Советскиот Сојуз вовел економска блокада врз Литванија помеѓу 18 април до 2 јули 1990 година. До крајот на 1980-тите, Михаил Горбачов, лидер на Советскиот Сојуз, започнал политика на либерализација на политичкиот систем на земјата, и како резултат на тоа, се појавиле движења кои се залагале за автономија или независност во рамките на Советскиот Сојуз. Врховниот совет на Литванија потоа го усвоил Законот за повторно воспоставување на државата Литванија (Закон) на 11 март 1990 година. Функционерите на Кремљ побарале Законот да биде поништен, толкувајќи го како сецесионистичка работа, но Литванија ги игнорирала, тврдејќи дека биле насилно припоени во СССР уште во 1940 година. Горбачов испратил ултиматум на 13 април, барајќи од Литванците да се повлечат под закана од економски санкции. Бидејќи советските функционери не биле задоволни од одговорот од Литванија, блокадата започнала на 18 април во 21:25 часот.

Економската блокада го ограничило или откажало централизираното снабдување со енергетски ресурси, за кои Литванија била исклучително зависна од СССР, како и со прехранбени производи и фармацевтски производи. Во помала мера, ембаргото влијаело и врз Калининградската Област. Советскиот Сојуз ги затворил границите на републиката и ги блокирал банкарските сметки на Литванија. Бидејќи бунтовничката република чувствувала недостиг на основни производи, западните земји извршиле притисок врз Литванија и Советскиот Сојуз да постигнат компромис, што првично не можело да се постигне. Сепак, поради интензивирањето на внатрешните движења за суверенитет во другите четиринаесет републики на Советскиот Сојуз, особено во рамките на Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република (РСФСР), блокадата била ублажена кон средината на јуни, а санкциите биле укинати на 2 јули. Ова се случило откако литванскиот парламент се согласил да ги укине ефектите од Законот и да започне разговори со советската страна. Долгоочекуваните преговори, сепак, не дале никакви резултати.

И покрај краткото траење, блокадата имала длабоки последици врз земјата. Вкупните загуби од блокадата на литванска страна надминале 500 милиони рубли, или 1,5% од бруто националниот производ (БНП). Илјадници работници ги загубиле своите работни места или останале без работа во своите фабрики бидејќи недостасувале залихи. Ефектите врз преминувањето на пазарот биле мешани. Ембаргото ја принудило Литванија да го централизира своето управување и да го зацврсти регулирањето на користењето на ресурсите. Претпријатијата создале партнерства со други компании, а Литванија преговарала за трговски договори со други републики, означувајќи премин кон капиталистичка економија. Исто така, ја натерало земјата да бара други начини за увоз на нафта и да започне индустриска експлоатација на своите ресурси. Економската блокада, исто така, го забавила темпото на одвојување на другите две балтички држави, Латвија и Естонија, од Советскиот Сојуз. Улогата на малцинствата (особено Полјаците) во блокадата е нејасна, но некои шпекулираат дека полското малцинство, кое било доминирано од просоветски политичари, било третирано преференцијално за време на блокадата од страна на Советскиот Сојуз.

Позадина

Кратко откако Германија и Советскиот Сојуз го потпишале пактот Молотов-Рибентроп во 1939 година, балтичките држави биле окупирани и нелегално приклучени во Советскиот Сојуз, кое било прекинато со тригодишна германска окупација пред да се вратат во СССР по Втората светска војна. И покрај тоа што биле дел од Советскиот Сојуз повеќе од 40 години, во 1980-тите, балтичките држави сè уште се сметале за малку поинакви од остатокот од СССР.

Откако Михаил Горбачов бил избран за лидер на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз (КПСС) во 1985 година, советската влада постепено вовела некои мерки за либерализација, вклучувајќи перестројка и гласност. Овие политики овозможиле масовни демонстрации во повеќето советски републики. Во балтичките држави, собирите, на кои првично протестирале против еколошките проекти на централната влада, станувале сè повеќе политички. До крајот на летото 1988 година, „Сајудис“, движењето кое првично било во корист на перестројката, побарало легализација на литванското знаме меѓу двете војни, оставка на владата на републиката и суверенитет за Литванија. До почетокот на 1989 година, движењето веќе се залагало за независност од СССР.

Овие барања на крајот биле спроведени. Во ноември 1988 година, Врховниот совет на Литванската Советска Социјалистичка Република го воспоставил тробојното знаме како знаме на републиката. Во мај 1989 година, републиката издала декларација за суверенитет. Со неа се потврдил приматот на литванското право, иако сè уште во рамките на Советскиот Сојуз. Иако декларацијата експлицитно го прекршил Член 74 од Уставот од 1977 година, во кој се вели дека советското право треба да преовладува во случај на конфликтно законодавство, службениците во Кремљ не презеле никакви дејствија - напротив, во ноември 1989 година, Советскиот Сојуз направил некои отстапки со одобрување на план за финансиска и економска автономија за балтичките републики.

Во исто време, откритијата во Литванија во врска со тајните протоколи од пактот Молотов-Рибентроп (чие постоење СССР го негирал) дополнително ја налутиле опозицијата, која побарала нивно откривање и осуда. Советскиот Сојуз формално го признал нивното постоење во декември 1989 година, по разгледувањето на избраниот комитет во Конгресот на народните пратеници, и ги прогласил за „правно неодржливи и неважечки од моментот кога беа потпишани“. Така, Горбачов се соочил проблеми во својата партија. Во декември 1989 година, Алгирдас Бразаускас, лидерот на Комунистичката партија на Литванија (КПЛ), објавил дека КПЛ е независна од КПСС, и покрај молбите на Горбачов да не го стори тоа. Лут, Централниот комитет на КПСС го испратил Горбачов во Вилнус за да го смири партискиот бунт. Сепак, првиот секретар не успеал да ги потчини партиските бунтовници и неговото патување само ги натерало Литванците посилно да притискаат за независност. алт=A large meeting of people assembled in a park in front of an arch-like structure, on which the Columns of Gediminas, a XIV-century Lithuanian symbol, appear|мини|Митинг во август 1988 година во спомен и осуда на пактот Молотов-Рибентроп во паркот Вингис, Вилнус, организиран од Сајудис. Се проценува дека учествувале 150.000–200.000 луѓе.

Обновување на независноста

На 7 февруари 1990 година, по наодите на советскиот парламент за пактот Молотов-Рибентроп, Литванија објавила дека декларацијата со која Литванија се приклучила кон СССР не ја претставува волјата на Литванците и затоа е ништовна. Еден месец подоцна, на 11 март, Литванија станала првата република што ја прогласила својата независност од СССР. Временскиот период имал за цел да го спречи изборот на претседател на Советскиот Сојуз, закажан за 15 март. Кога Вилнус испратил покана до Кремљ да започне преговори поврзани со враќањето на независноста следниот ден, советското раководство се разбеснило. Побарало од Врховниот совет на Литванија да го укине Законот за повторно воспоставување на државата Литванија, но Литванија го отфрлила барањето, а нејзиниот лидер, Витаутас Ландсбергис, апелирал до „демократските нации“ да ја признаат независноста на земјата. Горбачов подоцна предупредил, во обид да ја одврати Литванија од отцепување, дека доколку Литванија го стори тоа, Советскиот Сојуз ќе ги побара Вилнус и Клајпеда, кои не биле дел од Литванија во времето кога бил потпишан пактот Молотов-Рибентроп. Темата ќе се повтори во подоцнежните говори на Горбачов и на картите кои кружеле меѓу белоруските функционери.

Литванците тврделе дека бидејќи Литванија има континуитет на државата и бидејќи советската окупација била нелегална, преговорите можеле да се случат единствено врз основа на меѓународното право, но Советите го сметале тоа за обид за отцепување, за што, според нив, било предмет само на прописите на Унијата. Член 72 од Уставот од 1977 година предвидувал право на советската република да се отцепи, но советските власти немале намера да дозволат тоа да се случи толку лесно. Третата седница на Конгресот на народните пратеници ја прогласил декларацијата за независност за неуставна и ги прогласил сите еднострани декларации за независност за ништовни сè додека не се донесе закон што ја регулира сецесијата. Кога била усвоена на 3 април, условите наведени во документот се покажале практично невозможни за спроведување. Владата на Ландсбергис веднаш одговорила со писмо во кое се тврдело дека резолуцијата на Конгресот на народните пратеници е нелегална и инсистирал на разговори на рамноправна основа меѓу СССР и Литванија. Предлогот на претседателот Џорџ Х.В. Буш за смирување на ситуацијата со организирање референдум за независност бил цврсто отфрлен од Советите.

Кон крајот на март, советската влада наредила засилување на трупите во Литванија, внела околу 100 тенкови и 1.500 војници на улиците на Вилнус и зазела некои стратешки згради, вклучувајќи ја канцеларијата на обвинителот, аеродромот во Вилнус, Историскиот институт на партијата, седиштето на Комунистичката партија на Литванија и печатниците на главните весници и списанија во републиката. Дополнително, Горбачов издал декрет со кој:

им наредил на офицерите на КГБ да го зацврстат надзорот на границите на Литванија (што исто така вклучувало затворање на единствениот граничен премин со Полска на 3 април), задолжително предавање на ловните пушки од страна на населението, им наредил на сите странци (вклучувајќи дипломати и новинари) да го напуштат регионот.

Горбачов сè уште правел обиди да постигне компромис со Литванците преку тајно преговарање со Алгирдас Бразаускас, кој дотогаш станал заменик-премиер на Литванија; сепак, советскиот лидер се повлекол откако Бразаускас побарал претерана сума како компензација. Во меѓувреме, Советите брзо ја губеле контролата бидејќи Литванците го саботирале регрутирањето во Советските вооружени сили, одбивале да ги признаат советските службеници испратени од Москва и почнале да издаваат свои лични документи.

Блокада На 13 април, Горбачов и Николај Ришков ( премиерот на СССР) издале ултиматум до Литванија, барајќи земјата да ја поништи декларацијата за независност и да ја врати приврзаноста кон советските закони во рок од два дена, и заканувајќи се со ембарго на производи платени со слободно конвертибилна валута доколку одбие. Тврдокорните во рамките на КПСС се насочувале кон државен удар; првично, Горбачов бил отворен да разгледа такво сценарио, но подоцна ги отфрлил таквите повици. Горбачов, наводно, размислувал и за целосна воена инвазија или преземање на директна контрола врз Литванија од Москва, но на крајот ги отфрлил и овие идеи. Затоа, Горбачов одлучил да се обиде со економска блокада, надевајќи се дека ќе поттикне народен бунт против литванското раководство и ќе го принуди да ја повлече декларацијата за независност. Ова решение, како што е формализирано во наредба на Советот на министри на СССР од 17 април, било избрано и покрај фактот што само претходниот месец, Јуриј Масљуков (директор на Госплан, советскиот централен комитет за планирање) ја уверил владата дека ембарго нема да се случи, бидејќи сметал дека тоа ќе биде премногу штетно за двете страни. алт=A middle-aged man speaking in front of a crowd|лево|мини|Витаутас Ландсбергис, претседател на Врховниот совет на Литванија (Сејм) во 1990–1992 година и лидер на Литванија Литванија не одговорила во предвидениот рок; сепак, на 18 април, Врховниот совет на Литванија се обидел да го спречи ембаргото со декларација со која доброволно се воздржала од усвојување нови закони, во исчекување на она што литванските власти го нарекле „прелиминарни консултации“ меѓу Литванија и Советскиот Сојуз. Советите не биле импресионирани, и на 18 април, во 21:25 часот Кремљ ја започнал блокадата со запирање на испораките до рафинеријата за нафта Мажејкјај.