mini|Detalj av pergamentside frå folio 101v av GKS 1005 - Flateyjarbók, med teksten: jarl í Orkneyum. mini|Namnet til Harald Maddadsson jarl (Haʀalldz I(arls) Maddaðar s(sonar)), slik det er skrive i handskriftet Eirspennil (AM47 fol). Harald Maddadsson (norrønt Haraldr Maddaðarson, gælisk Aralt mac Mataid) () var jarl på Orknøyane i omkring 68 år, frå 1138 til han døydde. I periodar styrte han saman med Ragnvald Kale Kolsson jarl, Erlend Haraldsson jarl og Harald Eiriksson jarl.
Dei eldste kjeldene Det meste av opplysningane om Harald Maddadsson jarl, finn ein i OrknøyingasogaOrknøyingasoga omsett av Gustav Indrebø (Oslo 1929) i kapittel 75 og utover. Han er òg omtala i soga om HaraldssøneneInges saga (Haraldssønnenes saga) heimskringla.no og soga om kong SverreSverres saga ved Dag Gundersen (Oslo 1967), og han er nemnt i ymse islandske, irske og skotske kjelder, t.d. i «Krønikene om Man og Sudrøyane» (om «Harold son of Madadh»), og i krønika til John av Fordun.John of Fordun's Chronicle of the Scottish nation om Harald jarl side 270f
Litt skotsk historie Den skotske kongen Malcolm II gifte bort dotter si til orknøyjarlen Sigurd Lodvesson (Sigurd Digre). Ei anna dotter var Bethoc, og hennar son vart den neste kongen i Skottland: kong Duncan I.Duncan I skotsk konge 1001-1040 Sonen til Duncan var Malcolm III (Máel Coluim mac Donnchada), med etternamnet «Canmore», som var konge i Skottland i tida 1058-1093. Dei neste kongane i Skottland var sønene til Malcolm III, den siste av dei var David IDavid I skotsk konge 1124-1153 som regjerte i tida 1124-1153. Sonesønene til kong David I var kong Malcolm IVMalcolm IV skotsk konge 1153-1165 som regjerte i tida 1153-1165, og William IWilliam I the Lion Skotsk konge 1165-1214 som regjerte i tida 1165-1214, begge medan Harald Maddadsson var jarl på Orknøyane.
Kong Duncan hadde ein annan son, bror til kong Malcolm III, som var Máel Muire, og han var jarl (mormaer) av Atholl. Sonen til Máel Muire var Matad, jarl av Atholl, og han var «in rank, the most noble of all the Scots chieftains». Orknøyingasoga kallar han Maddad, jarl frå Atjoklar og opplyser òg at far hans var Melmare, som var bror til skottekongen Malcolm.
Litt før 1134 gifte Maddad seg med Margret, dotter til Håkon Pålsson orknøyjarl.Harald Maddadson, Earl of Orkney and Caithness, 1139-1206 av Patrick Topping i «The Scottish Historical Review» Margret spela ein sentral rolle i soga om Pål Håkonsson, halvbror hennar: omkring 1135, då Ragnvald Kale Kolsson vart jarl på Orknøyane, tok orknøyhovdingen Svein Åsleivsson Pål jarl til fange og førte han Margret, syster hans i Atholl. Orknøysoga har ikkje noko meir pålitande å fortelje om korleis det seinare gjekk med Pål jarl, anna enn at han aldri meir kom attende til Orknøyane.
Familie Margret og Maddad hadde sonen Harald som var fødd omkring 1133.Harald Maddadsson var tre år gamal i 1136, det året Pål jarl kom bort, slik det er sagt i Orknøyingasoga, kapittel 75. Morfar hans var altså orknøyjarlen Håkon Pålsson som døydde i 1123 og oldefaren på farssida var den skotske kongen Duncan I.
Harald Maddadsson vart først gift med Afreka, dotter til Duncan (Donnchad) I, jarl av Fife, og dei hadde borna Heinrik, Håkon, Helena og Margret. Seinare, truleg omkring 1168, vart han gift med Gormflaith (Hvarflöd), dotter til Malcolm MacHeth, jarl av Ross, og dei hadde seks born: Torfinn, David, Jon, Gunnhild, Herborga og Langlif.The Northern earldoms, kapittel 6.3
Morbror til Harald var orknøyjarlen Harald Håkonsson (slettmæle) og Erlend Haraldsson var dermed syskenbarnet hans.
Gudrød Olavsson, konge på Man og Sudrøyane, var òg truleg syskebarnet til Harald, då ein reknar med at Ingebjørg Håkonsdotter, morsyster hans, var gift med kong Olav Bitling.The Chronicle of Man and the Sudreys av P. A. Munch (1860) latin og engelsk tekst. Side 73 og 74.
Harald Maddadsson blir jarl mini|Kart som viser det norske jarleriket, med Orknøyane tett ved nord-kysten av Skottland, og Shetland (Hjaltland) legner nord. Seglingstida mellom t.d. Shetland og Bergen, kunne med god bør vere berre litt over eit døgn. Då han var fem år vart han send til Orknøyane og det vart gjort avtale om at han skulle fostrast opp hos Ragnvald jarl. Han fekk jarlsnamn og halvparten av Orknøyane, men Ragnvald jarl skulle styre for dei begge. Denne semja vart stadfest med eidar av dei «beste mennene på Orknøyane og frå Skottland.»Orknøyingasoga, kapittel 77 Hovdingen Torbjørn Klerk fylgde med til øyane, han hadde fostra Harald jarl og rådde mykje for han.
I Orknøyingsaoga (kap. 54) er det stadfest at Harald Håkonsson hadde KatanesKatanes (norrønt: katanes) var eit norrønt namn på kystlandet der det piktiske folket «Cat» (Cait) budde. Over tid vart namnet endra til «Caithness». Det gæliske namnet for regionen, var «Gallaibh» som tyder «mellom dei framande». i len av skottekongen og når Harald Maddadsson vart medjarl, var truleg ein av grunnane at ungguten hadde fått fornya lenet frå frenden sin, kong David i Skottland. Ragnvald jarl fekk dermed ei legitim styring over mykje av det riket på "fastlandet" som dei tidlegare orknøyjarlane hadde rådd over. Harald Maddadsson fekk nok denne lensretten på grunn av faren sitt slektskap til dei skotske kongane, men òg gjennom ein viss arverett etter morfaren, Håkon Pålsson jarl. Det skulle vise seg at dette kom til å skape ei konflikt med éin som kanskje var nærare til å arve: Erlend Haraldsson, som var sonesonen til Håkon jarl.
Ein gong før 1151 gjorde Harald jarl, saman med Ragnvald jarl, ei ferd til Noreg for å vitje kong Inge Krokrygg (son til Harald Gille), kanskje for å avlegge truskapseidane sine (homagium). Truleg var det på denne turen at Ragnvald jarl fengde på ideen om å fare på jorsalferd.
Jarl åleine Då Ragnvald jarl sumaren 1152 drog på pilegrimsferd til Jerusalem, gav han riket i hendene på Harald Maddadsson jarl, som då var blitt om lag 20 år. Han er på den tida omtala som ein stor og sterk mann, ljot, men med godt vit. Hovdingen Torbjørn Klerk stod mest for landsstyringa, saman med han.
Ein sumar, etter at Ragnvald jarl var reist or landet, kom kom den norske kongen Øystein Haraldsson med ei stor hær til Orknøyane.Orknøyingasoga, kapittel 91Soga om Haraldssønene, kapittel 20 Han tok Harald jarl til fange på hamna utanfor Torså (Thurso)og kravde at han måtte løyse seg ut med tre merker gull. Harald jarl måtte òg gi riket sitt i hendene på kong Øystein og gjere eidane sine på at at han skulle vere hans mann. Skalden Einar Skulason dikta om dette i EysteinsdråpaEysteinsdrápa av Einar Skulason (Skaldic Project) (Norsk ometjing frå Noregs kongesoger): Þrimr skútum tók þreytir þann jarl drasils hranna; hraustr gaf hræskúfs nistir hǫfuð sitt frǫmum jǫfri. Med skuter tre til fange tok fyrsten den fræge jarl Den djerve hovdingen sidan sitt hovud hos kongen laut løyse Dette hende omkring 1153 og i Skottland var då kong David I avliden og kong Malcolm IV var blitt ny konge. Etter den tida heldt Harald jarl seg i riket sitt på Orknøyane, og han var vel omtykt av dei fleste.
Kiving mellom syskenborna Erlend Haraldsson hadde vakse opp på garden til Frakokk ModdansdotterFrakark Maddadsdatter (Frakokk) NBL1 bind 4 (s.220) i Sudrland og som son til Harald Håkonsson (slettmæle) meinte han å ha størst rett til Orknøyane. Han for til skottekongen Malcolm IVMalcolm IV «The Maiden» (konge 1153-1165) og av han fekk Erlend styringa med halve Katanes, på deling med syskenbarnet Harald Maddadsson. Seinare drog han til Noreg og der fekk han lovnad frå kong Øystein om at han skulle ha den luten av Orknøyane «som Harald (slettmæle) jarl hadde hatt før». Erlend fekk støtte, mellom andre frå vikinghovdingen AnakolOrknøyingasoga (kap.92) fortel at Anakol var ein viking og ein hardhaus frå Sudrøyane. Han var Erlend jarl sin fosterfar og rådgjevar (raðgjafi). og frå hovdingen Svein Åsleivsson, og drog deretter til Orknøyane. Der gjorde han krav på halve riket av Harald jarl, men Harald sa nei. Orknøyingasoga (kap. 92) fortel då at det «for menn imellom frendane» for å freiste å kome fram til ei semje, men etter mykje strid og uro, enda det med at Erlend jarl la under seg alle øyane.«The Northern Earldoms» side 186,187
Harald jarl reiste då frå Orknøyane og drog aust til Noreg.
Ragnvald jarl kjem attende Ved juletider 1155 kom Ragnvald jarl attende til Orknøyane, og det vart då halde eit stemnelag i Kirkwall, der det vart gjort ei semje mellom han og Erlend jarl om deling av riket.
Våren etter kom Harald jarl òg attende til øyane, og hadde sju skip. Han fekk då høyre om det som hadde hendt og skjøna at ingen ting var etla åt han. Han for då til TorsåTorså: Thurso på nordkysten av Caithness, der han fann Ragnvald jarl og fekk drøfte stoda med han. Ein må kunne tru at Ragnvald jarl i røynda sette Harald høgare enn Erlend; kanskje såg han seg òg politisk betre tent med å Harald som medjarl. Det enda med at dei vart samde om å samle styrkane sine og fare imot Erlend jarl og Svein Åsleivsson. Fire neter før Simonsmesse.Simonsmesse blir feira 28. oktober, slaget stod då 24. oktober kom det til eit stort slag ved Skalpeid.Skalpeid er i dag Scapa Erlend jarl fekk siger og mest alle mennene til Harald jarl og Ragnvald jarl vart drepne eller såra, men dei to greidde å røme til lands. Orknøyingasoga skildrar desse hendingane i kapittel 94, og der blir det òg fortal at Ragnvald jarl tok tilflukt på garden sin ved Knarrarstad.Knarrarstad (Knarrarstaðir), truleg Knarston eller Knarstane ved Scapa Mennene til Erlend jarl kom dit, på leiting etter han, men skalden Botolv kvad då ei vise som villeia dei, og Ragnvald jarl vart redda.
Erlend jarl la seg seinare med flåten sin ved Damisøy.Damisøy er i dag Damsay Ei natt litt før jul i året 1156, medan Svein Åsleivsson var bortreist, kom Ragnvald jarl og Harald jarl på dei og drap Erlend jarl.
Etter dette, vart jarleriket på nytt delt mellom Ragnvald jarl og Harald jarl, men slik at Ragnvald rådde mest. Seinare forlikte dei seg med Svein Åsleivsson og samheldet mellom dei var seinare godtOrknøyingasoga, kapittel 100
På nytt jarl åleine Etter av Ragnvald jarl vart drepen av Torbjørn Klerk i 1158, herska Harald Maddadsson jarl åleine over heile Orknøyriket, inklusive dei skotske områda på Katanes og Sudrland. Han var då blitt om lag 25 år gamal, og han var ein mektig hovding.Orknøyingasoga, kapittel 105
Det var stort vennskap mellom Harald jarl og Svein Åsleivsson. Håkon, sonen til Harald jarl, kom i fostring hjå Svein og var seinare med han på vikingferder til Sudrøyane og Irland. På ei slik ferd fall Svein Åsleivsson ved Dublin, truleg i 1171.
Orknøyingasoga fortel at Harald Eiriksson, sonen til Eirik Stagbrell og Ingerid Ragnvaldsdotter, drog til Noreg, og av den norske kongen Magnus Eiriksson skal han ha fått lovnad om jarlsnamn og styringa med halvparten av Orknøyane, slik morfar hans hadde hatt.Det har vore reist tvil om Orknøyingasoga tek feil når det blir fortalt at det var kong Magnus Erlingsson som gav Harald Eiriksson jarlsnamn. I historisk samanheng verkar det tvilsamt at Harald Eiriksson vart jarl så tidleg som før 1184, då kong Magnus døydde det året. Ei forklaring er kanskje at Harald fekk berre ein lovnad av kong Magnus, som ved et seinare høve (1196) vart stadfest av kong Sverre (ref.: P. A. Munch, Det norske folks historie, bind 7 side 37,38). Harald Eiriksson jarl vart sidan kalla «Harald Unge» og Harald Maddadsson jarl vart omtala som «Harald Gamle».
Konflikt med den norske kongen mini|130px|Sverre Sigurdsson var konge i Noreg i tida 1177–1202.(Detalj frå skulptur i Nidarosdomen)