La literatura piamontesa es l'ensemble dels tèxtes escrits en piemontés dempuèi l'Edat Mejana fins a uèi. Los ligams entre las tradicions literàrias occitana e piamontesa son fòrça fòrtas, tant pel vocabulari coma per l'istòria partatjada, çò que fa de còps dificil de separar las doas influéncias.
Originas Las primièras traças de la lenga se tròban dins de mosaics del sègle XI a Vercelli. Pasmens, lo primièr grand tèxt literari son los Sermoni subalpini (vèrs 1150), conservats a Turin: son 22 sermons redigits per la educacion dels cavalièrs templièrs.
Als sègles XII e XIII, las corts de Saluças e de Monferrat aculhiguèron fòrça trobadors que portèron las valors de l'amor cortés en occitan. Lo piamontés s'afirmèt puèi coma lenga administrativa e religiosa, amb de documents oficials e un teatre popular fòrça viu, coma l'òbra Ël Gelind.
Lo periòde classic e l'Edat d'Aur Amb l'Umanisme, la figura de Giovan Giorgio Alione (1460-1529) marca l'istòria amb sas farsas satiricas. Al sègle XVIII, la literatura conois una eclosion amb lo poèta Ignazio Isler e la primièra gramatica de Maurizio Pipino (1783). Lo sègle XIX foguèt l'edat d'aur del teatre piamontés amb Vittorio Bersezio e la poesia civila d'Edoardo Ignazio Calvo.
Sègles XX e XXI: Modernitat e Internacionalizacion Lo sègle XX es marcat per la fondacion de la Companìa dij Brandé (1927) per poètas coma Pinin Pacòt, qu'an cercat de donar una nòva dignitat literària a la lenga en la desbarrassant del folclòre simple.
Dempuèi las annadas 1980, la literatura s'es dobèrta a l'internacional. Gràcias a de cercaires coma Gianrenzo Clivio e Sergio Gilardino (professor a l'Universitat McGill de Montreal), lo piamontés es estudiat coma una lenga de relacion intellectuala e filologica. Uèi, una nòva generacion d'autors utiliza los blogues e la musica contemporanèa per far viure la tradicion.
Nòtas e referéncias
Bibliografia Camillo Brero, Storia della letteratura piemontese, Turin, 1981. Gianrenzo P. Clivio, Profilo di storia della letteratura in piemontese, Turin, 2002. Sergio Gilardino, I persi d'antica stirpe. Analisi e riflessioni sulla letteratura in lingua piemontese, 2021.
Categoria:Literatura piamontesa Categoria:Piemont