десно|мини|Илустрација од XIX век. Пегава кукута или пегав буќинеш () — многу отровно двегодишно тревесто растение од семејството на моркови штитоцветни, кое живее во Европа и Северна Африка. Цврсто растение кое било способно да живее во различни средини, Кукута бил широко одомаќинет на места надвор од неговиот домороден опсег, како што се делови од Австралија, Западна Азија и Северна и Јужна Америка, каде што е однесен. Тој бил способен да се шири и со тоа да стане инвазивен плевел.
Сите делови на растението се токсични, особено семињата и корените, а особено ако се голтнат. Под соодветни услови растението расте доста брзо во текот на сезоната на растење и може да достигне висина од 2 метри, со долг продорен корен. Растението има карактеристичен мирис кој обично се смета за непријатен кога го носи ветрот. Шупливите стебла обично се забележуваат со темна кафеава боја пред растението да умре и стануваат суви и кафеави по завршувањето на неговиот двогодишен животен циклус.
Име
Латинското име е conium maculatum. На македонското јазично подрачје познато е како и цркало (Арда, Ахачелебиско), звирукало (Балотинци, Неврокоп), базуњак (Петрич), птолика (Лазарополе), бутолиш (Дардере, Ѓумурџиско), црчкало (Прилеп), зпускало (Трлис, Неврокоп), пукало (Загоричани, Костур), мангуна (Скрижово, З'хненско), букемеш (Блаца, Костур), зирцкало (Страчишта, Неврокоп).Билтен на одборот за изработување на македонската терминологија, МАНУ, Скопје, 1974, стр. 9
Таксономија Името на родот „Кукута“ се однесува на koneios, грчкиот збор за „вртење“ или „виор“, алудирајќи на вртоглавицата која е ефект од отровот на растението по внесување во организмот. На англиски јазик го викаат хемлок.
Растението било идентификувано од Карл Линеј во неговата публикација од 1753 година..
Опис мини|Може да порасне до висина од 1,5 до 3 метри. Кукута е тревно двогодишно цветно растение кое расте до 1,5 - 2,5 метри високо, со мазно, зелено, шупливо стебло, обично набраздено со црвена или виолетова боја на долната половина од стеблото. Сите делови на растението се без влакна (голи): листовите се со две до четири перки, ситно поделени и чипкасти, целокупно триаголни во форма, до 50 см долги и 40 см широки.Altervista Flora Italiana, Cicuta maggiore, Conium maculatum L. includes photos and European distribution map Цветот е мал и бел, и секој цвет има пет ливчиња. Растението изгледа како растението див морков (Daucus carota).
Распространетост Растението потекнувало од Европа и средоземниот регион.
Живеалиште им се некои шуми (и на други места) во повеќето окрузи на Британските Острови; во Алстер особено во округот Даун, округот Антрим и округот Лондондери.
Се одомаќило во Азија, Северна Америка, Австралија и Нов Зеланд. Понекогаш се среќава околу реките во југоисточна Австралија и Тасманија.
Екологија Растението Кукута често се наоѓа во водена почва, особено во близина на потоци, ровови и други водени површини. Се појавува и на патиштата, на рабовите на култивирани полиња и на отпадни површини. Кукутаот расте во прилично влажна почва,Online Atlas of the British and Irish Flora: Conium maculatum но исто така и на посуви груби пасишта, патишта и нарушена почва. Го јадат ларвите на некои пеперуги, вклучително и молци, особено отровниот молец Agonopterix alstroemeriana.
Токсичност Отровната кукута е исполнет со конини и со некои слични отровни алкалоиди и е отровен за сите цицачи (и многу други организми) кои го јадат. Интоксикација била забележана кај говеда, свињи, овци, кози, магариња, зајаци и коњи. Внесување повеќе од 150-300 мг конин, приближно еднаков на шест до осум лисја, може да биде фатален за возрасни луѓе. Семињата и корените се исто така токсични, повеќе од листовите. Додека токсичноста на кукута првенствено произлегува од консумирање, труењето може да биде резултат и од вдишување и од контакт со кожата. Земјоделците, исто така, треба да внимаваат сеното што им се дава на животните да не го содржи ова растение. Отровната кукута е најотровна во пролет кога концентрацијата на γ-коницеин (претходник на други токсини) е на својот врв.
Алкалоиди лево|мини| Хемиска структура на еден од двата енантиомери, изомерот ( S )-(+), на конининот, каде што природните мешавини се сметаат за веројатни рацемати (еднакви мешавини) на овој и ( R )-(-) изомерот. Кукута е познато растение по тоа што е исклучително отровно. Неговите ткива содржат различни алкалоиди. Во цветните пупки, главниот пронајден алкалоид бил γ-коницин. Оваа молекула подоцна се трансформира во конинин за време на развојот на плодот. Алкалоидите се испарливи; затоа, истражувачите претпоставуваат дека овие алкалоиди играат важна улога во привлекувањето на опрашувачите како што се пеперугите и пчелите.
Кукута ги содржи пиперидинските алкалоиди конинин, N- метилкониин, конхидрин, псевдоконхидрин и гама-коницеин (или г-коницеин), кој е претходник на другите алкалоиди на кукута.
Кониинот има хемиска структура и фармаколошки својства слични на оние на никотинот. Кониинот делува директно на централниот нервен систем преку инхибиторно дејство на никотинските ацетилхолински рецептори. Во доволно високи концентрации, конининот може да биде опасен за луѓето и добитокот. Со неговата висока моќност, ингестијата на навидум мали дози лесно може да предизвика респираторен колапс и смрт.
Содржината на алкалоид пронајден во Кукута, исто така, влијае врз терморегулаторниот центар со феномен наречен периферна вазоконстрикција, што резултира со хипотермија кај телињата. Дополнително, било откриено дека алкалоидот ги стимулира симпатичките ганглии и го намалувал влијанието на парасимпатичните ганглии кај стаорци и зајаци, предизвикувајќи зголемен пулс.
Кониинот, исто така, има значителни токсични ефекти врз бубрезите. Присуството на рабдомиолиза и акутна тубуларна некроза било прикажано кај пациенти кои умреле од труење со кукута. За дел од овие пациенти било откриено и акутно оштетување на бубрезите. Кониинот е токсичен за бубрезите, бидејќи доведува до стегање на сфинктерот на мочниот меур и на крајот до акумулација на урината.
Токсикологија Кратко време по внесување во организмот, алкалоидите предизвикуваат потенцијално фатална невромускулна дисфункција поради откажување на респираторните мускули. Акутната токсичност, ако не е смртоносна, може да се реши со спонтано закрепнување, под услов да се избегне понатамошна изложеност. Смртта може да се спречи со вештачка вентилација додека ефектите не исчезнат 48-72 часа подоцна. За возрасен, ингестија на повеќе од 100 mg (0,1 грам) кониин (околу шест до осум свежи листови или помала доза од семиња или корен) може да биде фатална. Ефектите слични на наркотици може да се забележат веднаш по 30 минути по ингестијата на зелената лисна материја од растението, при што жртвите заспиваат.
Почетокот на симптомите е со мускулна парализа што доведува до парализа на респираторните мускули, предизвикувајќи смрт поради недостаток на кислород.
Забележано е дека отруените животни се враќаат да се хранат со растението по првичното труење. Хроничната токсичност ги погодува само бремените животни, при што потомството се раѓа со малформации. Оштетувањето на фетусот поради хронична токсичност е неповратно. Иако артрогрипозата може хируршки да се коригира во некои случаи, повеќето од неформираните животни умираат. Ваквите загуби може да бидат потценети, барем во некои региони, поради тешкотијата да се поврзат малформациите со многу пораното труење на мајките.
Бидејќи не е достапен специфичен противотров, превенцијата е единствениот начин да се спречи труењето предизвикано од растението. Се сметало дека алкалоидите на ова растение може да навлезат во синџирот на исхрана на човекот преку млекото и птиците, но научните студии ги отфрлиле овие тврдења.
Историски и културни референци Во Стара Грција, ова растение се користело за труење на осудените затвореници. Кукута било растението кое ги убило Терамен, Сократ, Полемарх и Фокион. Сократ, најпознатата жртва на труење, бил обвинет за безбожност и расипување на умовите на младите луѓе од Атина во 399 г. п.н.е.
Галерија
Наводи
Надворешни врски
Категорија:Статии со микроформати за вид Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј Категорија:Флора на Европа Категорија:Растенија опишани во 1753 година Категорија:Целери