Tycho Brahe (en danés: Tyge Ottesen Brahe; 14 de decembre de 1546 — 24 d'octobre de 1601), es un astronòm d'una region istorica de Danemarc que fa uèi partida de Suècia. Es conegut per aver establit un catalòg d’estelas precís per l'epòca, e tanben per aver produch un modèl d’univèrs cercant a combinar los sistèmas geocentric de Ptolemèu e eliocentric de Nicolau Copernic.

Tycho Brahe capitèt a far sas òbras en astronomia mercé a l’autreg d’un domeni sus l’illa de Ven onte bastiguèt un observatòri astronomic que nomenèt Uraniborg e una pension annala del rei Frederic II de Danemarc.

De 1600 fins a sa mòrt en 1601, foguèt assistit per Johannes Kepler, que mai tard utilizèt sas donadas astronomicas per desvolopar la seunas teorias sur l’astronomia e formular las tres leis del movement dels planetas sonadas leis de Kepler.

Biografia L'enfança Tycho Brahe nasquèt al castèl de Knutstorp, en Scania, alara província danesa. Èra l’ainat dels filhs d’Otto Brahe e Beatte Bille, eissits de la nauta noblesa danesa. La familha Brahe èra d’originària suedesa, mas son grand e son paire èran d'una branca familhala fixada al DanemarcNouvelle biographie générale depuis les temps les plus reculés jusqu’à nos jours. Jean Chrétien Ferdinand Hoefer, page 764 (Firmin Didot - 1866). Son besson moriguèt abans d’èsser batejat. Tycho Brahe aviá tanben doas sòrres, que l’ainada èra Kristine e la mai jova Sophia que vendriá mai tard astronoma e quimista. Lo paire, Otto Brahe, èra un nòble important de la cort del rei du Danemarc. La maire èra eissida d’una importanta familha que donèt d'òmes politics e d'òmes de glèisa.

Las capacitats intellectualas de Tycho Brahe dempuèi l'enfança foguèron remarcadas per un dels seus oncles mairals, Steno Bille, que faguèt son educacion. L'aculhiguèt dins son domeni d'Herritzwart prèp de Knudstrup onte podèt se consacrar a d'observacions astronomicas e a l’estudi de l’alquimia que son oncle afeccionava fòrçaHistoire de l’astronomie moderne. Jean Sylvain Bailly, tI, page 381 (Debure, Paris - 1779). Grandiguèt enseguida amb son oncle Jorgen Brahe que l'adoptèt e ne faguèt l'eretièr.

Una vocacion Lo 19 d'abril de 1559, Tycho Brahe foguèt enviat a l’universitat de Copenaga. Ailà, seguissent los vòts de l'oncle, estudièt lo drech e tanben la filosofia e la retorica. A Leipzig, comencèt en secret d'estudis relativas a l’astronomia. Lo 21 d'agost de 1560, un eclipsi solar l'interessèt als fenomèns astronomics. Alara, comencèt a estudiar los efemerids de Joannes Stadius e la teoria de l'esfèra amb de libres coma aqueles de Sacrobosco (Tractatus de Sphaera), Apiono (Cosmographia) e Regiomontanus, (De triangulis omnimodis). Crompèt l’Almagesta de Ptolemèu. Pasmens, la vocacion nasquèt amb un autre eveniment: pendent una conjoncion Jupitèr-Saturne que los melhors efemerids a sa disposicion anoncièron amb una error de mai d'un jorn; aquela incertitud lo marquèt, e se desfièt de l’explicar. Aquel eveniment se passèt lo 17 d'agost de 1563La loi de la gravitation universelle - Newton, Euler et Laplace. Prosper Schroeder, page 14 (Springer - 2007) (ISBN 2-287-72082-0).

D'estudis caotics thumb|L’instrument que Tycho Brahe en 1572 seguiguèt la progression aparenta de l’estela dins la constellacion de Cassiopèa. Lo Tycho jòve fòrça lèu volguèt far d'estudis scientifics a l’universitat de Rostock contra l’avís del paire que lo predestinava al drech e a la diplomacia per qu'ocupe un emplec public. A l’universitat de Leipzig, quand recebèt una instruccion elementària, faguèt, a l’amagat de son governador, d'estudis de matematicas e d’astronomiaŒuvres complètes de François Arago. François Arago, Pierre Flourens, page 186 (Gide et Baudry - 1855) e de disciplinas mai foscas coma l’alquimia e l’astrologia.

Coma los joves de la noblesa de son temps, commencèt de viatjar. Entre 1565 e 1566 èra dins las universitats de Wittenberg e de Rostock, en Alemanha. Anèt puèi a Augsborg en Bavièra e a Basilèa en Soïssa e encontrèt d'astronòms reputats.

Pendent aquel periòde, Tycho recebèt regularament d’argent per satisfar los seus plasers, que consacrava tot per comprar de libres e d’instruments d’alquimia e l’astronomiaPatrimoine littéraire européen, anthologie en langue française. Jean-Claude Polet, page 770 (De Boek Université - 1992) (). Tanben comencèt de fabricar los seus instruments.

Pendent un duel a Wittenberg en 1566 amb un cosin estudiant, segurament aprèp un desacòrdi matematic o astronomic, perdèt lo cap del nas. D’autres istorians contan qu'aquò seriá estat lo resultat d’un accident. Dempuèi, portava un nas postís fach d’argent e d’aur.

A la mòrt del paire, en 1571, tornèt en Scania e eretèt d’un domeni e i installèt un laboratòri. Descobriguèt en 1572, una estela novèla dins la constellacion de Cassiopèa tant brilhanta coma Vènus que ne seguiguèt la trajectòria aparenta amb un sextant e cridèt en latin: . Aquela revelacion l’alunhèt de l’alquimia per se consacrar a l’astronomia. Faguèt publicar l'an seguent De Nova Stella, que conta sas conclusions e escriguèt que las nòvas son d'estèla que venon visiblas o mai remarcablas pels observadors de la Tèrra, aprèp una aumentacion de lor brilhança. Ara, se nomenariá supernova de tipe I. Aquela descobèrta tornèt sus l’immudabilitat dels cèls e lo faguèt venir famós en Euròpa.

La consecracion

thumb|Gravadura mostrant de biais allegoric l’interior d’Uraniborg. En 1574, donèt de corses e conferéncias a l’universitat de Copenaga. Dempuèi alara, èra convencut que los progreses de l’astronomia se farián per d'observacions menimosas. Aprèp un autre torn d’Alemanha per encontrar lo mai grand nombre d’astronòms possible, Brahe acceptèt l'ofèrta del rei Frederic II de Danemarc, que li prepausèt de fondar un observatòri astronomic e d'acceptar una pension annadièra. Li foguèt donada una illa pichona, Ven (o Hven) en fàcia de Copenaga, que i faguèt bastir en 1576 Uraniborg (« palais d’Urania o Palais dels Cèls », Urania essent la musa de l’Astronomia) que venguèt l'observatòri mai grand d’Euròpa. Aviá l'autoritat suprèma sul domèni e recebèt los ganhs del trabalh dels abitants de l’illa. Tanben faguèt bastir un palais que las òbras foguèron financiadas pel rei e demorèron quatre ans, de 1576 a 1580. Èra un edifici luxuós amb un talhèr de construccion d’instruments per l’astronomia, una estampariá destinada a publicar sas òbra, un laboratòri d’alquimia.

Uraniborg venguèt lèu un centre scientific important e reputat, que trasiá los estudiants e los astronòms d’Euròpa tota. Tycho Brahe èra fòrça pimpilhós e conservava totas las donadas de las observacions; aquò li permetèt d’establir lo catalòg d’estelas mai complèt e precís de l’epòca. Èra considerat pels collègas e contemporanèus coma lo mai exacte dels observadors. Cal notar que totas las seunas observacions se faguèron abans l’invencion del telescòpi e de la luneta astronomica. Ailà tanben Tycho Brahe imaginèt lo seu sistèma del mond que pòrta son nom e qu'es coma una conciliacion entre lo sistèma de Ptolemèu e aquel de CopernicEncyclopédie, ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers. Denis Diderot, Jean Le Rond d’Alembert, tome 36, page 27 (Pellet - 1779).

En 1577, comencèt las seunas observacions e lo 13 de novembre, descobriguèt la cometa que foguèt a la basa de son segond obratge suls movementsAstronomie. Joseph Jérôme Le Français de Lalande, page 1161 (Dessaint et Saillant, Paris - 1764) De Mundi atherei recentioribus Phoenomenus Progymnasmatum publicat en 1587Mémoires pour servir à l'histoire des hommes illustres dans la république. Jean-Pierre Niceron, page 172 (Briasson - 1731). Faguèt bastir en 1584 un observatòri astronomic enterrat que nomenèt Stjerneborg (Palais de las estelas).

La fin de sa vida thumb|Autre retrach de Tycho Brahe En 1588, Tycho Brahe, a la mòrt del rei Frederic II, perdèt los mecènas. Coma èra un marrit administrator, fòrça sevèr pels abitants de l’illa que ne monopolizava las ressorsas, perdèt lo sosten del Christian VI de Danemarc e la pension. En 1597, aprèp la destruccion del domèni pels detractors, perdèt los seus bens tots e faguèt armar una nau per el, sa femna, los enfants e qualques discípols fidèls, e daissèron l’illa de VenEncyclopédie méthodique. Tome III, page 488 (Panckoucke, Paris - 1788). Viatjèt pendent uns ans, puèi, en 1599, s’installèt dins lo castèl de Beneteck prèp de Praga onte trabalhèt coma matematician Emperial de la còrt de l’emperaire Rodòlf II del Sant Empèri. Moriguèt dins la vila de Praga en 1601. Sul lièch de mòrt, desparlava mas dins los moments licids diguèt a Kepler : (Arenga te per que pareis qu'ai pas viscut en van!), perque comprenguèt qu'aviá realizat pas que de Progymnasmata (òbras preliminàrias). Kepler respondèt a aquel darrièr al vòt en publicant Astronomiae instauratae progymnasmata en 1602John Robert Christianson; Tycho Brahe and Prague, crossroads of European science; ed: Harri Deutsch Verlag; 2002.

Seriá mòrt d’un calcul o d’una septicemia, que seriá estat provocat pel fach que se seriá retengut tròp longtemps d’urinar pendent un viatge de mai d'una ora en carròça amb l’emperaire Rodòlf II o pendent un long repàsJohannes Kepler lo mencioan dins une nòta en annèxa del jornal d'observacion de Tycho Brahe e Milan Kundera popularizèt aquela causa dins son roman L'Immortalitat que parla de Tycho Brahe coma de .. Sa mòrt inspira una expression Chèca: , parlant d'une enveja pressanta. Es tanben possible que Tycho Brahe siá estat empoisonat segon d’autras fonts. Aprèp la mòrt de Tycho Brahe, Rodòlf II comprèt los instruments pels far embarrar a l’ostal de Curzt per las salvar de las cobesenças.

Coma gaireben totes los astronòms abans el, Tycho Brahe crèiiá en l’astrologia« Discors de l’astrologia del tems de Tycho ». Calculèt d’esperel lo seu tèma astral :

Es enterrat dins la glèisa de Nòtra Dama de Týn, prèp del Relòtge astronomic a Praga.

L’asteroïde (1677) Tycho Brahe foguèt nomenat en son onor, coma un cratèri lunar e un cratèri martian.

Principals trabalhs Supernova

SN 1572 (o Nova de Tycho''') es une supernova venguda dins la constellacion de Cassiopèa, e l’una dels escasses que foguèt visible a l’uèlh nud.

Foguèt observada l'11 de novembre de 1572 per Tycho Brahe, depuèi Herrevad AbbeyPlaces with connection to Tycho Braheherrevadskloster, alara qu’èra mai brilhanta que Vènus, amb una magnitud aparenta de -4. A partir de març 1574, sa luminositat tombèt jol lindal de visibilitat a l’uèlh nud.

En fach, Brahe seriá pas vertadièrament lo primièr que l’observèt, seriá estat vista per Wolfgang Schuler lo 6 de novembre de 1572, per John Dee e son discípol Thomas Digges, puèi per l’astronòm italian Francesco Maurolico. Mas Brahe foguèt lo primièr a l’aver descricha e estudiada en detalh.

L’antiquitat, aprèp Aristòtel, distingava lo mond sublunar, somés a la generacion e a la corrupcion e, al delà de l’orbita lunar, lo mond celèsta, presumit eternal e imudable. Per "explicar" l'apareisson d'aquela nòva estela, de contemporanèus ne deduguèron que l’objècte seriá estat aparegut entre la Luna e la Tèrra.

D'en primièr, Tycho Brahe faguèt remarcar que l’objècte a pas de parallaxa diurna dins lo contèxte de las estelas fixas de plan enrè. Aquò implica que trapava de segur mai lunh que la Luna e las planetas, que elas, mòstran de talas parallaxas. Aprèp, constatèt que, pendent mai d'un mes, l’objècte modifiquèt pas sa posicion al respècte de las estelas fixas, coma lo fan las planetas. Aquò provòca la conclusion que lo novèl objècte celèst èra pas une planeta, mas una estela fixa dins lo domeni estelar, al delà de totas las planetas.

Publiquèt al subjècte un pichon libre nomenat De Stella Nova, De la nòva estela (1573). Sabèm ara qu'aquela supernova se trapa a de la Tèrra.

L’apareisson de la supernova de 1572 es l’un dels dos o tres eveniments mai importants de l’istòria de l’astronomia.