Стар Рим — италијанска цивилизација која се формирала на италијанскиот полуостров на почетокот на 8 век п.н.е.. Се простирала покрај Средоземното Море сосредоточувајќи се кон градот Рим. Се проширила за да стане една од најголемите империи во античкото време, со процена од 50 до 90 милиони жители (околу 20% од светската популација) заземајќи 6,5 милиони квадратни километри за време на својот најголем успех помеѓу првиот и вториот веќ од н.е. За време на своето постоење од околу 12 века, римската цивилизација се променила од монархија кон аристократска република, но подоцна и зголемена автократска империја. Преку освојување и асимилација, таа владеела со Јужна Европа, Западна Европа, Мала Азија, Северна Африка, делови од Северна Европа и делови од Источна Европа. Рим бил бројчено надмоќен насекаде низ средоземниот регион и бил еден од најмоќните градови во античко време. Тој е често групиран во „класична древност“ заедно со Стара Грција и нивните слични култури и општества се познати како грчки-римски свет.
Римјаните сè уште се запаметени и денес, вклучувајќи имиња како Јулиј Цезар, Цицерон и Август. Античкото римско општество имаше голем придонес во владата, правото, политиката, инженерството, уметноста, литературата, архитектурата, технологијата, војувањето, религијата, јазикот, општеството и многу други придонеси во западниот свет. Римската цивилизација која била високо развиена за своето време се унапредила и во голема мера ја проширила својата војска и создала систем на владеење наречен „res publica“, кој е инспирација за современите републики како што се САД и Франција. Рим постигнал импресивни технолошки и архитектонски подвизи, како што е изградбата на обемен систем за канали и патишта, како и големи споменици, палати и јавни објекти. Кон крајот на Републиката, Рим ги освоил териториите на Медитеранот и пошироко: неговата област се проширила од Атлантикот до Арабија, од устието на реката Рајна до Северна Африка. Римското Царство се појавила под раководството на Август Цезар. Под водството на Трајан, империјата го достигнала својот територијален врв. Републиканските обичаи и традиции започнале да се намалуваат во текот на царскиот период, каде што граѓанските војни станале заеднички обичај за доаѓањето на власт на императорот. Државите како Палмира, привремено ја поделиле империјата во кризата од третиот век. Со делење на империјата на западни и источни половини, императорите-војници ја обединиле. Поради измачувањето од внатрешна нестабилност и нападите од различни миграциони народи, западниот дел од империјата се поделил на независни царства во 5 век. Оваа поделба е обележје кое историчарите го користат да го поделат античкиот период на општа историја од предсредновековната „Мрачна доба“. Источното Римско Царство ја преживеало оваа криза и било управувано од страна на престолнината Цариград по поделбата на империјата. Царството ја сочинувало Грција, Балканот, Мала Азија, Сирија и Египет. Покрај понатамошното губење на Сирија и Египет од Арапско-исламската Империја, источното Римско Царство траело уште еден милениум, додека неговите останки биле конечно присоединети од страна на новата Турско-отоманска империја. Оваа источна христијанска средновековна фаза на империјата историчарите обично ја нарекуваат Византиско Царство.
Мит за создавање на Рим
Според митот за создавањето на Рим, на 21 април 753 година п.н.е. градот бил основан од страна на близнаците Ромул и Рем кои биле потомци на тројанскиот принц Енеј и внуци на латинскиот крал Нумитор Алба Лонга. Кралот Нумитор бил соборен од престолот на неговиот брат Амулиус, додека Реја Силвија која била ќерката на Нумитор, родила близнаци. Бидејќи Реја Силвија била силувана и оплодена од страна на римскиот бог на војната Марс, близнаците се сметале за полубогови. Новиот крал се плашел дека Ромул и Рем ќе се вратат на престолот и затоа им наредил да се удават. Ги спасила и ги одгледала една волчица (или во некои приказни се спомнува како овчарка) и кога тие биле доволно стари, си го повратиле престолот од Алба Лонга на Нумитор. Потоа близнаците основале свој град, но Ромул го убил Рем за време на караница за локацијата на Римската Британија, иако некои извори наведуваат дека караницата била за тоа кој требало да владее или да му го даде своето име на градот. Градот бил именуван по Ромул. Со цел да се привлечат луѓе во градот, Рим станал засолниште за сиромашните, протераните и несаканите. Ова предизвикало проблем за Рим, каде што имало голема работна сила и недостиг на жени. Ромул патувал до соседните градови и племиња и се обидел да обезбеди права за склучување на брак, но бидејќи Рим бил полн со непожелни луѓе, тие го одбиле. Според легендата се верува дека Латините ги поканиле Сабињаните на фестивал и ги украле нивните немажени девојки, што довело до обединување на Латините и Сабињаните.
Според друга легенда која е запишана од грчкиот историчар Дионис Халикарнасус, се верува дека принцот Енеј ја предводел групата од Тројанци на морско патување, за да откријат нова Троја, откако старата земја била уништена како последица на Тројанската војна. По долго време поминато на немирното море, тие пристигнале на бреговите на реката Тибар. По краток период откако пристигнале, мажите сакале повторно да пловат, но жените коишто биле со нив, не сакале да си заминат. Една жена по име Рома, им предложила на другите жени да ги изгорат бродовите за да го спречат заминувањето. На почетокот мажите и биле лути на Рома, но тие подоцна сфатиле дека се наоѓале на идеалното место за населување. Тие го нарекле ова населување по името на жената која ги уништила нивните бродови. Римскиот поет Виргил ја раскажал оваа легенда во неговата класична епска поема Енеида. Во Енеида, тројанскиот принц Енеј бил предодреден од боговите за да основа нова Троја. Исто така во епот жените одбиле повторно да пловат на морето, но тие не биле оставени кај Тибар. По освојувањето на Италија, Енеј кој сакал да се ожени со Лавинија, бил принуден да води војна со нејзиниот поранешен додворувач Турнус. Според поемата латинските кралеви на Алба Лонга потекнуваат од Енеј, и на тој начин основачот на Рим- Ромул бил негов потомок.
Царство Градот Рим се зголемил од населбите покрај брегот на реката Тибар, која била крстоносница за сообраќај и трговија. Според археолошките докази, селото Рим најверојатно било основано некаде во 8 век п.н.е., иако според членови од Латинското племе во Италија, би можело да биде основано и во 10 век п.н.е. на врвот на ридот Палатин. Се верува дека Етрурците кои претходно се населиле на север во Етрурија, воспоставиле политичка контрола над регионот кон крајот на 7 век п.н.е., формирајќи аристократска и монархиска елита. Етрурците очигледно ја изгубиле власта во регионот кон крајот на 6 век п.н.е., и во тој момент оригиналните латински и сабински племиња повторно ја создале нивната влада, преку создавање на република со многу поголеми ограничувања врз способноста на владетелите да ја спроведуваат моќта. Римската традиција и археолошките докази укажуваат на сложеност во рамките на Римскиот форум како седиште на власта за царот и почетоците на религиозниот центар. Нума Помпилиј бил вториот цар на Рим, наследувајќи го Ромул. Тој започнал големи проекти за градби во Рим со својата кралска палата Регија и комплексот на Весталките.
Република Според традицијата, а подоцна и според писателите како Ливиј, Римската република била основана околу 509 година п.н.е., кога последниот од седумте кралеви на Рим, Тарквиниј Гордиот бил соборен од страна на Луциј Брут. Тогаш бил основан систем за годишно бирање на судии и различни претставнички собранија. Со Уставот биле поставени неколку проверки, рамнотежи и поделба на власта. Двата конзули биле најважните судии кои заедно остварувале извршна власт како империум, или воена наредба. Конзулите морале да работат со Сенатот кој првично бил советодавно тело за благородништвото или патрициите, но неговата голема моќ се зголемила. Другите судства во Републиката вклучувале трибуни, квестори, едили, претори и римски цензори. На почетокот судствата биле ограничени само за патриции но подоцна им биле достапни на обичните луѓе или сиромашните (плебејците). Во собранијата за републичко гласање било вклучено центуриско собрание кое гласало за прашања за војни и мир, како и избирање на луѓе на најважните функции. Исто така било вклучено и трибутско собрание кое избирало помалку важни функции. Во 4 век п.н.е. Рим бил нападнат од Галите, чија моќ се протегала низ Италијанскиот полуостров, по долината По и преку Етрурија. На 16 јули 390 година п.н.е. армијата на Галите под водството на племенскиот водач Бренус, се судрила со Римјаните на брегот на реката Алија, оддалечена 10 милји северно од Рим. Бренус ги поразил Римјаните, а Галите се упатиле кон Рим. Повеќето Римјани избегале од градот, но некои поставиле барикади на ридот Капитолино и се спремале за последно соочување. Галите го ограбиле и го запалиле градот и подоцна го опседнале ридот Капитолине. Опсадата траела седум месеци и подоцна Галите се согласиле да им дадат мир на Римјаните во замена за 1000 фунти (450килограми злато). (Во една легенда која настанала подоцна се смета дека при римското надгледување на мерењето било забележано дека Галите користеле лажни размери). Потоа Римјаните зеле оружје и ги победиле Галите. Нивниот победнички водач Камилиус рекол: „Римјаните ја купиле нивната слобода со железо, а не со злато.“ Римјаните постепено ги покориле другите народи на италијанскиот полуостров, вклучувајќи ги и Етрурците. Последната закана за римската хегемонија во Италија се случила кога голема грчка колонија Таренто обезбедила помош од Пир од Епир во 281 година п.н.е., но и овој напор бил залуден. Римјаните ги обезбедиле своите освојувања преку основање римски колонии во стратегиските области, и со тоа создавање стабилна контрола над италијанскиот регион.
Пунски војни Во 3 век п.н.е. Рим требало да се соочи со нов сериозен противник: Картагина. Картагина била богата, развиена феникиски град-држава со намера да доминира на Медитеранот. Двата града биле сојузници во времето на Пир, кој претставувал закана за нив, но со хегемонијата на Рим во просторот на Италија и картагинската таласократија, овие града станале две главни сили во западниот Медитеран- што било знак за претстојната војна. Првата пунска војна започнала во 264 година п.н.е., кога луѓето од градот Месана побарале помош од Картагина во борбата со Хиерон II од Сиракуза. По посредувањето од Картагина, луѓето од Месана побарале од Рим да ги избркаат Картагинците. Рим учествувал во оваа војна бидејќи Сиракуза и Месана биле премногу блиски по новоосвоените грчки градови од јужна Италија и затоа сега Картагина можела да формира напад низ римската територија, со помош на ова Рим се проширил низ Сицилија. Иако Римјаните имале искуство во битките на копно, за да го победат овој непријател била потребна поморска битка. Картагина била поморска сила а поради римскиот недостиг на бродови и поморско искуство, патот кон победа бил многу потежок за Римската Република. И покрај ова, по 20 години поминати во војна, Рим ја победил Картагина и бил потпишан мировен договор. Меѓу причините за втората пунска војна биле и подоцнежните воени репарации кои ги прифатила Картагина на крајот на првата пунска војна.