Picèn (en latin Picenum, en italian Piceno) èra una region d'Itàlia antica. Lo nom es un exonime, assignat pels Romans, que lo conquistèron e l'incorporèron dins la Republica Romana. Picèn devenguèt la Regio V dins la division augustèa d'Itàlia romana.
Los Picèns, Picents, Picentins o Picenians èran la populacion autoctòna de Picèn, mas èran pas d'etnia unifòrma. Mantenguèron un santuari a la divessa sabina Cupra a Cupra Marittima.
Uèi Picèn es devesit entre la region de Marchas e lo nòrd d'Abruces, mas balha son nom a mantas localitats dins sa region anciana, notadament la comuna e província d'Ascoli Piceno. Veire Picèn.
Denominacion E mai se las regions augustèas avián pas un nom oficial a l'epòca, la region es coneguda uèi coma Regio V Picenum, del nom de la populacion que i abitava abans la conquista romana, los Picèns, Picents, Picentins o Picenians. Lo territòri dels Pretutis (ager Pretutianus) èra tanben inclus dins la Regio V.
Territòri Picèn e los Picents foguèron descrichs en qualques detalhs pels geografs romans: Plini lo Vièlh
Una descripcion del territòri de Regio V es present dins la Naturalis Historia de Plini lo Vièlh (Plini lo Vièlh, Naturalis Historia, Libre III, paragrafas 110-111)Veire lo passatge dins la wikisource latina amb la lista de las ciutats qu'amb lors territòris constituissián la region.
Estrabon
Estrabon plaça Picèn entre los Apenins e la mar Adriatica dempuèi l'embocadura del riu Aesis cap al sud fins a Castrum a l'embocadura del riu Truentinus, a qualques 800 estadis, çò qu'es 148 km (92 mi) en utilizant 185 m/estadi. Per las ciutats litoralas inclutz del nòrd al sud Ancona, Auxumum, Septempeda (San Severino Marche), Pneuentia, Potentia, Firmum Picenum amb pòrt a Castellum (Porto di Fermo), Cupra Maritima (Cupra Marittima e Grottammare), Truentum sul Truentinus (Tronto) e fin finala Castrum Novum e Matrinum sul Matrinus (Piomba), al sud de Silvi en Abruces. Estrabon menciona tanben Adria (Atri) e Asculum Picenum (Ascoli Piceno) dins l'interior. La largor de Picèn a l'interior varia irregularament, çò ditz..
Istòria
Picèn foguèt poblat pel primièr còp al començament de l'Edat del Fèrre (1200 abC).Vermeulen, F.: "The contribution of aerial photography and field survey to the study of urbanization in the Potenza valley.", pp. 57–82. L'Annee Philologique records.
Los Liburns aguèron de colonias sobre la còsta occidentala Adriatica en Picèn dempuèi la debuta de l'Edat del Fèrre. Cap a la fin del sègle VI abC, la supremacia navala liburna significava a l'encòp autoritat politica e economica en Adriatic.
En 390 abC los gals Senons envasiguèron Itàlia del nòrd e ocupèron Picèn al nòrd del riu Esino. Las pròvas arqueologicas mòstran de grops de Senons s'installèron fòrça mai al sud d'aquel riu, dins l'airal de Macerata e quitament dins l'airal d'Ascoli, dins de sites coma Filottrano, San Genesio, Matelica, e Offida. En 283 abC los Romans fòrabandiguèron los Senons e annexèron Picèn fins a Ancona quand venguèt lAger Gallicus, partida de lAger publicus (tèrra d'estat roman).
En 268 abC los Romans venquèron los Picèns après que s'avián rebelats.Florus, Epitome of Roman History, I.19 Una partida de la population foguèt deportada e d'autres recebèron la ciutedanetat romana sens lo drech de vòte. Ansin, Picèn foguèt annexat, levat la ciutat d'Asculum, qu'èra considerada una ciutat aligada. Per manténer lor contròtle, los Romans establiguèron la colonia de Firmum a proximitat en 264 abC.
Segon Polibi,Histories 2:21 pendent lo consulat de Marc Emili Lepid (232 abC), "los Romans partegèron entre lors ciutadans lo territòri en Gàllia conegut coma Picèn, d'ont avián ejectat los Senons quand los conquistèron".
Picèn prenguèt lo costat de Roma contra Annibal pendent las Guèrras Punicas. Venguèt tanben una basa romana pendent la Guèrra Sociala. Qualques Picentins restèron leials a Roma pendent la guèrra, mentre que d'autres luchèron contra eles pel drech de ciutadanetat romana. Totes los Picentins recebèron la ciutadanetat romana completa après la guèrra.
En l'Edicte de Dioclecian, se mencionava que lo vin de Picèn èra considerat lo vin lo mai costós, amassa amb Falerno. Lo Vinum Hadrianum, produch en Picèn, près de la ciutat de Hatria o Hadria, ancianas noms d'Atri. Es lo meteis vin que Plini considerava demest los mai apreciats, ambe qualques autres vins.
Lengacultura
Lengas Lo sud-picèn, escrich dins una version inabituala de l'alfabet italic, es estat identificat coma una lenga sabellica qu'es ni oscan ni ombrian.
Lo nòrd-picèn, indeschifrat, tanben escrich en una forma de l'alfabet italic ancian, es probablament pas estrechament desrelacionat al picèn meridional. Actualament, se supausa generalament qu'èra pas una lenga italica (e mai se poiriá aver apartengut a una autra branca de las lengas indoeuropèas).
Cultura
Ciutats
La Regio V compreniá lo territòri de divèrsas ciutats. Plini lo Vièlh enumera las 24 ciutats principalas e tanben d'autras localitats segondàrias, d'aquestas ciutats 19 tomban uèi en la region MarchasNell'attuale territorio della regione Marche erano presenti in epoca romana 35 città romane, 19 nella Regio V e 16 nella Regio VI. Fonte: Archeologia nelle Marche, Mario Luni, 2003, pag. 136, ISBN 88-392-0744-9, 5 en Abruces:
+ Las ciutats de la Regio V Nom latin Nom actualSe non c'è continuità urbanistica tra la città romana ed insediamento attuale, viene indicato la località attuale più vicina al sito urbano antico preceduta da "vicino a" Zòna Region actuala Fondacion Tribú Nòtas Ancon o Ancona Ancona Picèn Marchas grèga Lemònia Asculum Ascoli Piceno Picèn Marchas picèna Fabia Auximum Osimo Picèn Marchas picèna Velina Beregra près de Civitella del Tronto o Montorio al Vomano Abruces Castrum Novum Giulianova ager Pretutianus Abruces romana Papíria Castrum Truentinum Martinsicuro Picèn Abruces liburna? Cingulum Cingoli Picèn Marchas Velina Cluana Civitanova Marche Picèn Marchas Cupra Maritima près de Cupra Marittima Picèn Marchas Velina Cupra Montana près de Sant'Eleuterio di Cupramontana Picèn Marchas Velina municipi a constitucion duoviralaFonte epigrafica: CIL IX, 5707 Falerio près de Falerone Picèn Marchas Velina Firmum PicenumΦίρμον Πικενόν, in STRABONE, Chr. estomathiae, 241 (citato in ROCCI, Vocabolario Greco-Italiano, Città di Castello, 1974, pag. 1969) Fermo Picèn Marchas Velina Hadria Atri ager Hadrianus Abruces Mècia Interamnia Teramo ager Pretutianus Abruces pretutiana Velina Novana près de Montedinove Picèn Marchas Numana Numana Picèn Marchas toponime atestat tanben coma Humana Pausulae près de San Claudio al Chienti, Corridonia Picèn Marchas Velina Planina près de San Vittore di Cingoli Picèn Marchas Velina Potentia près de Santa Maria a Potenza, Porto Recanati Picèn Marchas Velina Ricina a Villa Potenza di Macerata Picèn Marchas ipotèsi d'una fondacion romana sus un establiment picèn precedent Velina nomenada tanben Helvia Recina perque Septimi Sever en 205 la renomenèt Helvia Recina Pertinax, en onor de son predecessor l'emperaire Publi Elvi Pertinax. Septempeda San Severino Marche Picèn Marchas Velina Tolentinum Tolentino Picèn Marchas Velina Trea près de Treia Picèn Marchas Velina Urbs Salvia près d'Urbisaglia Picèn Marchas Velina
Vias romanas
La quinta region èra traversada per doas de las estradas romanas las mai importantas: la via Salària, que passant per Ascoli arribava a Porto d'Ascoli; la varianta meridionala de la via FlamíniaLuca Antonelli, I Piceni: corpus delle fonti: la documentazione letteraria, L'ERMA di BRETSCHNEIDER, 2003, ISBN 9788882652425. L'autore si basa su testi di Strabone (geografia), di Sidonio Apollinare e sull'Itinerario Antoniniano, tutti riportati nel libro (testi 3, 14 e 20)., que passava per Septempeda e arribèt a la mar a Ancona, e puèi contunhèt lo long de la còsta amb doas brancas, una d'aquelas anava a Fano (ont rejonhèt la branca nòrd de la meteissa estrada) e l'autra a Porto d'Ascoli, ont se rejonhèt la Salària. L'interno della regione era invece servito dalla via Salària Gallica.
Personalitats ligadas a Picèn Aicí nasquèron qualques notables romans coma: Gnèu Pompèu Manhe o Pompèu lo Grand (106-48 abC), general e òme d'estat roman; Gnèu Pompèu Estrabon (135-87 abC), general e politician roman, paire del precedent; e Luci Afrani, consul roman en 60 abC.
Nòtas e referéncias
Veire tanben Pòbles anticas d'Itàlia
Categoria:Istòria d'Itàlia Categoria:Empèri Roman