thumb|Lo Palais dOrient es la residéncia oficiala del rei dEspanha.
Lo rei d’Espanha es lo cap de l’estat espanhòl, simbòl de son unitat e permanéncia, que son ròtle es darbitrar e moderar lo foncionament regular de las institucions e representar Espanha, e encara de satisfar las foncions que li atribuisson espressament la Constitucion e las leis. Es tanben comandant en cap de las Fòrças Armadas, e coma tal, capitani general de las Armadas. Presidís al naut patronatge de las Acadèmias Reialas.
La Constitucion espanhòla tracta de l’Institucion de la Corona, la persona del rei e sas foncions al Títol II, que compren los articles 56 a 65. Actualament lo rei d’Espanha es Felip VI de Borbon.
La persona del rei (o reina) d’Espanha
right|thumb|Colièr de l'Ordre del Toison d'Aur.
Lo títol de rei d’Espanha foguèt reconegut per la Constitucion, que recupèra e incorpora dins son tèxte totas las nòrmas exprèssas e tacitas que tradicionalament regissián la monarquia en Espanha. E mai la Constitucion reconeis al rei lo drech dutilizar totes los autres títols que fan referéncia a la Corona. Los títols istorics de sa majestat lo rei dEspanha son (en castelhan):
La Constitucion reconeis a la persona del rei (o reina) linviolabilitat absoluda e proscriu tota responsabilitat de sa part, siá politica o judiciària; pasmens e per compensar, la Constitucion establís linvaliditat de totes los actes del Titular de la Corona que satisfagèron pas al procèssus del refrendo (endorsament), signat pel president del Govèrn, los ministres o lo president del Congrès dels Deputats, segon los cases.
La Corona
right|thumb|Corona reiala dEspanha
La Corona es lInstitucion Constitucionala que regís en Espanha la carga del cap de lEstat, amb qualques caracteristicas especificas de la Monarquia Espanhòla, que son:
La succession ereditària de son titular a travèrs de las generacions successivas de la Familha Reiala. La inviolabilitat e immunitat absoludas de son titular. Labséncia diniciativa politica e de poder efectiu. Lexercici dun nivèl elevat dautoritats. La realizacion per son titular duna seria dactes obligats per tòca de regular lo foncionament de lEstat.
Refrendo
Regulat pel Art. 56.3 de la Constitución. Lo refrendo (endorsament) es una procedura juridica amb que titular de la Corona torna valid sos actes solament quand aqueles son signats o consentits per una persona de per abans determinada per la Constitucion, que pel fach asumís desperel toda la responsabiliat del acte; son exceptats daquela obligacion de refrendo la nominacion e demission de quin que siá membres civils e militars de son Ostal (Art. 65.2 de la Constitucion, segon excepcion establida dins lArt. 56.3, frasa finala).
Succession al Tròn left|thumb|Sala del Tròn del Palais Reial de Madrid.
La succession al Tròn seguís lòrdre regular de primogenitura e de representacion, essent preferida totjorn la linha anteriora a las posterioras, dins una meteissa linha lo reng mai prèp al mai alunhat, dins lo meteis reng lo mascle a la dòna e dins lo meteis sèxe la persona dedat majora a aquela dedat mendre.
Aquò vòl dire que quand ven vacanta la Corona, per causa de mòrt o abdicacion de son titular, vendrà rei son filh dedat majora; en abséncia de mascles e de descendents daqueles, vendrà reina sa filha dedat majora; en abséncia de filhas e de descendents daquelas, vendrà rei son fraire dedat majora; en abséncia de fraires e de descendents daqueles, sa sòrre dedat majora; e en abséncia de sòrre e de descendents daquelas, los autres parents de reng e linhas pus alunhats.
Actualament es en question lidèa de modificar la Constitucion per permetre que la succession se faga en favor de la persona dedat majora, independentament de son sèxe, aquò vendrà a una succession per primogenitura estricta.
Las personas quan lo drech a la succession al Tròn se pòdon maridar liurament, levat que lo matrimòni se confronte a linterdiccion exprèssa del titular de la Corona e de las Cortes Generales, dins aquel cas la persona en question perdriá son drech a succedir per el e sos descendents; çò que significa que tot matrimòni es presumit celebrat amb lassentiment del titular de la Corona e de las Cortes Generales, levat pròva contrària, e que loposicion siá manifestada de forma exprèssa alavetz per ambedoas institucion. Suna sola daquelas sopausa al matrimòni, aquel se celebrarà sens cap de consequéncia per la persona en question.
Lo rei actual dEspanha es Felip VI.
Regéncia e tutela del rei (o de la reina) menor dedat
La regéncia es una institucion interimària quarriba quand lo titular legitim de la Corona es empachat dexercir son autoritat, per malautiá fisica o mentala, o quand es menor dedat.
La Constitucion adoptèt pel sistèma de regéncia legitima, de biais que serà regent la persona apelada per la Constitucion: lo prince (o princessa) eretièr de la Corona en cas dincapacitat del rei (o de la reina), lo paire o maire del rei menor dedat e aprèp los autres parents segon lordre de succession al Tròn.
Unicament dins lo cas ont auriá pas degun apelada a la succession al Tròn (per exemple, dins lipotèsi ont totes los membres de la Familha Reiala falhirián dins un accident e subreviuriá un infant o una infanta menor dedat) las Cortes Generales nomenaràn la regéncia e aquela se compausariá de una, tres o cinc personas.
E mai, dins aquel cas serà precisat quin es tutor del rei (o reina) menor dedat: la Constitucion prevei que serà tutor del rei (o reina) menor dedat la persona que lo rei (o reina) defuntat, dins son testament, aviá nomenat; cal que siá espanhòl e major dedat. Saquel es defalhent serà lo paire o la maire del rei (o reina) menor dedat, pasmens que sián vius; a fauta deles, lo tutor serà nomenat per las Cortes Generales.
La Constitucion enebís dacumular las cargas de regent e tutor levat lo paire, maire o ascendent dirèctes del rei (o reina) menor dedat.
Familha Reiala thumb|right|263x263px|Escut d'armas del monarca d'Espanha.
La Familha Reiala se compausa del rei o reina (titular de la Corona), de la reina consòrta o consòrt de la reina, dels descendents dambedós (filhs e pechons filhs) e de los consòrts daqueles.
La Constitucion exclusís espressament a la reina consòrta o al consòrt de la reina de lexercici de foncions constitucionalas, levat las disposicions sus la regéncia.
Lo successor immediat a la Corona (la persona que al moment donat vendrà automaticament rei o reina en cas de mòrt o abdicacion del titular de la Corona) es prince o princessa dAstúrias e a drech al tractament de altesa reial.
Los filhs del rei que son pas prince o princessa dAstúrias e los filhs de aquel prince o princessa son infants dEspanha e recebon lo tractament de altesa reial.
Los filhs dels infants o infantas son grands dEspanha e tienen derecho al tratamiento recebon lo tractament de de excelléncia.
Lo regent o los membres de la regéncia recebon un tractament protocollari correspondent a aquel daltesa, levat quand aviá un superior.
thumb|left|Pièça de 5 pesetas de 1975.
Las Leis preveson per la Familha Reiala un tractactament deferent dins de circonstàncias que justican: las règlas de proceduras dispensan lo rei o reina, son consòrt e lo princie o princessa dAstúrias dassistir al debanament del procès e de prestar testimòni, e permeton que los autres membres de la Familha Reiala o fagan per escrich; lo Còde Penal comun e lo Còde Penal militar castigan coma un delicte contra la Corona lomicidi, efectiu o temptatiu, contra lo rei o reina, quin que siá de sos ascendent o descendents, reina consòrta o consòrt de la reina, prince o princessa eretièrs de la Corona e regent o membre de la regéncia. Las Leis establisson encara dautres privilègis.
La Familha Reiala es assistida per lOstal de Sa Majestat lo Rei, coma organ dajuda al titular de la Corona e sa Familha dins lexercici de sa foncions constitucionalas e autras responsabilitats; tant la Familha Reiala coma lOstal de Sa Majestat lo Rei vivon mercé a la soma que lo rei recep annalament del Budgèt General de lEstat, que deu èsser globala. Tant la nominacion e la demission dels miembres civils e militars de lOstal de Sa Majestat lo Rei coma la retribucion que lo titular de la Corona autreja dins quantitat recebuda del Budgèt Generals se fan amb libertat absoluda de sa part, levat aqueles exceptats per la Constitucion e que demanda un acte de refrendo (endorsament).
Foncions constitucionalas
thumb|Estandard de Felip VI, actual rei dEspanha.
Lo rei (o la reina) dEspanha, per lacompliment de sa mission de simbolizacion e representacion de lEstat e darbitratge e moderacion del foncionament regular de las institucions, ocupa una seria de foncions que son mai o mens previstas per la Constitucion.
Especificament se pòt citar las foncions seguentas coma las pus representativas e importantas correspondent al titular de la Corona:
Sancionar e promulgar las Leis. La Sancion Reiala, que lo rei deu dins lo relambi de quinze jorns, a un ròtle certificatiu que conferís a la Lei son aspècte perfèit, pasmens que ja foguèsse estat aprovada per las Cortes Generales; concernissent la promulgacion, aponduda a la publicacion que tanben al rei (o reina) deu ordenar, dona las Leis a la coneissença de totes, particulars e autoritats, fach essencial que lor balha fòrça obligatòria generala (principi constitucional de publicitat de las nòrmas). Convocar e dissòlver las Cortes Generales e convocar las eleccions dins los tèrmes prevists dins la Constitucion. A prepaus del president del Govèrn, lo titular de la Corona a la possibilitat de metre fin abans tèrme al mandat dels senators e deputats, ambedoas Cambras o una sola delas, expedissent un Decret Reial de dissolucion, que mai deurà precisar la data de las eleccions, que tanben lo rei (o reina) convòca, que siá per aquel motiu o per causa que lo mandat de las Cambras a tèrme acabèt. Convocar un referendum dins los cases prevists per la Constitucion. Lo rei (o reina) a lo drech exclusiu dapelar lo pòble e sometre a consultacion de la Nacion tot projècte o question que li prepausèt lo president del Govèrn, amb autorizacion de per abans del Congrès dels Deputats, o ben per una reforma de la Constitucion. Prepausar al Congrès dels Deputats lo candidat a la presidéncia del Govèrn, lo nomenar e lo demetre, dins los tèrmes prevists dins la Constitucion. Per cada renovèlament del Congrès dels Deputats e dins los cases ont capitèt pas la question de fisança del Govèrn, lo titular de la Corona consulta los caps dels gropes politics de representacion parlamentària e prepausa al Congrès dels Deputats un candidat a la presidéncia del Govèrn, e lo nomena se lo Congrès li dona sa fisança o prepausa autre en cas contrari. E mai nomena coma president del Govèrn lo candidat que son nom es enclusit dins una mocion de censura aprovada pel Congrès dels Deputats. Nomenar e demetre los autres membres del Govèrn, sus proposicion de son president. Expedir los decrets acordats en Conselh del Ministres, lo presidir a la demanda del president del Govèrn, quand aquel darrièr o estima oportun, a fin dèsser informat dels afars de lEstat, provesir los emplecs civils e militars e balhar onors e distincions coma previst per las Leis. Lo drech de gràcia. Lo rei (o reina) a lo drech, sus proposicion del Govèrn, de remetre tot o partida de totas las condemnacions prononciadas pels Tribunals de Justícia de lòrdre penal, que siá comun o militar, de biais condicional o incondicional. En tot cas deu èsser en acòrdi amb la Lei, pòt pas concedir dindulgéncias generalas. Lo rei a lo monopòli de la concession dels títols nobiliaris e dels grands dEspanha. Lo Naut Patronatge de las Acadèmias Reialas. Acreditar los embassadors e autres representants diplomatics del Reialme, e davant el (o ela) sacreditan los embassadors e autres representants diplomatics estrangièrs. Manifestar lassentiment de lEstat per lengatjar dins de tractats internacionals.