La dinastia Song宋朝 en mandarin, sòng cháo en pinyin. es una dinastia imperiala chinesa que reinèt de 960 a 1279. Fondada per Song Taizu, un generau autoproclamat emperaire, capitèt d'unificar la màger part dau territòri chinés qu'èra devesit dempuei la casuda de la dinastia Tang en 907. Formèt un Estat organizat a l'entorn d'una administracion centralizada e d'un recrutament eficaç gràcias ai concors imperiaus. Favorizèt tanben lo desvolopament deis arts, dei sciéncias e dei tecnicas, çò que permetèt de descubèrtas e d'innovacions importantas. Ansin, lo periòde Song demòra dins l'istoriografia chinesa coma una epòca culturalament e scientificament richa. Pasmens, lei Song afebliguèron leis institucions militaras per redurre lo montant deis impòsts, a l'origina de revòutas recurrentas durant lei periòdes precedents. Aguèron ansin de dificultats per s'impausar e foguèron victimas d'invasions frequentas en provenància dau nòrd. En 1127, perdiguèron sei territòris septentrionaus e deguèron se retirar au sud dau Fluvi Blau. Puei, a partir de 1251, foguèron atacats per lei Mongòls que conquistèron la totalitat dau país en 1279.
Istòria
Lei Song dau Nòrd (960-1127)
La fondacion de la dinastia
thumb|right|Representacion de l'emperaire Song Taizu, fondator de la dinastia.
Après la casuda de la dinastia Tang en 907, China conoguèt un periòde de division politica e territòriala dich Periòde dei Cinc Dinastias e dei Dètz Reiaumes. Instabla, aquela epòca de l'istòria chinesa foguèt marcada per de guèrras e de complòts frequents. Ansin, vèrs 960, lo generau Zhao Kuangyin usurpèt lo poder de la dinastia dei Zhu Posteriors e fondèt la dinastia Song. Establiguèt sa capitala a Kaifeng e pausèt lei basas d'una administracion solida en desvolopant lei concors imperiaus. Aquò li permetèt de recrutar de foncionaris ben formats, sovent de saberuts, element caracteristic dau futur Empèri Song(en) Patricia Buckley Ebrey, Anne Walthall e James B. Palais, East Asia : A Cultural, Social, and Political History, Houghton Mifflin, Boston, 2006, p. 160.. Sostenguèt tanben lei sciéncias e nomèt fòrça sabents ò engenhaires a de pòstes prestigiós. En parallèl, fins a 978-979, menèt de campanhas militaras per conquistar leis autrei reiaumes e principats chinés. A sa mòrt, aviá tornat unificar lo país a l'excepcion de quauquei regions septentrionalas que demorèron sota lo contraròtle dei Liao e dei Xia Occidentaus(en) Patricia Buckley Ebrey, Anne Walthall e James B. Palais, East Asia : A Cultural, Social, and Political History, Houghton Mifflin, Boston, 2006, p. 154..
Lei tensions dau sègle XI
Au contrari deis autrei dinastias qu'avián dominat China, lei Song aguèron de dificultats per impausar son autoritat dins lo país e dins lei regions perifericas tradicionalament somesas ò influenciadas per lei poders chinés fòrts. Ansin, se de relacions comercialas foguèron establidas gràcias a la Rota de la Seda e ai rotas marchandas maritimas asiaticas amb la dinastia Chola, lo Califat Fatimida e Sriwijaya(en) Kenneth Hall, Maritime trade and state development in early Southeast Asia, University of Hawaii Press, Hawaii, 1985, p. 23.(en) K. A. Sastri Nilakanta, The CōĻas, University of Madras, Madras, 1984, pp. 173 e 316.(en) Fuwei Shen, Cultural flow between China and the outside world, Foreign Languages Press, Pequin, 1996, p. 158., lei guèrras menadas còntra lei Xia, lei Liao e la dinastia vietnamiana s'acabèron per de reviradas. Còntra lei Liao, lei Song deguèron signar lo Tractat de Shanyuan en 1005(en) Jing-shen Tao, Two Sons of Heaven : Studies in Sung-Liao Relations, University of Arizona Press, Tucson, 1988.. Segon aqueu tèxte, lo cap dei Liao recebèt un estatut egau a aqueu de l'emperaire de China e lei Song deguèron li pagar un important tribut cada an(en) James A. Anderson, Battlefronts Real and Imagined: War, Border, and Identity in the Chinese Middle Period, Palgrave Macmillan, Nòva York, 2008, pp. 207-209..
Au sen de l'Empèri, lo sègle XI foguèt tanben marcat per de tensions vivas entre lei faccions reformatritz e conservatritz de la cort. D'efiech, l'economia prospèra favorizèt de projèctes de transformacion de la societat coma aquelei dau ministre Fan Zhongyan (989-1052) que voliá reformar lo sistèma de recrutament dei foncionaris, aumentar lei salaris de basa au sen de l'administracion e permetre un accès pus egalitari ai concors imperiaus(en) Zheng Yuan, « Local Government Schools in Sung China: A Reassessment », History of Education Quarterly, 1994, vol. 34, n° 2, pp. 193–213.(en) Patricia Buckley Ebrey, Anne Walthall e James B. Palais, East Asia: A Cultural, Social, and Political History, Boston, Houghton Mifflin, 2006, p. 163.. Pasmens, se turtèt a una reaccion violenta dei conservators e deguèt abandonar lo poder en 1045. Un de sei successors, Wang Anshi (1021-1086), assaièt de luchar activament còntra la corrupcion de l'administracion en reformant leis impòsts fonsiers, en creant de monopòlis d'Estat per contraròtlar certaneis activitats economicas, en sostenent lei milícias localas e en assaiant de modificar lei concors per favorizar lei candidats pus qualificats(en) Patricia Buckley Ebrey, Anne Walthall e James B. Palais, East Asia: A Cultural, Social, and Political History, Boston, Houghton Mifflin, 2006, p. 164.. Dins aquò, sei reformas foguèron annuladas per lo conservator Sima Guang (1019-1086)(en) Nathan Sivin, Science in Ancient China, Brookfield, Ashgate Publishing, 1995, pp. 3-4.. Aquelei rivalitats bloquèron tota evolucion e entraïnèron l'exili ò la mòrt de mai d'un intellectuau coma lo poèta Su Shi (1037-1101).
La pèrda dei províncias dau Nòrd
Au començament dau sègle XII, lei Jurchens, un pòble vassau dei Liao, se revoutèron e formèron la dinastia Jin en 1115(en) Patricia Buckley Ebrey, Anne Walthall e James B. Palais, East Asia: A Cultural, Social, and Political History, Boston, Houghton Mifflin, 2006, p. 165.. Lei Song s'alièron amb lei Jin per atacar lei darrierei regions tengudas per lei Liao, mai la manca d'eficacitat dei tropas Song foguèt notada per lei Jurchens. En 1125 e 1127, organizèron doas atacas còntra lo nòrd de China. Durant la segonda, conquistèron Kaifeng e capturèron l'emperaire retirat Song Huizong, l'emperaire en títol Song Qinzong e la màger part de la cort imperiala. Lei tropas subreviventas, dirigidas per l'emperaire autoproclamat Song Gaozong, se retirèron au sud dau Fluvi Blau. Installèron una capitala novèla dins la vila de Lin'an(en) Jing-Shen Tao, « The Move to the South and the Reign of Kao-tsung », dins Paul Jakov Smith e Denis C. Twitchett (dir.), The Cambridge History of China: Volume 5, The Sung Dynasty and Its Precursors, 907-1279, Cambridge University Press, 2009, pp. 556-643..
Lei Song dau Sud (1127-1279)
La resisténcia còntra lei Jin
Après lei desfachas catastroficas de 1125-1127, lo poder Song realizèt un important esfòrç per melhorar la qualitat de sei fòrças armadas. L'element pus visible foguèt la creacion de la premiera marina militara permanenta chinesa, çò que permetèt de facilitar la resisténcia lòng dau Fluvi Blau e de protegir lei naviris marchands dins lei mars vesinas dau continent(en) Joseph Needham, Science and Civilization in China. Physics and Physical Technology, Part 3 : Civil Engineering and Nautics, Taipei, Caves Books, 1986, p. 486.. Lei pòrts de Quanzhu, de Guangzhu e de Xiamen aprofichèron aquela politica per se desvolopar(en) Lianmao Wang, Return to the City of Light: Quanzhou, an eastern city shining with the splendour of medieval culture, Fujian People's Publishing House, 2000, p. 14.(en) Nathan Sivin, Science in Ancient China, Brookfield, Ashgate Publishing, 1995, p. 5.(en) Ann Paludan, Chronicle of the Chinese Emperors : The Reign-by-reign Record of the Rulers of Imperial China, Londres, Thames & Hudson, 1998, p. 136.. De generaus experimentats, coma Yue Fei e Han Shizhong, aguèron egalament un ròtle centrau dins la resisténcia Song. Tanben, leis engenhaires e marins innovèron en integrant la pouvera dins l'armament navau. En 1161, aquò permetèt a una pichona flòta Song de ganhar doas batalhas decisivas a Tangdao e a Caishi(en) James Riddick Partington, A History of Greek Fire and Gunpowder, Cambridge, W. Heffer & Sons Ltd, 1960..
Per trobar lei sòus necessari a l'esfòrç de guèrra e a la construccion dei naviris, lo govèrn deguèt confiscar una partida dei tèrras de la noblesa. Aquò creèt de tensions e de problemas financiers, agravats per la corrupcion. D'efiech, gràcias ai liames entre l'aristocracia e l'administracion, èra totjorn possible de trobar de mejans per demenir lo montant de sei taxas. A tèrme lòng, aquò afebliguèt lo poder imperiau, çò qu'empachèt pas la marina d'agantar òmes a son apogèu(en) Morris Rossabi, Khubilai Khan : His Life and Times, Berkeley, University of California Press, 1988, p. 80.. Una importanta ret de fortificacions foguèt egalament bastida per protegir lo territòri Song còntra leis invasions vengudas dau nòrd.
Leis invasions mongòlas
Au començament dau sègle XIII, lo nòrd de China foguèt victima deis invasions mongòlas menadas per Genghis Khan (1206-1227) e Ogedei (1227-1241). Après de guèrras lòngas e saunosas, destruguèron lei reiaumes Xia Occidentaus e dei Jin(en) Patricia Buckley Ebrey, Anne Walthall e James B. Palais, East Asia: A Cultural, Social, and Political History, Boston, Houghton Mifflin, 2006, p. 236.. Durant aquelei conflictes, lei Song foguèron globalament leis aliats dei Mongòls. Aquò li permetèron de reconquistar Kaifeng, Luoyang e Chang'an. Pasmens, aquela aliança foguèt rompuda per Mongke (1251-1259) que menèt plusors incursions violentas en China a partir de 1251 e moriguèt durant una ataca còntra Chongqing en 1259(en) Patricia Buckley Ebrey, Anne Walthall e James B. Palais, East Asia: A Cultural, Social, and Political History, Boston, Houghton Mifflin, 2006, p. 240..
La conquista de Kubilai Khan
thumb|right|Representacion de Kubilai Khan.
A partir de 1260, Kubilai Khan (1260-1294) contunièt la guèrra de conquista mongòla en China. En fàcia d'aqueleis invasions, lei Song s'apielèron sus sa ret de fortificacions per sostenir de sètges durs e limitar leis infiltracionsAu contrari d'una afiermacion frequenta, lei Mongòls avián lo mestritge dei tecnicas de sètge. Pasmens, lei Song avián de fortificacions fòrça estendudas e èran d'especialistas de la defensa.. Pasmens, avián de dificultats per combatre leis armadas mongòlas sus un prat batalhier dubèrt. Ansin, en 1265, lei Mongòls ganhèron una importanta batalha en Sichuan, çò que li permetèt d'ocupar una província majora(en) Morris Rossabi, Khubilai Khan : His Life and Times, Berkeley, University of California Press, 1988, p. 88.. Puei, de 1268 a 1273, lei combats se concentrèron a l'entorn de la vila de Xiangyang que blocava la conquista dau bacin dau Fluvi Blau.
La casuda de Xiangyang privèt lei Song dau sostèn de sei fortificacions principalas. En 1275, una armada de òmes menada per lo generau Jia Sidao foguèt durament batuda per lo generau mongòl Bayan e la màger part dau territòri Song èra estat conquistat en 1276. En febrier d'aquela annada, l'emperatritz doairiera acceptèt de se sometre e l'emperaire Song Gong abdiquèt. Kubilai Khan li donèt lo títol de duc e, pus tard, l'exilièt dins un monastèri tibetan(en) Morris Rossabi, Khubilai Khan : His Life and Times, Berkeley, University of California Press, 1988, p. 90.. Lei darriers partisans de la dinastia se retirèron au sud de China e proclamèron un emperaire enfant, Song Bing, per perseguir lo combat. Pasmens, sei fòrças foguèron anientadas a la batalha de Yamen en 1279 e lei subrevivents se suicidiguèron(en) Morris Rossabi, Khubilai Khan : His Life and Times, Berkeley, University of California Press, 1988, p. 94..
Institucions e organizacion dau poder
Leis institucions centralas