Léon Gambetta () var ein fransk politiker under den den tredje franske republikken.

Liv og virke

Bakgrunn Gambetta var fødd og voks opp i Cahors i Frankrike. Han var son av ein italiensk innvandrar frå Genova som var kjøpmann, Joseph Nicolas Gambetta, og ei fransk kvinne, Marie-Magdeleine-Orazie Massabie, og blei fyrst fransk statsborgar i 1859. I ein alder av 15 mista han synet på venstre auge i ei ulukke, og auget måtte seinare fjernast. På trass av handikappet utmerkte han seg under skulegangen, og reiste til Paris i 1857 for å studera jus. Temperamentet hans gav han stor innverknad på studentane i Latinarkvarteret, og han blei kjend som ein arg fiende av den franske keisarmakta.

Léon Gambetta levde eit relativt fattig liv i Paris fordi faren, som kritiserte han for å villa satse på ein annan karriere enn handel og anklaga ham for å leve eit øydselt liv, berre gav han ei lita pengestøtte. Trass i dårleg næring og bustad lukkast Gambetta med eksamenane sine.. Han fekk advokatløyve i januar 1860, nokre månader etter å ha blitt fransk statsborgar i oktober 1859.

Politikar Etter utbrotet av den fransk-prøyssiske krigen den 19. juli 1870 og tilfangetakinga av den franske keisaren Napoleon III, blei det Det andre franske keisardømet avvikla under ein fredeleg revolusjon. Frå rådhuset i Paris proklamerte General Louis Julast Trochu og Léon Gambetta den 4. september 1870 fallet til keisardømet og etablerte ei ny regjering, kalla den nasjonale forsvarsregjeringa. Detta var forløparen til den tredje franske republikken, ein epoke som skulle vara helt fram til 10. april 1940, berre avbroten av Pariskommunen 18. mars-28. mai 1871.

Den nasjonale forsvarsregjeringa avgjorde at krigen skulle halda fram, medan Napoleon III fekk dra i eksil til England. 7. oktober 1870 blei Gambetta beden av regjeringa om å hjelpa til med forsvaret i landet i samband med krigen, og han reiste i ein varmluftsballong til regjeringsdelegasjonen i Tours for å verva nye soldatar til krigsinnsatsen. Då Paris kapitulerte 20. januar 1871 ynskte Gambetta å halda fram krigen, men måtte motstrevande godta våpenkvilen.

Gambetta representerte området Bas-Rhin i nasjonalforsamlinga i perioden 8. februar–1. mars 1871, men måtte oppgje dette då området kom under prøyssisk herredømme. Den 2. juli same år blei han vald inn i nasjonalforsamlinga igjen, denne gongen for departementet Seine. Han var president i nasjonalforsamlinga 1879–1881, og leidd deretter regjeringa frå 14. november 1881 til 27. januar 1882, i ein periode på berre 66 dagar. Regjeringa hans hadde etter kort tid blitt motarbeidd frå alle kantar i det han var mistenkt for å bli diktator.

I desember 1882 blei Gambetta såra i handa av eit vådeskot frå ein revolver. Såret blei betent, og førte få dagar seinare til at han døydde i Ville-d'Avray ved Sèvres i Hauts-de-Seine. Han fekk statsgravlegging 6. januar 1883. Den 11. november 1920 blei lekamen hans overført derfrå til Panthéon.

Kjelder

Bibliografi

Denne artikkelen bygger på «Léon Gambetta» frå , den 4. desember 2018.

Bakgrunnsstoff Léon Gambetta i Store norske leksikon Litteratur Colmar von der Goltz: Léon Gambetta und seine Armeen. F. Schneider & Co., Berlin 1877 (Digitalisat) Daniel Mollenhauer: Auf der Suche nach der »wahren Republik«. Die französischen »radicaux« in der frühen Dritten Republik (1870–1890). (Pariser Historische Studien, 46). Bouvier, Bonn 1997, ISBN 3-416-02783-3 (Digitalisat)

Kategori:Franske statsministrar Kategori:Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang