AtenasEn grèc modèrne: Αθήνα, Athīna; en grèc ancian: Ἀθῆναι, Athḕnai. ò AtènasPodèm tanben acceptar d'adaptacions analogicas leugièras. Lo TDF pòrta "Atenas" <Ateno>, <Viena> ("Vieno" (en Àustria), amb una e tonica barrada : aquò's una analogia espontanèa amb los nombroses mots en -ena, del temps que lo tractament erudit esperariá una è dobèrta. [...] Lo parièr va per l'o barrat d'"amazona" e per l'esitacion entre "zòna" e "zóna" (TDF: art. camazouno, zouno/zono): aquò's una analogia amb los nombroses mots en -ona. Domergue Sumien, "L'estandardizacion pluricentrica de l'occitan", tèsi. es la capitala de Grècia. Situada au centre de la region d'Atica, es lo còr d'una aglomeracion importanta que compren lo pòrt dau Pirèu. Lo gentilici de seis abitants es atenenc -a. En 2011, sa populacion èra de abitants dins sei limits comunaus e de 3,7 milions au sen de l'aglomeracionMinisteri de l'interior grec Δείτε τη Διοικητική Διαίρεση Ministeri de l'interior grec. www.ypes.gr. [Consulta:9 de novembre del 2010. La vila èra ansin lo centre politic, economic, intellectuau e culturau de Grècia.
La vila es bastida a l'entorn de l'Acropòli d'Atenas qu'es restat dempuei avC. Durant l'Antiquitat, se desvolopèt fòrça e foguèt una dei ciutats-Estats pus poderosas de Grècia entre lei sègles V e IV avC. D'efiech, aqueu periòde foguèt marcat per la construccion de monuments de remarca (Partenon, etc.) e per de trabalhs filosofics e scientifics majors. A la fin dau sègle IV avC, la vila passèt sota l'influéncia de poissanças pus importantas (Macedònia, Roma, etc.). Perdiguèt son ròtle politic, mai demorèt un important centre culturau fins au sègle V apC. Durant l'Edat Mejana, la vila declinèt lentament per venir una ciutat segondària durant lo periòde otoman. Per de rasons istoricas, foguèt chausida coma capitala de Grècia après l'independéncia dau país. Aquò es a l'origina de l'aglomeracion actuala que conoguèt un desvolopament important gràcias ai modernizacions dau sègle XIX e a l'arriba dei refugiats grècs originaris d'Anatolia expulsats per Turquia en 1922.
La vila actuala d'Atenas demòra un centre culturau important en Euròpa en causa de son passat prestigiós. D'efiech, l'aglomeracion tèn un nombre considerable de vestigis arqueologics majors e dispausa d'infrastructuras modèrnas que li permèton d'aculhir de manifestacions internacionalas coma lei Jòcs Olimpics. Assosta tanben fòrça musèus prestigiós.
Geografia
Geografia fisica e organizacion de la vila
thumb|right|Imatge satellit de l'aglomeracion atenenca.
Atenas ocupa la màger part dau plan d'Atica, un espaci delimitat per de cadenas de còlas e de montanhas que blocan desenant l'extension dau bastit urban. Lei tèrras agricòlas i èran generalament rocalhosas e pauc drudas. Lo centre istoric se situa au pè de l'Acropòli, una còla rocassosa favorabla a l'establiment d'un abitat fortificat. Aqueu centre es a 5 km dau golf Saronic que dona accès a la mar Egèa. A 8 km au sud-oèst, se tròba tanben lo pòrt naturau dau Pirèu.
Lei quartiers istorics son despartits a l'entorn de l'Acropòli (Pláka, Kolonáki, Monastiráki, Psyrí e Exárcheia). Son largament organizats segon lei precèptes dau neoclassicisme europèu dau sègle XIX car aquel estil foguèt chausit per leis arquitèctes encargats de bastir una capitala modèrna après l'independéncia de Grècia. Lei plaças Omónia e Sindagma ne'n son lei centres neuralgics. Pasmens, uei, l'estil neoclassica es pauc visible dins lei construccions elei meteissei. Lei quartiers pus recents pòrtan lo nom de Tsimentoupolis ò Tsimentopoli (« vila de ciment » ò « vila de betum »). D'efiech, en causa de l'expansion rapida de l'aglomeracion, foguèt necessari de construrre rapidament de lotjaments.
Transpòrt
Atenas dispausa d'infrastructuras de transpòrt modèrnas, principalament bastidas ò modernizadas per lei Jòcs Olimpics de 2004. La vila es un dei centres de la ret rotiera grèga e dispausa d'un aeropòrt internacionau inaugurat en 2001. Lo pòrt dau Pirèu fa tanben partida dei pòrts pus importants d'Euròpa e dau bacin mediterranèu. Pus localament, dispausa d'una ret densa de transpòrts collectius constituïts de plusors linhas de bus, de tramvai e de metrò. Dempuei lo començament dau sègle XXI, aquela ret a pres una importància novèla car permet de facilitar lei desplaçaments e de redurre leis emissions de gas d'efiech de sèrra.
Clima
Lo clima atenenc es mediterranèu amb d'estius cauds e eissuchs e d'ivèrns doç. En causa dei relèus presents a l'entorn de la vila, lei precipitacions son relativament limitadas (414 mm annuaus en mejana). L'annada es generalament dominada per un lòng periòde de secaressa que dura d'abriu a d'octòbre. La màger part dei pluèjas son concentradas entre octòbre e febrier. Lei temperaturas mejanas son compresas entre 6 e 34 °C. Lei geladas e lei tombadas de nèu son raras.
Religions
Atenas es una vila de tradicion ortodòxa e lo cristianisme ortodòx i a encara una influéncia importanta. D'efiech, lo territòri es devesit en 145 parròquias e lei glèisas ortodòxas son donc nommbrosas. Son geridas per l'Arquevescat d'Atenas que son autoritat s'estend dirèctament sus 23 comunas d'Atica. Leis autrei crestians son pauc nombrós en despiech d'una aumentacion recenta dei catolics liada a l'arribada d'imigrants originaris d'Euròpa Centrala (principalament de Polonha). Avans la Segonda Guèrra Mondiala, i aviá tanben una comunautat judieva istorica qu'es desenant reducha a quauquei miliers de personas. Enfin, coma mai d'una autra capitala europèa, una pichona minoritat musulmana es apareguda dempuei leis ans 1990 dins certanei quartiers paures.
Istòria
Lei periòdes preïstòric e antic
La formacion de la ciutat
Segon lei conoissenças actualas, lo site de Acropòli èra ocupat vèrs avC per un pichon vilatge neolitic(en) S. Immerwahr, The Athenian Agora XII: the Neolithic and Bronze Age, Princeton, 1971.. Vèrs avC, èra vengut un centre urban micenèu protegit per de muralhas ciclopèas caracteristicas(fr) Bernard Holtzmann, L’Acropole d’Athènes. Monuments, cultes et histoire du sanctuaire d’Athéna Polias, París, Picard, 2003.. I aviá tanben un complèxe arquitecturau important que sa natura es desconeguda (palais micenèu, centre religiós ?). Durant lei dos sègles seguents, divèrsei trabalhs mòstran una aumentacion de l'inseguretat dins la region. En particular, l'accès a una fònt foguèt fortificat(en) Oscar Broneer, « A Mycenaean Fountain on the Athenian Acropolis », Hesperia VIII, 1939.. Pasmens, la ciutat sembla esparnhada durant la crisi de avC que veguèt la destruccion violenta de la màger part dei vilas micenèas dins un contèxte de migracion dau pòble dorian vèrs GrèciaDins lei tèxtes ancians, l'arribada dei Dorians es presentada coma una invasion de Grècia. Uei, aquela presentacion es nuançada car lo periòde dei migracions – au mens un sègle – es relativament lòng. Òr, aquò sembla pas compatible amb una invasion militara. De mai, se plusors centres micenèus mòstran clarament de traças de destruccion militara, d'autrei vilas foguèron puslèu abandonadas d'un biais volontari per seis abitants.. Aquò l'empachèt pas de conóisser un periòde de declin de 150 ans(en) Vincent R. d'A Desborough, The Last Mycenaeans and Their Successors; an Archaeological Survey, c. 1200–c. 1000 B.C, Oxford, Clarendon Press, 1964, p. 113. mai, pus tard, leis Atenencs pretenguèron totjorn èsser « d'Ionians purs » (au contrari deis autrei ciutats grègas qu'èran, segon elei, eissidas d'una mescla entre Ionians e Dorians).
Dins lo corrent dau sègle IX ò dau sègle VIII avC, un sinecisme permetèt a Atenas d'unificar la màger part d'Atica sota sa direccion. Sa posicion centrala en Grècia, la proximitat de la mar e la qualitat defensiva de son acropòli li permetèron de venir un centre comerciau important. A l'origina, segon lei legendas de la mitologia grèga, la ciutat-Estat èra probablament una monarquia. La reiautat sembla d'èsser remplaçada per una oligarquia durant lo sègle VIII avC. Aqueu regim aviá d'institucions que prefiguravan la democracia atenenca coma lo conseu de l'Areopag. D'efiech, dins un contèxte de tensions intèrnas fòrtas au sègle VII avC, aquela institucion elegiguèt Dracon per redigir un còdi de lèis demorat famós per sa severitatL'adjectiu draconian provèn d'aquela severitat..
La mesa en plaça de la democracia atenenca
Lei lèis de Dracon permetèron pas de resòuvre la crisi sociala dau sègle VII avC. D'efiech, sa causa principala èra pas legislativa mai sociala. La concentracion dei tèrras entre lei mans de l'aristocracia limitava lei revenguts deis autrei classas e l'esclavatge per deute èra frequent. En 564 avC, un autre legislator, Solon, foguèt donc cargat de reformar lo sistèma politic atenenc. Aboliguèt l'esclavatge per deute, liberalizèt leis activitats comercialas e devesiguèt leis abitants en quatre classas definida per la richessa producha(fr) Mogens Herman Hansen (trad. Serge Bardet), La Démocratie athénienne à l'époque de Démosthène : structure, principes et idéologie, Les Belles Lettres, 1993, pp. 67-70.. D'aqueu biais, lo poder politic foguèt partejat entre cada classa, mai se lei pus paures podián vòtar lei lèis, l'obtencion dei magistraturas importantas èra totjorn reservada ai personas pus fortunadas.
La constitucion de Solon pausèt lei basas de la democracia atenenca mai lo conflicte sociau contunièt. En 541 avC, Pisistrat prenguèt ansin lo poder e fondèt una tirania gràcias au sosten dei classas popularas. Fòrça popular fins a sa mòrt en 527 avC, renforcèt lo ròtle economic e culturau d'Atenas e comencèt d'investir dins la flòta. De mai, mantenguèt en plaça lo sistèma de Solon mai s'assegurèt de plaçar de membres de sa familha ai pòstes importants(fr) Jean-Claude Carrière, « Prodige, stratagèmes et oracle dans la prise du pouvoir par Pisistrate (Hérodote, I, 59-65) », Pouvoir, divination et prédestination dans le monde antique, Besançon, Institut des Sciences et Techniques de l'Antiquité, n° 717 (collection ISTA), 1999, pp. 13-32.(fr) Christophe Flament, « La chronologie de la tyrannie de Pisistrate et de ses fils dans la Constitution d’Athènes attribuée à Aristote », Revue des Études Grecques, t. 128, n° 1, 2015, pp. 215-236..
Pisistrat foguèt remplaçat per sei fius que transformèron pauc a cha pauc la tirania en despotisme vertadier. Mai, una revòuta populara, sostenguda per Esparta, reversèt aqueu regim en 510 avC. Clistenes, un noble partisan de reformas radicalas, prenguèt alora lo poder. Sei reformas transformèron leis institucions de Solon en remplaçant lei quatre classas per dix grops pus egalitaris. De mai, la màger part dei posicions foguèron desenant tiradas au sòrt entre lei ciutadans. Son sistèma demorèt estable durant dos sègles e marquèt l'apogèu d'Atenas(fr) Mogens Hansen (trad. Serge Bardet), La Démocratie athénienne à l'époque de Démosthène : structure, principes et idéologie, Les Belles Lettres, 1993..
L'Atenas Classica
thumb|right|Esquèma generau dei Guèrras Medicas. thumb|right|Esquèma generau de la Guèrra de Peloponès.