Voksmarihand (Dactylorhiza incarnata ssp. ochroleuca) er ei plante i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae. Ho veks ikkje i Noreg.
Systematikk Voksmarihand høyrer til den vanskelege slekta Dactylorhiza, på norsk marihandslekta. Han har tidlegare av og til blitt rekna som ein eigen art med namnet D. ochroleuca, men blir i dag teke med i engmarihand-komplekset som underarten D. incarnata ssp. ochroleuca. I Sverige og Danmark er voksmarihand ikkje rekna som underart, men som varietet (D. incarnata var. ochroleuca). Det svenske namnet er vaxnycklar og det danske hvidgul gøgeurt.
I Litauen er voksmarihand rekna som eigen art.
Norske underartar av D. incarnata er nominatunderarten grasmarihand (ssp. incarnata) og dynemarihand (ssp. coccinea).
I Field Guide to the Orchids of Europe and the Mediterranean (2019) har ein gått heilt bort frå å definere underartar for denne arten. I Plants of the World Online held ein fast ved voksmarihand, dynemarihand, blodmarihand, ssp. pulchella og ssp. gemmana som underartar.
Utbreiing Nokre få omtalte funn i Noreg er ikkje stadfesta.
I Sverige er det registrert spreidde funn i den sørlige delen av landet, mest på Gotland og Öland, og han er frå 2025 vurdert som livskraftig (LC). I Danmark er det funnstader nord på Sjælland og på Møn, og han blir rekna som sterkt truga (EN).
I Storbritannia er voksmarihand berre funne nokre få stader heilt aust i England. Underarten er verna gjennom den britiske Handlingsplan for biodiversitet. I den britiske raudlista har voksmarihand status som kritisk truga (CR), på same måte som lokalt i England. Eit mogleg funn vest i Irland er ikke stadfesta, og underarten er ikkje vurdert for den irske raudlista.
I Estland veks underarten (estisk namn kollakas sõrmkäpp) mest på øyane og vest på fastlandet. Han er rekna som nær truga (NT). I Latvia er underarten (latvisk namn iedzeltenā dzegužpirkstīte) rekna som sjeldan, men er ikkje vurdert separat. I Litauen finst voksmarihand (litauisk namn gelsvoji gegūnė) spreidd over landet i små populasjoner og er rekna som sterkt truga (EN).
I Tyskland er voksmarihand (tysk namn Hellgelbe Fingerwurz) rekna som ein art og har status som sterkt truga (EN, stark gefährdet). I Polen (polsk namn stoplamek krwisty żółtawy) er voksmarihand rekna som ein underart og har status som sterkt truga (EN, zagrożony).
Hybridar I Litauen er det registrert hybridar mellom voksmarihand og grasmarihand (Dactylorhiza incarnata ssp. incarnata × incarnata ssp. ochroleuca eller Dactylorhiza incarnata nothossp. versicolor). Denne hybriden er òg registrert i Tyskland og i Polen.
I Sverige er det registrert hybridar med nominatunderarten Dactylorhiza majalis ssp. majalis av kongsmarihand (Dactylorhiza incarnata ssp. ochroleuca × majalis ssp. majalis eller Dactylorhiza ×aschersoniana nothossp. templinensis).
Referansar
Bakgrunnsstoff
Kategori:Orkidear i Sverige Kategori:Orkidear i Danmark Kategori:Orkidear i Storbritannia Kategori:Orkidear i Estland Kategori:Orkidear i Latvia Kategori:Orkidear i Litauen Kategori:Orkidear i Tyskland Kategori:Orkidear i Polen Kategori:Marihandslekta