Dei seks artane av flamingoar utgjer familien Phoenicopteridae, einaste familien i ordenen Phoenicopteriformes. Dette er selskaplege vadefuglar i grunne, gjerne i svært salte innsjøar og lagunar der dei nyttar eit spesialisert nebb for å søkje og filtrere plankton. Det finst fire artar i Amerika og to artar i «den gamle verda».

Etymologi

mini|høgre|Rosenflamingoar. Oppvising i paringssesongen. Camargue, Frankrike, februar 2024.

mini|høgre|To rosenflamingoar i Thyna, Tunesia

mini|høgre|To chileflamingoar beitar på grunt vatn

Namnet «flamingo» kjem frå portugisisk eller spansk flamengo, som tyder «flammefarga». Ordet har opphav i provençalsk flamenc, ei samansetjing av flama, «flamme», og eit germansk-liknande suffiks -ing. Namnet kan òg vere påverka av det spanske etnonymet flamenco, «flamlendar». Slektsnamnet Phoenicopterus kjem frå gammalgresk phoinikopteros (φοινικόπτερος), «raud- eller purpurfarga fjør». Andre slektsnamn er Phoeniconaias, «raud vassnymfe», og Phoenicoparrus, «(krimson)raud fugl».

Skildring Flamingoar er store fuglar med særs lange bein, lang hals og kraftig bøyg på nebbet. Hannen er noko større enn hoa hos dei fleste artar, for raudflamingo (Phoenicopterus ruber) er hoer opptil 20 % mindre enn hannar.

Den største arten, rosenflamingo (Phoenicopterus roseus), kan bli opptil 1,4 meter høg og vege opp til 3,5-4,1 kg, medan dvergflamingo (Phoeniconaias minor) er om lag 0,8 meter høg. Vengespennet varierer frå om lag 100 cm hos dvergflamingo til opptil 187, vanlegvis 140-170 cm, hos rosenflamingo.

Flamingokyllingar har grå eller brun fjørdrakt, blir etter ei tid nær kvit, medan farga på drakta hos vaksne individ varierer frå lys rosa til lys raud ettersom innhaldet av vassbakteriar og karotenoidar i dietten varierer. Ein flamingo med god tilgjenge på mat får kraftfulle farger og er ein ettertrakta make. Ein kvit eller bleik flamingo er derimot usunn eller underernært. Flamingoar i fangenskap er eit unnatak, om dei ikkje får fôr med same innhald av karoten som frie fuglar slår dei over i ei bleik rosa farge.

Flamingoar står ofte på eitt bein, med det andre trekt opp under kroppen. Grunnen til denne åtferda er ikkje fullt ut forstått. Ein hypotese er at dei sparer kroppsvarme, sidan dei ofte står i kaldt vatn. Ei anna forklaring er at det reduserer energibruken ved å halde balansen.

Dei har symjeføter som hjelper ved symjing, og når dei vadar vil dei trampe i botnen for å røre opp næring. Flamingoar kan opne nebbet ved å løfte overnebbet så vel som å senke undernebbet. Dei er gode flygarar, og individ i fangenskap får ofte klipte vengfjører for å hindre rømming.

Føde

Flamingoar filtrerer føde i form av vasslevande dyr, saltkreps, cyanobakteriar, larvar, insekt, blautdyr og krepsdyr og plantemateriale i form av plankton og algar. Nebbet er tilpassa filtrering av slam og vatn, og blir brukt i opp-ned rørsle. Filtreringa blir hjelpt av lamellar, små børsteliknande strukturar, i nebbet og ei kraftig tunge som «pumpe».

Den rosa eller raude farga kjem frå karotenoid i føda. Fuglar som et meir karotenrik føde, får sterkare farge.

Flamingoar føretrekkjer ferskvatn, men har saltkjertlar nær auga som fjernar overflødig salt, slik at dei òg kan drikke saltvatn i saltsjøar.

Chileflamingo, punaflamingo og andesflamingo kan samlast i fleirartsflokkar, men artane vil segregere under beiting ut frå artsspesifikke preferansar for føde, til dømes etter typar av algar dei føretrekker.

Læte

Flamingoar har lydar som varierer frå grynting og knurring til nasale rop. Lydane er viktige for å kjenne att ungar, for sosiale signal og for å halde flokkane samla.

Livssyklus

Flamingoar er svært sosiale og lever i koloniar som kan telje tusenvis av individ. Koloniane hjelper til med å verne mot predatorar, utnytte matressursar og finne eigna hekkeplassar.

Før hekking utfører hannar og hoer synkroniserte kurtiseritual med hovudrørsler, rop og vengeslag.

Hoa legg vanlegvis eitt egg. Begge foreldra rugar i 17–18 dagar. Etter klekking blir ungane mata med «kromjølk», ei næringsrik væske produsert i fordøyingssystemet. Ungane held seg først i reiret, men samlar seg etter kvart i grupper («barnehagar»). Når dei er rundt tre månader gamle, har dei utvikla flygefjør og kan flyge.

Biletgalleri

Artsoversyn Seks nolevande flamingoartar er anerkjende av dei fleste kjelder, og vart tidlegare plasserte i éi slekt ut frå felles kjenneteikn – Phoenicopterus. Som eit resultat av ein publikasjon frå 2014, vart familien omklassifisert til to slekter. I 2020 var familien splitta i tre anerkjende slekter, ifølgje Cornell Lab of Ornithology, Birds of the World.

Flamingoar i rekkjefølgje etter AviList v2025: med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:

Slekt Phoeniconaias Dvergflamingo, Phoeniconaias minor, Lesser Flamingo, (Geoffroy Saint-Hilaire, É, 1798), (NT) Afrika og det indiske subkontinentet.

Slekt Phoenicoparrus Andesflamingo, Phoenicoparrus andinus, Andean Flamingo, (Philippi, RA, 1854), (VU) Høgtliggande Andes i Bolivia inn i sørlege Peru, NE Chile og NW Argentina, til over 4000 moh.

Punaflamingo, Phoenicoparrus jamesi, James's Flamingo, (Sclater, PL, 1886), (NT) 90-110 cm i kroppslengd. Lever i Puna økoregion, opptil 4900 moh.

Slekt Phoenicopterus Chileflamingo, Phoenicopterus chilensis, Chilean Flamingo, Molina, GI, 1782, (NT) Sør-Amerika frå Equador til Eldlandet.

Rosenflamingo, Phoenicopterus roseus, Greater Flamingo, Pallas, PS, 1811, (LC) Finst i S-Europa, Afrika, V-Asia til India og Sri Lanka.

Raudflamingo, Phoenicopterus ruber, American Flamingo, Linnaeus, C, 1758, (LC) Kariba inkludert sørlegaste Florida og kysten av nordaustlege Colombia til guyanaregionen. Somme er trekkfuglar. Ein isolert populasjon lever på Galapagosøyane.

Taksonomi og systematikk

Flamingofamilien vart innført med namnet Phoenicopteridae av den franske zoologen Charles Lucien Bonaparte i 1831. Phoenicopterus vart peika ut som typeslekt.

Tradisjonelt vart flamingoar rekna som nært i slekt med dei langbeinte storkane, ei truleg parafyletisk gruppe, og vart plasserte der. Ofte vart ibisar og skeistorkar rekna som dei næraste slektningane. Tidlege genetiske studiar, som dei til Charles Sibley, støtta òg dette synet.

Samband til andefuglar har òg vore vurdert, mellom anna fordi flamingoar blir parasitterte av fjørlus i slekta Anaticola, som elles finst hos ender og gjæser. Ein studie frå 2002 konkluderte med at flamingoar er andefuglar, men ei omfattande undersøking frå 2014 viste at flamingoar og dukkarar likevel ikkje er andefuglar, men høyrer til i ei gruppe saman med duer, sandhøns og mesittar.

Mange molekylære og morfologiske studiar stør eit nært slektskap mellom flamingoar og dukkarar. Dei deler minst 11 morfologiske trekk som ikkje finst hos andre fuglar. Den fossile gruppa Palaelodidae blir rekna som ei mellomform, både evolusjonært og økologisk.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Flamingo» frå , den 19. april 2026

Bakgrunnsstoff

Kategori:Fuglar etter klassifisering