Омар ибн ел-Хатаб или само Омар (арапски: عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ, роден околу 584 година - починал на 3 ноември 644) — еден од најмоќните и влијателни муслимански калифи во историјатаAhmed, Nazeer, Islam in Global History: From the Death of Prophet Muhammad to the First World War, American Institute of Islamic History and Cul, 2001, p. 34. .. Тој бил висок придружник на пророкот Мухамед. Тој го наследил Абу Бакр (632-634) како втор калиф на Праведниот Калифат на 23 август 634 година. Тој бил експерт по муслиманско право, познат по својата побожна и праведна природа, поради кое го заработил епитетот Ал-Фарук („оној кој разликува (меѓу правилно и погрешно“). Понекогаш тој е познат како Омар I од одредени историчари на исламот, бидејќи подоцна Омејадскиот калиф, Омар II, исто така го носел тоа име.
Во времето на Омар, калифатот се проширил со невидена стапка, освојувајќи го Сасанидското Царство и повеќе од две третини од ВизантијаHourani, p. 23.. Неговите напади врз Сасанидското Царство резултирале со освојување на Персија за помалку од две години (642-644). Според еврејската традиција, Омар ја отфрлил христијанската забрана за Евреите и им дозволил да влезат во Ерусалим и да се поклонат. Омар на крајот бил убиен од персиецот Пируз Нахаванди во 644 година.
Омар е почитуван во сунитската традиција како голем владетел и парагон од исламските доблести, а некои Хадиси го идентификуваат како втор најголем Асхаб по Абу Бакр. Омар главно е толкуван негативно во шиитската традиција.
Ран живот Омар е роден во Мека на кланот Бану Ади, кој бил одговорен за арбитража меѓу племињата. Неговиот татко бил Хатаб ибн Нуфајл, а неговата мајка била Хантама бинт Хишам, од племето Бану Махзум. Во својата младост често ги пасел камилите на својот татко во рамнините во близина на Мека. Неговиот татко-трговец бил познат по својата интелигенција меѓу племето. Самиот Омар рекол: „Татко ми, Ал-Хатаб беше немилосрден човек. Тој ме тераше да работам напорно, ако не работев, ме тепаше и ме принудуваше да работам додека не се истоштам“Muhammad Husayn Haykal (1944). Al Farooq, Umar. Chapter 1, p. 45..
И покрај тоа што писменоста е невообичаена во предисламска Арабија, Омар научил да чита и да пишува во својата младост. Иако не е поет, тој развил љубов кон поезијата и литературата.Haykal, 1944. Chapter 1.. Според традицијата на Курејшите, додека сè уште бил во тинејџерски години, Омар научил боречки вештини, јавање и борењеMuhammad ibn Jarir al-Tabari, History of the Prophets and Kings. Тој бил висок, физички моќен и познат борач. Тој исто така бил талентиран говорник кој го наследил таткото како арбитер меѓу племињатаHaykal, 1944. Chapter 1, pp. 40–41..
Омар станал трговец и направил неколку патувања во Рим и Персија, каде што се вели дека се сретнал со разни научници и ги анализирал римските и персиските општества. Како трговец тој бил неуспешенTabqat ibn Sa'ad. Chapter: Umar ibn Khattab.. Како и другите околу него, тој бил љубител на пиењето во неговите предисламски деновиHaykal, 1944. Chapter 1, p. 47..
За време на ерата на Мухамед Првични непријателства кон исламот
Во 610 Мухамед почнал да ја проповеда пораката за исламот. Како и многу други во Мека, Омар се спротивставил на исламот и дури се заканил дека ќе го убие Мухамед. Тој решил да ја брани традиционалната политеистичка религија на Арабија. Тој бил непопустлив и суров во спротивставувањето на Мухамед и многу истакнат во прогонувањето на муслиманитеHaykal, 1944. Chapter 1, p. 51.. Тој дури ја наредил и смртта на МухамедArmstrong, p. 128. и цврсто верувал во единството на Курејшите и ја гледал новата вера на исламот како причина за поделба и раздор.
Поради прогонство, Мухамед им наредил на некои од неговите следбеници да мигрираат во Абисинија. Кога една мала група муслимани мигрирала, Омар дополнително станал загрижен за идното единство на Курејшите и одлучил да го убие МухамедHaykal, 1944. Chapter 1, p. 53..
Прифаќање на исламот Омар го прифатил исламот во 616 година, една година по миграцијата во Абисинија. Легендата била прераскажана во Сира од Ибн Ишак. На својот пат да го убие Мухамед, Омар се сретнал со неговиот најдобар пријател Нуаим ибн Абди Алах, кој тајно се преобратил во ислам, но не му рекол на Омар. Кога Омар го информирал дека тргнал да го убие Мухамед, Нуаим му кажал: „Од Бога, си се измамил, О-Омар! Дали мислиш дека Бану Абд Манаф ќе ви дозволи да останеш жив откако ќе го убиеш нивниот син Мухамед? Зошто не се вратите во својата куќа и барем неа ја направете исправена?“ . Тој му рекол да се распраша за својата куќа каде што неговата сестра и нејзиниот сопруг се преобратиле во исламот. По пристигнувањето во неговата куќа, Омар ја нашол својата сестра и зет Саед бин Заид (братучед на Омар), рецитирајќи ги стиховите од Куранот од сурата Та Хаas-Suyuti, The History of Khalifahs Who Took The Right Way (London, 1995), pp. 107–108., по кое започнал расправија со својот зет. Кога неговата сестра дошла да го спаси својот сопруг, тој, исто така, започнал да се расправа и со неа. Сепак, тие кажале: „Можеби ќе нè убие, но нема да се откажеме од исламот“. По сослушувањето на овие зборови, Омар ја удрил сестра си толку силно што паднала на земја и крварела од устата. Кога видел што и направил на неговата сестра, тој се смирил од вина и побарал од неговата сестра да му го даде она што го рецитирала. Неговата сестра одговорила негативно и рекла: „Вие сте нечисти, и ниедна нечиста личност не може да го допре Светото Писмо“. Тој инсистирал, но неговата сестра не била подготвена да му дозволи да ги допре страниците, освен ако не го изми лицето по кое Омар конечно попуштил и си го измил неговото тело и потоа започнал да ги чита стиховите: „Јас сум, навистина, Алах! Нема друг бог освен Мене. Па, обожавај Ме, и намаз извршувај за сеќавање на Мене!“ (Куран 20:14). Тој заплакал и рекол: „Сигурно ова е зборот на Аллах. Сведочам дека Мухамед е гласник на Аллах“. Кога го слушнал ова, Хадрат Кабав излегол одвнатре и рекол: „О, Омар! Мило ми е за вас. Вчера Мухамед му се молеше на Алах: „О, Аллах, зацврсти го исламот со Омар или Абу Џахл, кого сакаш“. Се чини дека неговата молитва е одговорена во ваша корист“. Омар потоа отишол кај Мухамед со истиот меч што сакал да го убие и да го прифати исламот пред него и неговите придружници. Омар имал 39 години кога го прифатил исламотTartib wa Tahthib Kitab al-Bidayah wan-Nihayah by ibn Kathir, published by Dar al-Wathan publications, Riyadh Kingdom of Saudi Arabia, 1422 Anno hegiræ (2002), compiled by Muhammad ibn Shamil as-Sulami, p. 170, .
По неговото преобраќање, Омар отишол да го информира шефот на Курејшите, Амр ибн Хишам, за неговото прифаќање на исламот. Според едно кажување, тој потоа отворено се молел на Ќаба според муслимансите обичаи предизвикувајќи го гневот на Амр ибн Хишам и Абу Суфјан ибн ХарбArmstrong, p. 35.. Ова дополнително им помогнало на муслиманите отворено да стекнат доверба во практикувањето на исламот. Во оваа фаза Омар дури и го предизвикал секој што ќе се осмелил да ги спречи муслиманите да се молат, иако никој не се осмелил да се меша со Омар кога отворено се молел.
Неговото прифаќање на исламот им дало сила на муслиманите и на исламската вера во Мека. По овој настан, за првпат муслиманите отворено се молиле во Месџид ел-Харам. Абдула бин Масуд рекол:
Миграција во Медина
Во 622 година, поради сигурноста што го нудела Јатриб (подоцна преименуван во Медина), Мухамед им наредил на своите следбеници да мигрираат во Медина. Повеќето муслимани мигрирале ноќе плашејќи се од отпорот од Курејшите при нивната миграција, на кое Омар кажал: „Секој кој сака да ја направи својата жена вдовица и да има сирачиња треба да дојде и да се сретнеме таму зад таа карпа„Serat-i-Hazrat Umar-i-Farooq, Mohammad Allias Aadil, p. 119Armstrong, p. 152. . Тој се преселил во Медина придружуван од неговиот братучед и зет Саид Ибн Заид. Животот во Медина
Кога Мухамед пристигнал во Медина, тој го поврзал секој имигрант (мухаџир) со еден од жителите на градот (ансар), му се придружил на Мохамед ибн Маслама со Омар, и ги направил браќа по вера. Подоцна во владеењето на Омар како калиф, Мухамед ибн Муслама бил назначен како главен инспектор за одговорност. Муслиманите останале во мир во Медина приближно една година пред Курејшите да мобилизираат армија за да ги нападнат. Во 624 Омар учествувал во првата битка меѓу муслиманите и Курејшите од Мека т.е. Битката кај Бадр. Во 625 година учествувал во Битката кај Ухуд. Во втората фаза од битката, кога коњаницата на Калид Ибн ел-Валид ги нападнала муслиманите зад грб, и со тоа е на пат да ја преобрати победата на муслиманите во пораз, се расшириле гласините за смртта на Мухамед и многу муслимански војници започнале да бегаат од бојното поле. Омар исто така побегнал, но кога разбрал дека Мухамед е жив заминал кај него на ридот Ухуд започнувајќи подготовка за одбрана на ридотSerat-i-Hazrat Umar-i-Farooq, Mohammad Allias Aadil, pp. 40–41. Подоцна во годината Омар беше дел од походот против еврејското племе Бану Надир. Во 625 година, ќерката на Омар, Хафса, била омажена со МухамедSerat-i-Hazrat Umar-i-Farooq, Mohammad Allias Aadil, p. 42, Sahih al Bukhari. Подоцна во 627 година, тој учествувал во Битката кај ровот, а исто така и во Битката кај Бану КурајзаTabqat ibn al-Saad book of Maghazi, p. 62. Во 628 година Умар учествувал во Договорот од Худајбијах и бил еден од сведоците во текот на договорот. Во 628 година тој бил дел од кампањата на муслиманите за освојување на Хајбар.
Во 629 година, Мухамед го испратил Амр ибн ал Аас до Заат ул-Саласал за собирање на нови сили и ги дал под команда на Абу Убајда ибн ал-Џара. Исто така под негова служба биле Абу Бакр и Омар, кои го нападнале и го поразиле непријателотSahih-al-Bhukari book of Maghazi, Ghazwa Zaat-ul-Sallasal. Во 630 година, кога муслиманските војски се мобилизирале за освојување на Мека, тој бил дел од таа армија. Подоцна во 630, тој бил дел од Битката кај Хунајун и Опсадата на Таиф. Тој бил дел од муслиманската војска што заминала во походот против Табук под команда на Мухамед и било забележано дека го дал половина од своето богатство за подготовка на оваа експедиција. Тој исто така учествувал во прошталниот хаџ на Мухамед во 632 годинаSerat-i-Hazrat Umar-i-Farooq, Mohammad Allias Aadil, p. 56.. Смртта на Мухамед Кога Мухамед умрел на 8 јуни 632 година, Омар првично не верувал дека бил мртовas-Suyuti, The History of Khalifahs Who Took The Right Way (London, 1995), pp. 54–61.. Се вели дека Омар ветувал дека ќе го удри по главата на секој човек кој би рекол дека Мухамед починал. Абу Бакр тогаш јавно се обратил на заедницата во џамијата, велејќи: „Секој кој му оддава почит на Мухамед - нека знае дека Мухамед е мртов; и секој што му оддава почит на Алах, нека знае дека Алах е жив и никогаш не умира.“ Абу Бакр рецитирал овие стихови од Куранот: „Мухамед е само пратеник; пратениците (како на кого) се умирале и пред него. Ако, пак, тој умре или биде убиен, ќе се откажете ли од вашата вера?“
Кога го слушнал ова, Омар паднал на колена во тага. Сунитските муслимани велат дека ова негирање на смртта на Мухамед било предизвикано од неговата длабока љубов кон него.
Основање на калифатот
По смртта на Мухамед, се појавил проблем со наследството. За местото на чело на заедницата претендирале четворица верни муслимани: Абу Бакр, Омар, Утман ибн Афан и Али ибн Аби Талиб.