alt=Photographie d'un livre dont la couverture est noire et usée, sur la tranche il est indiqué HOLY BIBLE|vinheta|Bíblia datant de 1859. La Bíblia es un ensems de tèxtes considerats coma sacrats pels josieus e los crestians. Los diferents grops religioses pòdon inclure diferents libres dins lors canons, dins un òrdre diferent. Los quite tèxtes dels libres son pas sempre identics d'un grop religiós a l'autre.
La Bíblia recampa un ensems d’escriches plan variats (recits de las originas, tèxtes legislatius, istorics, sapiencials, profetics, poetics, agiografias, epistòlas) que la redaccion s’escalona entre los sègle VIII a II AbC per l'Ancian Testament, e la segonda mitat del sègle I al començament del II ApC pel Nòu Testament.
La Bíblia ebraïca se dich en ebrieu « TaNaKh », acronim format a partir dels títols de sas tres partidas constitutivas: la Torah (la Lei), los Neviïm (los profètas) e los Ketovim (los autres racontes). Els traducha en grèc ancian a Alexandria. Aquesta version — la Septuaginta — es utilizada a partir del sègle V per Jeròni d’Estridon per completar sa traduccion latina de la Bíbla — la Vulgata — a partir de l'ebriue puèi, al sègle IX, pels « apòstols dels Eslaus » Ciril e Metòd per traduire la Bíblia en eslavon.
La Bíblia crestiana, que conéis diferents canons segon las epòcas e las confessions, es constituida de doas partiadas: l'Ancian Testament, qu’utiliza lo Tanakh atal o aumentat d'unes libresLes catholiques y ajoutent par ainsi les livres de Judith, Tobie, Maccabées, Sirach, Baruch, une partie de Daniel, et la Sagesse de Salomon à l'Ancien Testament. Ces écrits deutérocanoniques ne sont pas reconnus par les Églises protestantes. e lo Nòu Testament comun a fòrça Glèisas crestianas e amassant los escrichs relatius a Jèsus Crist e sos discípols. S’agís dels quatre Evangèlis canonics, dels Actes dels Apòstol, de las Epistòlas e de l'Apocalipsi.
Etimologia Lo mot « bíblia » ven del grèc ancian biblos o biblionlo tèrme biblios ven el de la vila feniciana de Biblòs e designa d'en primièr lo papirús abans de designar tot supòrt d'escritura ; correspondent a l'ebrieu sépher — « libre » — que donèt τὰ βιϐλία, un substantiu plurial que significa « los libres », soslinhant son caractèr multiple, qu’es tractat pels autors medievals en latin coma un feminin singular, biblia, amb per plural bibliae.
Lo mot « Testament », traduch del latin testamentum, correspond al mot grèc , diathêkê, que significa « convencion » o « disposicion escricha » avant de prene un sens literari especific al sens de « testament filosofic », un sens que ten dins la Septuaginta per traduire lo tèrme ebrieu berith, « aliança », que correspond pulslèu al grèc sunthêkê. Lo desplaçament semantic del tèrme cap a « testament » literari se realiza pels autors crestians a partir del sègle III, traduch alara pel tèrme juridic latin testamentum qu’es enseguida utilizat per las autras lengas.
Los canons biblics primitius Lo corpus biblic amassa de libres d'originas difentas, d'ont lo plural original del mot « Bíblia ». Al començament de sa formacion, existís diferentas colleccions canonicas en concurréncia de la Bíblia, caduna essent defenduda per una comunautat religiosa diferenta. Lo mot canon (en grèc ancian, κανών significa règla) es utilizat a partir del sègle IV per designar la lista dels libres reconeguts per una comunautat (o Glèisa).
Los « canons » primitius mai importants son de segur aquestes de la Bíblia ebraïca (canon massoretic) qu’es reconegut reconnu pel judaïsme rabinic, e aqueste de la Bíblia grèga (Septuaginta) qu’es, el, reconegut per fòrça Glèisas d'Orient e d'Occident. La Bíblia ebraïca, nomenada Tanakh, se compausa de tres partida: la Loi (Torah), los Profètas (Neviim) e los Escrits (Ketuvim). La Bíblia grèga se compausa, ela, de quatre partidas: lo Pentateuc, los Libres istorics, los Agiografs e los Profètas. A partir de la mitat del sègle II, los crestians nomenèron aquesta darrièra lista de libres l'Ancian Testament per la destriar de la lor colleccion: lo Nòu Testament. La Septuaginta diferís de la Bíblia ebraïca per la lenga utilizada, e tanben pel fach qu'incorpòra de libres suplementaris, dichs « deuterocanonics », e que lo tèxte dels libres « canonics » divergís a vegfada. Mai, l'òrdre e l'importança dels libres son pas los mèsmes dins los dos canons.
Las tres diferentas partidas de la Bíblia ebraïca son canonizadas e lor tèxte es pro establizat en diferentas estapas: primièr la Torah (sègle V AbC), puèi los Neviim (sègle IV AbC), e enfin los Ketuvim (sègle I AbC). Lo tèxte « protomassoretic » (davancièr del tèxte massoretic) es definitivament estabilizat a la fin del sègle I. Los tèxtes del Nòu Testament, eles, son redigits entre la mitat del sègle I e lo començament del II, mas lor canonizacion se debanèt dels sègle III al IV ApC.
Canon de la Bíblia ebraïc (canon massoretic) vinheta|Un rotlèu de la Torah. La Bíblia ebraïca es escricha en ebrieuLe texte hébraïque d'après la version massorétique se trouve dans La Bible, traduction intégrale hébreu-français, texte bilingue, traduit du texte original par les membres du Rabbinat français sous la direction du grand-rabbin Zadoc Kahn, nouvelle édition avec traduction révisée datée de 1994, aux Éditions Sinaï, Tel-Aviv, Israël. amb unes passatges en aramèu. Lo canon massoretic, es a dire aqueste de la Bíblia ebraïca, se compausa de partidas seguentas (entre parentèsis, lo nom chrestian dins l'Ancian Testament segon lo regropament adoptat per la TOB):
La Torah o Lei (Lo Pentateuc): Bereshit (Genèsi), Shemot (Exòde), Vayiqra (Levitic), Bamidbar (Nombres) e Devarim (Deuteronòmi). Los Neviim o « Profètas » (Los libres profetics): Profètas « anteriors » (Los « Libres istorics ») : Josuè, Jutges, I-II Samuèl e I-II Reis. Profètas « posterios » (Los « Profètas ») : Isaïas, Jeremias e Ezequièl. Los « dotze profètas pichons » o XII (idem) : Osèu, Joèl, Amòs, Abdias, Jonas, Miquèu, Naúm, Abacuc, Sofonias, Aggèu, Zacarias e Malaquias. Los Ketuvim (Los autres Escrits): Los libres poetics: Psalmes, Provèrbis, Jòb Los cinc rotlèus: Cantic dels Cantics, Rut, Lamentacions, Ecclesiast, libre d’Estèr Profesia : Danièl : Esdras, Neemias, I-II Cronica.
Canon de la « Septuageninta » cristianizada Lo Pentateuc (o lo recuèlh dels cinc libres de la Torah) foguèt traduch en grèc a Alexandria al sègle III AbC. Segon una legenda contada per la Letra d'Aristèu« Sources chrétiennes » n°91, Paris, Le Cerf, 1962. e amplificada dempuèi, la traduccion en grèc de la Torah, dicha « des Septuaginta » o « alexandrina », seriá l'òbra de setanta sabents josieus, sièis per tribú, que, a la demanda de las autoritats grègas d'Egipte (e isolat pendent setanta jorns, segon unas versions), arribèron a un tèxte comun.
Aquesta traduccion deviá èsser recebuda coma avent tant de valor que l'òbra originala, malgrat unas criticas. Aquesta version fuguèt conservada a la bibliotèca d'Alexàndria amb las « Leis »: es pas un subjècte alara de religion, mas del còdi costumièr del pòple josieu. Que que siá lo nom de « Septuaginta » demorèt aqueste de la traduccion començada al sègle III AbC, e a tota la Bíblia grèga per extrapolacion. Los autres libres de la Bíblia ebraïca foguèron traduchs en grèc los sègles seguents. Unes libres o passatges foguèron directament escrich en grèc.
Aqueste corpus, plan espandit dins la diaspora josièva ellenofòna del sègle I, serà adoptat atal pels apòstols e pels primièrs crestians« La plupart des textes de lAncien Testament cités dans le Nouveau Testament le sont dans la version grecque, laquelle s'écarte parfois sensiblement de l'original hébreu. » (Pierre Gibert, Comment la Bible fut écrite, Centurion-Bayard, 1995, ). Marcel Simon précise que Paul lisait la Bible dans la version des Septante (Les Premiers Chrétiens, PUF, 1967, )., e constituís l'Ancian Testament de l'epòca.
Pendent l’instauracion del judaïsme rabinic, per se destriar del cristianisme naissent, lo tèxte grèc es abandonat dins lo mond josieu al benefici del tèxte ebrieu, per de rasons a l’encòp linguisticas e religiosas« Les citations de lAncien Testament dans le Nouveau lui furent empruntées, et [la Septante] devint le texte de lAncien Testament pour les chrétiens ; dès lors les Juifs eurent tendance à l'écarter. Au début de l'ère chrétienne, de nouvelles traductions furent entreprises […]. Trois Juifs […] tentèrent des révisions pour se rapprocher de l'hébreu des Massorètes » (André-Marie Gerard, Dictionnaire de la Bible, Laffont/Bouquins, art. « Septante ».). Après aver esta la version mai espandida dins lo mond josieu ellenistic, la Septuaginta ven lAncian Testament dels crestiens. Alara, lo judaïsme la remanda a partit del sègle I AbC« Les détails proprement linguistiques ne sont pas les seules raisons pour lesquelles la Septante sera rejetée dès la fin du : la polémique antichrétienne y a elle aussi contribué. En effet, la Septante, corpus de textes juifs, va devenir l'"Ancien Testament" de la jeune Église chrétienne. […] À la longue, la Septante allait être de plus en plus décriée par les milieux juifs. » (Dictionnaire encyclopédique du judaïsme, Laffont/Bouquins, dir. Geoffrey Wigoder, art. « Septante ».) Ce passage se poursuit par la "malédiction" de la Septante dans le monde juif (Sefer Torah, I, 8).. Dins lo mond crestian d'occident la Septuaginta contunha d'èsser la referéncia e coneis diferentas traduccions en latin. Serà remplaçada per la Vulgatatardièrament, al sègle VIIIMarguerite Harl, La Bible en Sorbonne, ou la revanche d'Érasme, Cerf, 2004. Recension dans Esprit et Vie, 2005.. Dins la Glèisa d'Orient que la lenga sacerdotala es lo grèc, la Septuaginta demorèt lo tèxte de referéncia per las traduccions.
Lo canon de la Septuaginta, tal coma acceptat pels crestians, se compausa de quatre partidas:
Lo Pentateuc (los cinc libres de Moïses) : Genèsi, Exòde, Levitic, Nombres, Deuteronòmi. Los Libres istorica: Josuè, Jutges, Rut, I-II Samuèl (I-II Règnes), I-II Reis (III-IV Règnes), I-II Cronicas (I-II Paralipomènas), Esdras, Neemias, Esther#, Tobit*, Judit*, I-II Macabèus*. Los « Agiografs » : Jòb, Psalmes, Provèrbis, Ecclesiast, Cantic dels Cantics, Saviesa de Salamon*, Siracide*. Los Profètas : Isaïas, Jeremias, Lamentacions, Baruc*, Ezequièl, Danièl#, Osèu, Joèl, Amòs, Abdias, Jonas, Miquèu, Naum, Abacuc, Sofonias, Aggèu, Zacarias e Malaquias.
Los libres presents dins lo canon de la Septuaginta e absents del canon Massoretic son nomenats deuterocanonics, e son marcats aquí per *. Los libres que lo tèxte foguèt completat per d’aponds grècs significatius al respècte del tèxte massoretic son marcats aquí per #.
Canon crestian
Libres deuterocanonics (o apocrifs) Los Libres deuterocanonics son de tèxtes escrichs avant l'èra crestiana que foguèron incorporats dins lo canon de la Septuaginta. Totas las confessions crestianas dichas « tradicionalas », es a dire existent avant la Refòrma — coma los catolics, los ortodòxes, los còptes, los caldèus e los maronitas — los considerèron sempre coma fasent partit de la Bíblia. Pasmens, foguèron pas acceptats dins le canon per Luther, que d’esperse se fonda sul tèxte massoretic de la Bíblia ebraïca. Luther jutja pasmens aquestes libres utils.
Aquestes libres de l'Ancian Testament redigits en grècComa l'ensemble dels libres del Nòu Testament son nomenats « apocrifs » (del grèc ἀπόκρυφος, amagat) pels protestants e los paires de la Glèisa coma Agustin o Jeròni. Los catolics los nomenan « deuterocanonics », es a dire « libres segondaris » dins lo canon (del grèc δεύτερος, segond), çò qu’es definitivament confirmat al concili de Trent en 1546.