Кралство Сардинија (1720–1861)

Кралство Сардинија — термин кој се користи за означување на Савојските држави од 1720 до 1861 година, која го обединувала островот Сардинија со копнените поседи на Савојската династија. Пред 1847 година, единствено островот Сардинија бил дел од Кралството Сардинија, додека другите поседи на копното (главно Војводство Савоја, Кнежевство Пиемонт, округот Ница, Војводство Џенова и други) ги држеле Савојците во нивните сопствено право, па оттука формирајќи композитна монархија и лична унија која формално била наречена „Држави на неговото височество кралот на Сардинија“. Оваа ситуација била променета со актот на Перфектна фузија од 1847 година, кој создал унитарно кралство. Поради фактот што Пиемонт бил седиште на моќта и истакнат дел од ентитетот, државата се нарекува и Сардинија - Пиемонт или Пиемонт-Сардинија, а понекогаш и погрешно како Кралство Пиемонт.

Пред да стане посед на Куќата на Савоја, средновековното Кралство Сардинија било дел од Арагонската Круна, а потоа и од растечкото Шпанско Царство. Со Хашкиот договор од 1720 година, островот Сардинија и неговата титула Кралство биле отстапени од страна на Хабсбуршките и Бурбонските кандидати за шпанскиот престол на војводата од Савоја, Виктор Амадео II. Владетелите на Савоја го обединиле со нивните историски поседи на италијанскиот полуостров, а кралството постепено се идентификувало со полуостровските држави, кои ги вклучувале, покрај Савоја и Аоста, династички поседи како Кнежевството Пиемонт и округот Ница, чија контрола династијата ја имала во периодот од 13 век и 1388 година.

Под владеење на династија Савоја, владата на кралството, владејачката класа, културните модели и центарот на населението биле целосно сместени на полуостровот., Encyclopædia Britannica Островот Сардинија отсекогаш бил од секундарно значење за монархијата. Додека главниот град на островот Сардинија и седиштето на неговите намесници отсекогаш бил де јуре Каљари, пиемонтскиот град Торино бил главен град на Савоја од средината на 16 век, кој бил де факто седиште на власта. Оваа ситуација добила официјален статус со Совршената фузија од 1847 година, кога сите владини институции на кралството биле централизирани во Торино.

Кога полуостровските домени на Савојската династија биле окупирани и на крајот припоени од Франција на Наполеон, кралот на Сардинија привремено престојувал на островот за прв пат во историјата на Сардинија под власта на Савоја. Виенскиот конгрес (1814–15), кој ја реструктуирал Европа по поразот на Наполеон, му ги вратила на Савоја полуостровските поседи и ги зголемила со Лигурија, земена од Република Џенова. По пристапувањето на Женева во Швајцарија, Договорот од Торино (1816) ги префрлил Каруж и соседните области на новосоздадениот швајцарски кантон Женева. Во 1847–1848 година, преку чинот на Унијата аналоген на оној меѓу Велика Британија и Ирска, различните држави на Савоја биле обединети под еден правен систем со главен град во Торино и го дале уставот наречен Статуто Албертино.

До времето на Кримската војна во 1853 година, Савојската династија го изградила кралството во воена сила. Следувала анексијата на Ломбардија (1859), централните италијански држави и Двете Сицилии (1860), Венеција (1866) и Папските држави (1870). На 17 март 1861 година, за попрецизно да го одрази својот нов географски, културен и политички опсег, Кралството Сардинија го променила своето име во Кралство Италија, а главниот град на крајот бил преместен прво во Фиренца, а потоа во Рим. Така, Кралството Сардинија предводено од Савојската династија било правен претходник на Кралството Италија, кое пак е претходник на денешна Италијанска Република.

Терминологија Кралството Сардинија ја претставувало титулата со највисок ранг помеѓу териториите што ги поседувала Савојската династија, и оттука оваа титула била и сè уште се користела често за да го означи целиот нивен имот. Во реалноста, Савојската династија не владеела со унитарна држава, туку со сложена низа од различни ентитети и титули со различна институционална, културна и правна позадина. Тие ги вклучувале на пример Војводството Савоја, Војводството Аоста, Кнежевството Пиемонт и округот Ница, кои биле посебни и не биле правно дел од Кралството Сардинија, кое го вклучувало единствено островот Сардинија. Самите Савоци ги нарекувале нивните поседи во целина како „Држави на кралот на Сардинија“ (италијански: „gli Stati del Re di Sardegna“). Денес, историчарите го користат терминот <i id="mwjQ">Савојарска држава</i> за да го означат овој ентитет, што е пример за композитна монархија каде што многу различни територии се обединети во лична унија со ист владетел.

Ситуацијата се променила со Совршената фузија од 1847 година, акт на кралот на Савојската династија Карло Алберт, кој ги укинал административните разлики помеѓу копното и островот Сардинија, создавајќи унитарно кралство.

Историја

Рана историја десно|мини| Италијанските поседи на Савојската династија во почетокот на 18 век. Во текот на 3 век п.н.е., Алоброгите се населиле во регионот помеѓу Рона и Алпите. Овој регион, наречен Алобригија, а подоцна и „Сапаудија“ на латински, бил интегриран во Римското Царство. Во 5 век, регионот Савоја бил отстапен од Западното Римско Царство на Бургундиската династија и станал дел од Кралство Бургундија.

Пиемонт бил населен во раните историски времиња со келто-лигурски племиња како што се Таурини и Саласи. Тие подоцна им се потчиниле на Римјаните, основајќи неколку колонии, вклучувајќи ги Augusta Taurinorum (Торино) и Eporedia (Ивреа). По падот на Западното Римско Царство, регионот постојано бил напаѓан од Бургундите, Готите (V век), Византијците, Ломбардите (6 век) и Франките (773). Во тоа време, она што денес е познато како Пиемонт, како дел од Кралството Италија во рамките на Светото Римско Царство, било поделено на неколку марки и окрузи.

Во 1046 година, Одо Савојски го додал Пиемонт на нивниот главен сегмент на Савоја, со главен град Шамбери (денес во Франција). Другите области останале независни, како што се моќните комуни Асти и Алесандрија и марките Салуцо и Монферат. Округот Савоја бил подигнат на ранг војводство во 1416 година, а војводата Емануел Филиберт го преселил седиштето во Торино во 1563 година.

Размена на Сардинија за Сицилија мини|Грб од 19 век на Кралството Сардинија под династијата Савоја Шпанската доминација на Сардинија завршила на почетокот на 18 век, како резултат на војната за шпанското наследство. Со Договорот од Утрехт од 1713 година, европската империјална територија на Шпанија била поделена: Савоја ја земала Сицилија и делови од Војводство Милано, додека Карло VI ( Светиот римски цар и надвојводата од Австрија), ги добил шпанска Холандија, Кралството Неапол, Сардинија, и најголемиот дел од Војводство Милано.

За време на Војната на четирикратниот сојуз, Виктор Амадео II, војводата од Савоја и принцот од Пиемонт (и крал на Сицилија), морал да се согласи да ја предаде Сицилија на австриските Хабсбурзи и да ја добие Сардинија во замена. Размената била формално ратификувана со Хашкиот договор од 17 февруари 1720 година. Бидејќи Кралството Сардинија постоело од 14 век, размената му овозможила на Виктор Амадео да ја задржи титулата крал и покрај загубата на Сицилија.

Виктор Амадео првично се спротивставил на размената и до 1723 година продолжил да се обликува како крал на Сицилија, а не како крал на Сардинија. Државата ја зела официјалната титула Кралство Сардинија, Кипар и Ерусалим, бидејќи куќата на Савоја сè уште ги барала престолите на Кипар и Ерусалим, иако и двете долго време биле под османлиска власт.

Во 1767-1769 година, Карло Емануел III го анектирал архипелагот Мадалена во теснецот Бонифацио од Република Џенова и го презел како дел од Корзика. Оттогаш архипелагот е дел од регионот на Сардинија.

мини|Карта на Кралството Сардинија во 1856 година, по спојувањето на сите нејзини провинции во една јурисдикција

Наполеонски војни и Виенски конгрес Во 1792 година, Кралството Сардинија и другите држави на Савојската круна се приклучиле на Првата коалиција против Првата француска република, но била поразена во 1796 година од Наполеон и принудена да го склучи неповолниот Париски договор (1796), давајќи ѝ на француската армија слободен премин низ Пиемонт. На 6 декември 1798 година Жубер го окупирал Торино и го принудил КарлоЕмануел IV да абдицира и да замине на островот Сардинија. Привремената влада гласала за обединување на Пиемонт со Франција. Во 1799 година Австро-Русите накратко го окупирале градот, но со Битката кај Маренго (1800), Французите ја вратиле контролата. Островот Сардинија, откако ги победила армиите на француската експедиција на Сардинија без помош на кралската војска, останала надвор од дофатот на Французите до крајот на војната.

Одбивањето од страна на Савојската династија да ги признае правата на Сардинија и застапеноста во владата "The resentment of the Sardinian Nation towards the Piedmontese had been growing for more than half a century, when they [Piedmontese] began to keep for themselves all the lucrative employments on the island, to violate the ancient privileges granted to the Sardinians by the Kings of Aragon, to promote to the highest positions people of their own kind while leaving to the Sardinians only the episcopates of Ales, Bosa and Castelsardo, that is Ampurias."The hostility against the Piedmontese was no longer a matter of employments, like the last period of Spanish rule, the dispatches of the viceroy Balbiano and the demands of the Stamenti may paint it out to be."Che qualcosa bollisse in pentola, in Sardegna, poteva essere compreso fin dal 1780. ја предизвикало Сардинската војна (исто така позната како „Тригодишна револуција“) започната од Sa dì de s´acciappa – Dramma storico in due tempi e sette quadri, Piero Marcialis, 1996, Condaghes („денот на потера и фаќање“), комемориран денес како Sa die de sa Sardigna, кога луѓето во Каљари започнале да ги бркаат сите пиемонтски функционери што ќе ги најдат и ги протерале од островот. Така, Сардинија станала првата европска земја што се вклучила во сопствена револуција, а тоа не се случило како резултат на странска воена интервенција како во поголемиот дел од Европа."Mentre a Parigi si ghigliottinava Robespierre e il governo repubblicano prendeva una piega più moderata, la Sardegna era in piena rivoluzione.

Во 1814 година, круната на Савоја ги проширила своите територии со додавање на поранешната Република Џенова, веќе војводство, и служела како тампон-држава против Франција. Ова било потврдено од Конгресот на Виена, кој го вратил регионот Савоја на своите граници откако бил анектиран од Франција во 1792 година Wells, H. G., Raymond Postgate, and G. P. Wells. Со Договорот од Ступиниџи, Кралството Сардинија го проширила својот протекторат над Кнежеството Монако.

Во реакцијата по Наполеон, земјата била управувана од конзервативни монарси: Виктор Емануел I (1802–21), Карло Феликс (1821–31) и Карло Алберт (1831–49), кој се борел на чело на свој контингент во Битката кај Трокадеро, каде го поставил реакционерниот Фердинанд VII на шпанскиот престол. Виктор Емануел I го распуштил целиот Кодекс на Наполеон и ја вратил земјата и моќта на благородништвото и на Црквата. Оваа реакционерна политика отишла дотаму што ја обесхрабрила употребата на патишта изградени од Французите. Овие промени ја типизирале Сардинија.