Lo natron designa d'en primièr un mineral, lo carbonat de sòdi decaidratat de formula quimica . Mas es tanben una ròca evaporitica qu'a la singulara proprietat, en preséncia d'aiga e d'umiditat, de desvelopar a sa superfícia lo mineral natron (sovent accompanhat d'impuretats).
Aquela ròca a vegada massissa contien subretot de depaus carbonatats e idrogenocarbonatats alcalins de basa de trona, de bicarbonat de sòdi o nacolita e d'autres carbonats idratats, coma le monoidrat de carbonat de sòdi o termonatrita, susceptible de tornar en mitan umid e frescs de carbonat de sòdi decaidratatAqueles jaces evaporitas alcalins, non marins, contenon a vegada la forma anidrida de carbonat de sòdi autrecòps nomenat soda: son de produches a basa de carbonat de sòdi que ne justifican a vegada l'expleitacion industriala. .
Aquel còrs quimic natural, nomenat autrecòps alcalí mineral, se presenta tanben jos la forma d'una substància blanca, evanescenta e efemèra, que se trapa sus las ribas d'unes lacs sodats, temporaris o permanents, o d'aigas saumastras del desèrt.
Descripcion mineralogica e geotipe Lo natron foguèt descrich en mineralogia per Wallerius en 1747. La matèria es pasmesn coneguda dempuèi la nauta antiquitat en Egipte.
Lo mot natron, equivalent a soda minerala, soda carbonatada o alcalí fixe mineral, es parent del latin natrium mejans l'alemand es a l'origina del simbòl del sòdi, Na. Lo mot natron nos venguèt per l'arab natrūn, que sembla o aver eiritat del grèc ellenistic nítron, aquela lenga o avent manlevat evidentament al mond egipcian. Segon Rupert Hochleitner existís lo mot grèc ancian natron, parent del verb naptô, significant "lavar".
Segon l'IMA, lo geotipe es lo site de Ragtown, dins l'Estat du Nevada, als Estats Units d'America.
Descripcion fisicoquimica e alteracion Lo sistèma cristallin del mineral pur es monoclinic. Son esclat es vitrós, transparent a translucid e sa color incolora a blanca. La solubilitat del mineral dins l'aiga pura aumenta amb la temperatura: 215,8 g/litre d'aiga à 20°C, 445 g/litre a 80°C.
Aquel còrs quimic natural potencialament abondant es igroscopic: absorba l'umiditat, es perque los escandalhs netejats a l'alcoòl devon èsser plaçat en saquet o bòstia ermetica, a l'abric de l'aire (umid). Lo natron gorgota banhat dins l'acid cloridric.
Colora la flama en jaune per sos cations Na. Ten a vegada un gost de lessiu, produch basic tipic del comèrci. Sa sabor es alcalina a picanta. Possedís de proprietats antibacterianas.
Lo mineral fa efluéncia a l'aire sec e caud, se transformant en termonatrita pulverulenta. Per caufatge assecant, es possible d'obtenir de soda nomenada natrit en mineralogia. Es una utilizacion de la ròca generica natron.
Cristalloquimia e cristallografia Las formas obtengudas al laboratòri per evaporacion d'una solucion aquosa de carbonat de sòdi mòstra la preponderéncia de las fàcias planas (100), (010) e (011), amb aplatiment sus la segonda (O10).
Lo plan dels axes optics es perpendicular a (010).
Occurréncia Los lacs mai o mens temporàris de las depressions del Sahara, al contrari dels vertadièrs oasis, dispausant sovent que d'una aiga saumastra e salina, rica en clorur de sòdi NaCl aq e en bicarbonat de sòdi NaHCO dissolguts; alara de natron se forma dins los bacins recebent las aigas de degalhL'ensemble dels minrals x Na2CO3 · y NaHCO3 · z H2O (x entièr non nul, al contrari d'y e z) son nomenats pels geològs coma Pomerol et Bellair, los natrons.. Es expleitat dempuèi la nauta AntiquitatL'ancianetat de son expleitacion es correlada amb l'existéncia d'ancians toponimes egipcians, ellenizats en natrona, que daissèt per exemple la val de l'Oèd el Natrun] en Egipte. .
Sa sensibilitat a l'alteracion a l'aire caud e sèc del desèrt es ja mencionada. Lo recuèlh d'aquel mineral instable, format pendent lo refrescament nocturn benlèu pel ròtle de bacterias alinas e alcalinas amolonant e triant en mitan umid los diferents carbonats, deu èsser imperativament realizada amb lo solelh. Aquel rite a l'alba solara de culhida de flors alcalinas explica benlèu sa renommada antica.
Notan que los lacs contenent en solucion de natron demòran de mitan de desvelopament bacterian plan especifiques, responsables per exemple del floriment del natron jos de condicions meteorologicas. L'efièch bactericid del natron es selectiu en mitan vivent acid o fòrça leugièrament basic o acid, per exemple tipic de la pel umana. Las aigas natronadas pòdon tanben conténer de quantitats importantas de cianobacterias del genre Artrospira (espirulina), qu'èran utilizadas per preparar de còcas proteïnadas d'algas blavas-verdas nomenadas dihé dins la region dels oèds chadians Memòri DESS de Julien Gonnet, dir. Lothar Caviezel, La spiruline, une cyanobactérie comme instrument de développement durable pour réduire l’insécurité alimentaire et soutenir une activité traditionnelle féminine - Tchad, op. cit..
Ajaçament esquèrra|vinheta|Un lac de natron (ròca) dins un ancian cratèri, Tibesti. Lo natron NaCO·10HO es subretot d'origina evaporitica e se forma en tota puretat minerala jos forma d'esflorescéncias subretot pendent l'evaporacion de lacs rics en bicarbonat de sòdi e autres sals de sòdi.
Alfred Lacroix constatava en 1900 pasmens l'existéncia virtuala del mineral natron. Dotava pas que de carbonat de sòdi siá en dissolucion dins l'aiga dels lacs salats de las regions deserticas, per exemple dins las espandidas de Sodan antic, mas tanben dins las fonts termalas carbonatadas alcalinas. Mas cal que la cristallizacion per evaporacion, eficaça se T < 20 , siá nocturna dins sos mitans tropicals desertics e se reliza dins de condicions especialas (vent nocturn e del matin, assecament de limon, rosada, casuda termica progressiva de nuèch). Un còp la mar salada assecada, lo natron ven de termonatrita. Plaçat sens proteccion jos las ardors del solelh, lo mineral se pulveriza en termonatrita. Los mineralogistas dison, non sens umor, qu'aquel mineral es subretot en solucion dins los lacs alcalins e sodats.
Lo natron es atestat dins las ròcas ignadas alcalinas, per exemple dins los monts Lozovero, peninsula de Kola en Russia e al Mont-Saint-Hilaire, al Quebèc e tanben dins diferentas ròcas volcanicas e dins de cratèris lunars e supralunars, coma lo cratèri Gusev sus Mart. Per exemple, en Norvègia, pòt èsser present a l'estat primari dins l'ekerita granitica del comtat de Rogaland, lo granit del Buskerud o de Telemark, veire las associacions de cristals romboedrics porfirics amb l'anortòsi.
Lo natron se trapa tanben dins los despauses de las fumaròlas de l'Ètna e del Vesuvi. Alfred Des Cloizeaux l'observèt dins las lavas e las fonts termalas de La Sofrièra en Guadelopa. Se'n pren a l'entorn de las fonts caudas en Turquia e en Itàlia, per exemple a Larderello en Toscana.
De jaces de natron en lièch aparats se trapan en Libia, en Egipte près des lacs Amers, al Chad pels monts del Tibesti, al Kenya, al Botswana, als EUA, per exemple en Califòrnia près de la Val de la Mòrt, en Colorado o Wyoming, en Canadà per exemple a Atlin o près del lac Goodenough, districte de Clinton en Colómbia Britanica, en Austràlia del Sud mas tanben en Turquia e en Itàlia, dins los desèrts alcalins, en Mongolia e en China (Gobi), en Iran, al Tibet, dins los salars de Bolivia e d'Argentina, en OngriaUna lista prudenta, mas incomplèta existís sul site Mindat.... vinheta|Un Masaï camina sus una eflorescéncia salina e benlèu alcalina de natron. Es a vegada possible de s'iniciar als dessenhs sacrats o als glifs sus aquelas superfícias. La ròca evaporita pòt centéner d'impuretats a vegada consequentas en sals de sòdi, de magnèsi... jos forma de clorurs, de sulfats o de boratas. Las impuretats mai conegudas son lo bicarbonat de sòdi, lo sal gemma e la mirabilita, o lo sal de Glauber dels Ancians.
Es pas absent dels grands despauses d'evaporitas fossilas, coma dins las minas de sals alpinas, per exemple a Bex en Soïssa o a Hall d'ÀustriaCas de la mina salina de Bex tractat per Pierre Perroud in Bulletin d'information de la SGAM N°1/ 90, pp. 18-19 per la Societat Genevesa de Mineralogia..
Minerals associats dins las evaporitas: mirabilita, tenardita, epsomita, termonatrita, trona, nacolita, natrita, gaylussita, borax, sal gemma, calcita, monoidrocalcita, pirssonita, baylissita, calconatrita.
Usatge Fa mai de quatre mila ans, los ceramistas e caucinièrs egipcians decobrigèron qu'en calfant de la silici (sabla), amb de natron assecat e purifiat, transformat en soda, e de calç viva, se realizava una matèria mas o mens vitrosa e transparenta. Apondant d'ingredients o polveras mineralas coloradas a la mescla, aqueles primièrs veirièrs donavan de veires diferentament colorats.
Lo natron, e d'un biais general lo natron purificat e calfat que podèm nomenar soda, èra tanben utilizat pel blanquiment de farda, a la preparacion del cuer e a la sèrva de la carn. Lo natron mòstra de proprietats antibacterianas. Emplegat sec, pòt desidratar las carns, En solucion aquosa, amolís las matèrias organicas.
L'analisi quimica ponderala dona en massa 21 % NaO, 15,4% CO e 63 % HO. Quitament s'es mens concentrat en soda que lo trona, lo natron es una matèria primièra naturala, localament abondanta, de la soda o carbonat de sòdi, dins l'industria quimica, subretot en Egipte, en Russia e los ancians païses orientals sovietics.
Utilizacion dins l'Egipte anciana Lo natron èra ja conegut dels egipcians de l'Antiquitat que lo nomenavan neter, de l'ancian egipcian nṯr(ĵ), tèrme que remembra que lo prenián d'un lac assecat dins le desèrt de Nitria. Existissián segur diferentas varietats de natron egipcianAquel ipotèsi nos permet d'evitar la proposicion unica dels farmacològs, que considèra plan sovent amb rason lo natron antic coma una mescla complèxa de sals. : lo mimeral pur natron, vertadièra flor alcalina culhida al solelh sortir, e de segur reservada als reis, nòbles princes e faraons, pels rites sacralisant de momificacionLos egipcians paures, a vegadas simplament enterrats sota lo sable del desèrt, passavan pas per aquelas transformacions cadavericas costosas, una menoritat dels còrses assecats sens artificis umans son pasmens remarcablament conservats.. la ròca natron mai o mens impura, mai sovent de taus flac en natron o termonatrita, de fòrt taus en trona o en nacolita (bicarbonat de sòdi). Es pasmens la termonatrita que realiza en preséncia d'aiga lo mineral natron lmai eficaçament. de mesclas artificials diferents mai o mens sec, contenent a vegada de natron e (o) de trona, mas subretot amb de nacolita e de sal, per d'usatges especifics. Aparéis tanben dins las regions aridas africanas d'eflorescéncias tanben qualificadas de natron. Son de pujadas capillaras d'aiga sotaterrenha portant momentanèament al nivèl de sol diferentas ròcas evaporitas mai sovent blancas. Se lo sol es fortament alcalin, i a de grandas escasenças per que l'analisi pròva la preséncia de natron. Remarcam qu'aquel emplec generalizat del tèrme neter o sas declinasons o variantas ancianas, s'applica a tota apareisson salina o evaporitica, sovent blanca compacta, fendasclada o filamentosa, sus quina que siá superfícia o paret umida o umidificada. S'utiliza alara l'evolucion de sens per designar la classa dels alcalís o còrs alcalins naturals (mai o mens sovent encrostats) espandida a aquela dels nitrats, e fin finala lo nitre o salpètre.
Utilizavan aqueles produchs per diferents emplecs: produch generic de netejatge ostalièr e d'espaci salubre, espandit e fregat a sec agent detergent a basa d'aiga Sem dins un univèrs antic e mediterranèu, abans l'usatge dels lessius de cendres saponificant las grassas o dels sabons. produch tecnic de desinfeccion (insecticid, bactericid) e antiseptic medical per las nafras leugièras agent de conservacion alimentara (peisses, carns), a dòsi seca mesurada, benlèu sovent en associacion amb la sal.