamente o mesmo. Harald Krachler "Alois Negrelli, der Suezkanalplaner" En: Wiener Zeitung 18 de xaneiro de 1999.
O punto máis occidental do Mediterráneo atópase na transición do mar de Alborán ao estreito de Xibraltar, o punto máis oriental está na costa do golfo de Alexandreta no sueste de Turquía. O punto máis setentrional do Mediterráneo atópase na costa do golfo de Trieste, preto de Monfalcone, no norte de Italia, mentres que o punto máis meridional está na costa do golfo de Sidra, preto da cidade libia de El Agheila.
Os Arco alpino, que tamén teñen un grande impacto meteorolóxico na zona mediterránea, tocan o Mediterráneo polo oeste na zona ao redor de Niza. Mares marxinais miniatura|upright|As Illas Elaphiti fronte á costa de Croacia; o mar Adriático contén máis de 1200 illas e illotes.. miniatura|upright|Illotes Malvins, Mar Balear miniatura|upright|O mar Xónico, visto desde a illa Lefkada, Grecia
O mar Mediterráneo inclúe 15 mares marxinais:
NúmeroMarAreaPaíses e territorios marxinaiskm2sq mi1 Mar de Libia Libia, Turquía, Grecia, Malta, Italia2 Mar Levantino Turquía, Siria, Líbano, Israel, Palestina, Exipto, Grecia, Chipre, Akrotiri e Dhekelia.3 Mar Tirreno Italia, Francia4 Mar Exeo Grecia, Turquía5 Mar de Icaria (Parte do Exeo) Grecia6 Mar de Mirtoon (Parte do Exeo) Grecia7 Mar de Tracia (Parte do Exeo) Grecia, Turquía8 Mar Xónico Grecia, Albania, Italia9 Mar Balear España10 Mar Adriático Albania, Bosnia e Hercegovina, Croacia, Italia, Montenegro, Eslovenia11 Mar de Sardeña Italia, España12 Mar de Creta (Parte do Exeo) Grecia13 Mar da Liguria Italia, Francia14 Mar de Alborán Spain, Marrocos, Alxeria, Xibraltar15 Mar de Mármara Turquía– Outros ~ Consiste en golfos, estreitos, canles e outras partes que non teñen o nome dun mar específico.TotalMar Mediterráneo~
Nota 1: A Organización Hidrográfica Internacional define a zona como Mar Mediterráneo xenérico, na conca occidental. Non recoñece a etiqueta mar de Sardeña.
Nota 2: O mar de Tracia e o mar de Mirtoon son mares que forman parte do mar Exeo.
Nota 3: O mar Negro non se considera parte do Mediterranéo. Extensión
miniatura|upright|Fronteiras do mar Mediterráneo
A Organización Hidrográfica Internacional define os límites do mar Mediterráneo da seguinte maneira: O mar Mediterráneo esténdese desde o estreito de Xibraltar, ao oeste, até as entradas dos Dardanelos e a do canal de Suez, ao leste, e está delimitado polas costas de Europa, África e Asia. Divídese en dúas concas profundas: Conca occidental: Ao oeste: unha liña que une os extremos do cabo Trafalgar (España) e o cabo Espartel (África) Ao nordés: a costa occidental de Italia. No estreito de Messina, unha liña que une o extremo norte do cabo Paci (15°42′E) co cabo Peloro, o extremo oriental da illa de Sicilia. A costa norte de Sicilia Ao leste: unha liña que une o cabo Lilibeo, o punto máis occidental de Sicilia (), pasando polo Banco da Aventura até o cabo Bon (Tunisia) Conca oriental: Ao oeste: os límites nororiental e oriental da conca occidental Ao nordés: unha liña que une Kumkale (26°11′E) e cabo Helles, a entrada occidental dos Dardanelos Ao sueste: a entrada ao canal de Suez Ao leste: as costas do Líbano, Siria, Israel e Palestina (a través da Franxa de Gaza) Hidrografía miniatura|upright|Extensión aproximada da conca hidrográfica do Mediterráneo (verde escuro). A conca do Nilo só móstrase parcialmente.
A conca hidrográfica do mar Mediterráneo é particularmente heteroxénea e esténdese moito máis alá da rexión mediterránea. O seu tamaño estimouse entre 4.000.000 e 5.500.000 km², dependendo de se se inclúen ou non as partes non activas (desertos). O río máis longo que desemboca no mar Mediterráneo é o Nilo, que nace na África ecuatorial. A conca do Nilo constitúe aproximadamente dous terzos da conca hidrográfica do Mediterráneo. e abarca zonas tan altas como as montes Ruwenzori. Entre outros ríos importantes de África, atópanse o Muluia e o Chelif, ambos na vertente norte da cordilleira do Atlas. En Asia, atópanse o Ceyhan e o Seyhan, ambos na vertente sur da cordilleira do Tauro. En Europa, as concas máis grandes son as dos ríos Ródano, Ebro, Po e Maritsa. A conca do Ródano é a máis grande e esténdese cara ao norte até as montañas do Xura, abarcando mesmo zonas ao norte dos Alpes. As concas do Ebro, o Po e o Maritsa atópanse ao sur dos Pireneos, os Alpes e os Balcáns, que son as principais cordilleiras que bordean o sur de Europa.
A precipitación anual total é significativamente maior na parte europea da conca mediterránea, especialmente preto dos Alpes (a «torre de auga de Europa») e outras cadeas montañosas altas. Como consecuencia, os caudais dos ríos Ródano e Po son similares aos do Nilo, a pesar de que este último ten unha conca moito máis grande. Estes son o únicos tres ríos cun caudal medio superior a 1000 m3/s. Entre os grandes corpos de auga doce naturais atópanse o lago Vitoria (conca do Nilo), o lago Léman (Ródano) e os lagos italianos (Pó). Aínda que a conca hidrográfica do Mediterráneo limita con outras concas fluviais de Europa, en esencia limita con concas endorreicas ou desertos no resto de zonas.
Os seguintes países atópanse na conca hidrográfica do Mediterráneo, aínda que «non» teñen costa no mar Mediterráneo:
En Europa, a través de varios ríos: Andorra, Bulgaria, Kosovo, Macedonia do Norte, San Marino, Serbia, e Suíza. En África, a través do Nilo: Congo, Burundi, Eritrea, Etiopía, Kenya, Ruanda, Sudán, Tanzania e Uganda.
Límites Os países e territorios que bordean o Mediterráneo son:
Ao norte: Francia, Mónaco, Italia, Eslovenia, Croacia, Bosnia e Hercegovina, Montenegro, Albania, Grecia e Turquía; Ao leste: Líbano, Siria, Israel e a Franxa de Gaza; Ao sur: Exipto, Libia, Tunisia, Alxeria e Marrocos; Ao oeste: España e Xibraltar; No centro, illas que conforman estados independentes: Malta e Chipre. Zona económica exclusiva Zonas económicas exclusivas no mar Mediterráneo:
NúmeroPaísAreakm2millas cadradas1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 TotalMar Mediterráneo
Partes O mar Mediterráneo está subdividido en pequenos mares, cada un coa súa propia designación (de oeste a leste):
O mar de Alborán, entre España e Marrocos. O mar Menor, ao sueste de España, entre Cartagena e San Pedro del Pinatar.