Белата детелина (науч: Trifolium repens) — вид на тревна повеќегодишна детелина од фамилијата на бобови (претходно споменувано како Leguminosae) опишан од Карл Линеј. Распространета е во Европа, вклучувајќи ги Британските Острови,Clapham, A.R., Tutin, T.G. and Warburg., E.F. 1968. Excursion Flora of the British Isles. Cambridge University Press. и Средна Азија и е еден од најраспространетите видови на детелина. Нашироко е воведена во светот како фуражна култура, а сега е исто така вообичаена во повеќето тревни области (тревници и градини) во Северна Америка, Австралија и Нов Зеланд.Böcher, T. W. 1978. Greenlands Flora 326 pp.Duchen, P. & S. G. Beck. 2012. Estudio taxonómico de las Leguminosas del Parque Nacional Area Natural de Manejo Integrado (PN-ANMI) Cotapata, La Paz-Bolivia. Revista de la Sociedad Boliviana de Botánica 6(1): 13–51.Correa A., M.D., C. Galdames & M. Stapf. 2004. Catálogo de las Plantas Vasculares de Panamá 1–599. Smithsonian Tropical Research Institute, PanamáMarticorena, C. & M. Quezada. 1985. Catálogo de la Flora Vascular de Chile. Gayana, Botánica 42: 1–157.Porsild, A. E. & W. Cody. 1980. Checklist of the Vascular Plants of the Northwest Territories Canada i–viii, 1–607. National Museum of Natural Sciences, Ottawa Видот вклучува сорти често класифицирани како мали, средни и големи, според висината, што ја рефлектира должината на петилата.
Име мини|Ботаничка илустрација на бела детелина мини|Лист на бела детелина мини|Бела детелина за време на цветање мини|Четирилистна бела детелина мини|Цвет на бела детелина Името на родот, детелина (Trifolium), потекнува од латинскиот , „три“ и , „лист“, т.н. од карактеристичната форма на листот, кој речиси секогаш има три ливчиња (трифолиолат). Името на видот, , е латински за „лазење“. Терминот „бела детелина“ се применува за видот општо, а „холандска детелина“ често се применува за средни сорти (но понекогаш и за помали сорти), а „ладино детелина“ се применува на големи сорти.Barnes, R. F., C. J. Nelson, M. Collins, and K. J. Moore (eds.). 2003. Forages: an introduction to grassland agriculture. Vol. 1. 6th ed. Blackwell Publishing. 556 pp.Henning, J. C. and H. N. Wheaton. 1993. White, ladino and sweet clover. G4639. U. Missouri Extension. http://extension.missouri.edu/p/G4639 White clover. Penn State University Extension. http://extension.psu.edu/plants/crops/forages/species/white-clover
Опис Растението е повеќегодишно тревесто растение, високо 5–20 см. Стеблото е полегнато, најчесто голо, поретко со ретки раширени влакна и често се вкоренува во јазлите. Листовите имаат дршки долги до 10 см, а понекогаш и подолги, голи или со ретки влакна. Прилисниците се ципести, бели и до половина сраснати, при што нивниот слободен дел постепено се заострува и завршува со долг тенок врв. Листовите се обратнојајцевидни до широкоелиптични, со заоблен или плитко обратно-срцевиден врв, најшироки во средината и со испакнати жили од двете страни. Работ е ситно назабен, а запчињата завршуваат со благо искривени шилести врвови.
Соцветијата се топчести, со пречник од 15–25 мм и составени од голем број цветови. Цветните дршки се исправени, голи или слабо влакнести, поединечни, се развиваат во пазувите на листовите на полегнатите гранчиња и обично се долги колку трубестиот дел на чашката или подолги. По површината имаат ретки груби влакна. Прицветниците се копјести, бели, ципести, со испакната дебела средна жила, долги околу 1,5 мм и достигнуваат до половина од должината на цветните дршки.
Чашката е долга околу 5 мм и е покриена со полураширени влакна. Нејзиниот трубест дел е долг околу 2 мм и е гол. Запците се тесно триаголни, двапати подолги од трубестиот дел, а во основата се проширени. Горните запци се долги околу 2,5 мм, а долните околу 2 мм. Венчето е долго 7–10 (до 13) мм, бело, поретко бледожолтеникаво или црвенкаво, а по прецветувањето станува светлокафеаво. Фертилните цветови се спуштаат надолу, а стерилните се издолжуваат и стануваат тесно јајцевидно-копјести. Плодот е линејна, сплескана мешунка со три до четири семиња.
Цветовите најчесто ги посетуваат бумбарите, а често и медоносните пчели.
Варијабилности и подвидови
Trifolium repens subsp. macrorrhizum (Boiss.) Ponert Trifolium repens var. nevadense (Boiss.) C.Vicioso Trifolium repens var. ochranthum K.Maly Trifolium repens var. orbelicum (Velen.) Fritsch Trifolium repens var. orphanideum (Boiss.) Boiss. Trifolium repens var. pipolina Trifolium repens subsp. prostratum Nyman
Распространетост Домороден во Европа и Средна Азија, сеприсутен низ Британските Острови, воведен во Северна Америка, Јужна Африка, Австралија, Нов Зеланд, Јапонија и на други места, и глобално се одгледува како фуражна култура.
Белата детелина се користи како модел на организам за глобално истражување на екологијата и урбаната еволуција. Како дел од Проектот за глобална урбана еволуција (GLUE), научници од 26 земји го испитувале производството на цијанид од над 110.000 растенија детелина од 160 градови. Цијанидот може да биде корисен за растенијата на детелина како пречка за тревопасни животни. Анализирајќи ги разликите меѓу урбаните и руралните средини, научниците откриле дека производството на цијанид има тенденција да се зголемува со оддалеченоста од центарот на градовите, што укажува на тоа дека популацијата на детелина се прилагодува на факторите кои вообичаено се среќаваат во урбаните центри ширум светот. Можни фактори може да вклучуваат температура (замрзнувањето е поврзано со содржината на цијанид), тревопасните притисоци и стресот од суша. Како живеалишта на детелина, центрите на градовите може повеќе да личат на други далечни градови отколку блиските рурални области.
Распространетост во Македонија Белата детелина расте по брдски и планински пасишта и камењари до самите врвови на планините. Растението е широко распространето на целата територијата на Македонија.
Предок Trifolium repens е тетраплоид (4n=32) со два диплоидни предци. Со цел да се зголеми генетската разновидност за размножување, истражувањето е фокусирано на пронаоѓање на овие предци. Предложените предци на Trifolium repens вклучуваат Trifolium nigrescens, Trifolium occidentale, Trifolium pallescens и Trifolium uniflorum . Дополнително, можно е еден од диплоидните предци допрва да треба да се анализира, или затоа што не е откриен или е исчезнат.
Одгледување и употреба
Сточна храна Белата детелина е опишана како најважна фуражна мешунка во умерено климатските предели.Elgersma, Anjo, and Jan Hassink. "Effects of white clover (Trifolium repens L.) on plant and soil nitrogen and soil organic matter in mixtures with perennial ryegrass (Lolium perenne L.)." Plant and Soil 197, no. 2 (1997): 177-186. Симбиотското врзување на азот (до 545 кг од хектар N,Carlsson, G., and K. Huss-Danell. "Nitrogen fixation in perennial forage legumes in the field." Plant and Soil 253, no. 2 (2003): 353-372. иако обично многу помалку, на пр. околу 110 до 170 кг од хектарAndrae, John. 2004. White clover establishment and management guide. B 1251. Univ. of Georgia Extension.) во коренските јазли на белата детелина ја спречува употребата на синтетички азотни ѓубрива за одржување на продуктивноста на пасиштата во многу умерена зона. Белата детелина најчесто се одгледува во мешавини со фуражни треви, на пр Lolium perenne.Ulyatt, M. J., D. J. Thomson, D. E. Beever, R. T. Evans, and M. J. Haines. "The digestion of perennial ryegrass (Lolium perenne cv. Melle) and white clover (Trifolium repens cv. Blanca) by grazing cattle." British Journal of Nutrition 60, no. 01 (1988): 137-149.Evans, D. R., and T. A. Williams. "The effect of cutting and grazing managements on dry matter yield of white clover varieties (Trifolium repens) when grown with S23 perennial ryegrass." Grass and Forage Science 42, no. 2 (1987): 153-159.Moseley, G., and J. R. Jones. "The physical digestion of perennial ryegrass (Lolium perenne) and white clover (Trifolium repens) in the foregut of sheep." British Journal of Nutrition 52, no. 02 (1984): 381-390. Ваквите мешавини не само што можат да го оптимизираат сточарското производство, туку можат да го намалат и ризикот од надуеност кај добитокот што може да биде поврзан со прекумерно пасење на бела детелина на пасиштата.Wolfe, E. C., and Alec Lazenby. "Bloat incidence and liveweight gain in beef cattle on pastures containing different proportions of white clover (Trifolium repens)." Animal Production Science 12, no. 55 (1972): 119-125. Ваквите мешавини на видови, исто така, имаат тенденција да избегнуваат проблеми кои инаку би можеле да се поврзат со внесот на цијани гликозиди (линамарин и лотаустралин) на чисти или речиси чисти насади на некои сорти на бела детелина.Crush, J. R., and J. R. Caradus. "Cyanogenesis potential and iodine concentration in white clover (Trifolium repens L.) cultivars." New Zealand Journal of Agricultural Research 38, no. 3 (1995): 309-316. Меѓутоа, проблемите неизбежно се јавуваат со пасењето на монокултурите на белата детелина, а супериорното производство на преживари понекогаш се постигнува на монокултурите на белата детелина кои успеале да ја оптимизираат висината на ливадата.Orr, R. J., A. J. Parsons, P. D. Penning, and T. T. Treacher. "Sward composition, animal performance and the potential production of grass/white clover swards continuously stocked with sheep." Grass and Forage Science 45, no. 3 (1990): 325-336.
Формононетинот и биоханинот А играат улога во формирањето на арбускуларна микориза на корените на белата детелина,Siqueira, J. O., G. R. Safir, and M. G. Nair. "Stimulation of vesicular‐arbuscular mycorrhizal formation and growth of white clover by flavonoid compounds." New Phytologist 118, no. 1 (1991): 87-93. а фолијарната болест може да го стимулира производството на естрогенски куместанци кај белата детелина.Adams, Norman R. "Detection of the effects of phytoestrogens on sheep and cattle." Journal of Animal Science 73, no. 5 (1995): 1509-1515. Меѓутоа, иако имало неколку извештаи за фитоестрогенски ефекти на белата детелина врз преживарите кои пасат, тие биле многу поретки од таквите извештаи за некои сорти на подземна и црвена детелина. Меѓу фуражните растенија, некои сорти на бела детелина имаат тенденција да бидат фаворизирани од прилично блиско пасење, поради нивната столониферна навика,Lane, L. A., J. F. Ayres and J. V. Lovett. "The pastoral significance, adaptive characteristics, and grazing value of white clover (Trifolium repens L.) in dryland environments in Australia: a review." Animal Production Science 40, no. 7 (2000): 1033-1046.Caradus, J. R. "Genetic diversity within white clover (Trifolium repens L.)." In Proceedings Agronomy Society of NZ, vol. 24, p. 2. 1994. што може да придонесе за конкурентска предност.
Придружно садење, зелено ѓубриво и покривни култури Белата детелина расте добро како придружно растение меѓу тревниците, житните култури, пасишните треви и зеленчуковите редови.Richard H. Uva, Joseph C. Neal and Joseph M. Ditomaso, Weeds of The Northeast, (Ithaca, NY: Cornell University Press, 1997), Pp. 236-237. Често се додава во мешавините во семето на тревникот, бидејќи може да расте и да обезбеди зелена покривка во посиромашните почви каде што тревниците не се добри. Белата детелина може да толерира тесно косење и пасење, и може да расте на многу различни видови и pH на почви (иако претпочита глинени почви). Како мешункасто и издржливо растение, се смета дека е корисна компонента на управувањето со природните или органските пасишта и грижата за тревниците поради неговата способност да го поправа азот и да не се натпреварува со плевелите. Природното врзување на азот го намалува истекувањето од почвата и со одржување на здравјето на почвата може да ја намали инциденцата на некои болести на тревникот кои се засилени со достапноста на синтетичко ѓубриво.The Organic Lawn Care Manual, Tukey, Storey Publishing. p 183. Поради овие причини, често се користи како зелено ѓубриво и покривна култура.
Кулинарска употреба