Lo calendièr republican, o calendièr revolucionari francés, foguèt creat pendent la Revolucion Francesa e s'utilizèt de 1793 a 1805.
L’invencion d'aqueste calendièr se faguèt progressivament. Tre l'endeman de la presa de la Bastilha (14 de julhet 1789), l'usatge èra aparegut d'apelar 1789 « l’an I de (l’Èra de) la Libertat » ; los meses e jorns èran demorats los meteisses, totun. En l’an IV de l’Èra de la Libertat, lo 22 de setembre de 1792, la Convencion Nacionala decretèt que « Totes los actes publics son d'ara enlà datats a partir de l'an I de la Republica ». Es lo 20 de setembre de 1793 que Charles-Gilbert Romme, raportaire del grop de trabalh nomenat pel Comitat d'Instruccion Publica, presenta davant la Convencion (lo Comitat el meteis aguèt drech a una presentacion sièis jorns de per abans) çò que vendrà lèu lo calendièr republican. Aprèp qualques ajustaments, entrèt en vigor a partir de l'endeman del decret de la Convencion Nacionala del 14 vendémiaire an II (5 d'octobre de 1793)Calendriers Saga.
La nomenclatura dels meses e dels jorns contunharà d’evoluar dins los meses que seguiràn. Lo decret foguèt refondut lo 4 frimaire an II (24 de novembre de 1793), que balhèt sa forma definitiva al calendièr. Aqueste darrièr decret aboliguèt l'« èra vulgara » pels usages civils e definiguèt lo 22 de setembre de 1792 coma lo primièr jorn de l'« Èra dels Franceses ». Per las annadas seguentas, lo primièr jorn de l'annada seriá lo de l'equinòcci verai a París (entre lo 22 e lo 24 de setembre segon lo calendièr gregorian). La primièra annada comença amb l'an I, doncas, i a pas d'an zèro.
Lo 22 fructidor an XIII (9 de setembre de 1805), Napoleon signèt lo senatus-consult qu'abroguèt lo calendièr republican e instaurèt lo retorn al calendièr gregorian a partir del de 1806.
Lo calendièr republican foguèt çaquelà utilizat tornarmai pendent 15 jorns e unicament dins lo Jornal Oficial al moment de la Comuna de París en 1871 (An LXXIX), puèi per Mussolini en 1922. D'autra part, lo filosòf grèc Theóphilos Kaíris se n'inspirèt per son calendièr teosebista dins los ans 1830.
La Revolucion avent fach de França un estat laïc, aqueste calendièr aviá per tòca d'escafar de la memòria dels franceses lo calendièr gregorian estrechament ligat al cristianisme.
Mes actual
Las chifras de las annadas son clicablas e balhan una annada completa.
Estructura
L'organizacion del calendièr novèl foguèt creada per una comission formada de Gilbert Romme e de Claude Joseph Ferry, que demandèron que Charles-François Dupuis lor foguèsse adjunt. Associèron Louis-Bernard Guyton-Morveau, Joseph-Louis Lagrange, Joseph Jérôme Lefrançois de Lalande, Gaspard Monge, e Alexandre Guy Pingré a lors òbras. Gilbert Romme foguèt lo raportaire de la comission, e es amb aqueste títol que la creacion del calendièr republican li es generalament atribuida<ref>James Guillaume, Procèsses verbals del Comitat d'instruccion publica de la Convencion Nacionala, t. I, pp. 227-228 e t. II, pp. 440-448 ; Michel Froechlé, « Lo calendièr republican correspondiá a una necessitat scientifica ? », Congrès Nacional de las Societats Sabentas : scientifics e societats, Paris, 1989, pp. 453-465.</ref>.
L'annada del calendièr republican èra decopada en dotze meses de trenta jorns cadun (= 360 jorns), mai cinc a sièis jorns (segon las annadas) apondut en fin d'annada per que demòre alinhada amb l'annada tropica (~365¼ jorns). Cada mes èra decopat en tres decadas de dètz jorns. La jornada deviá èsser decopada segon lo sistèma decimal : « de mièjanuèch e mièjanuèch » : comportava dètz oras decopadas en dètz partidas, elas meteissas decompausablas en dètz partidas, atal de seguida « fins a la pus pichona porcion commensurabla de la durada ». Aquesta division decimala de la jornada foguèt pas jamai aplicada e abolida en 1795 (environ l'an III).
Los noms dels meses e dels jorns foguèron concebuts pel poèta Fabre d'Églantine amb l'ajuda d'André Thouin, jardinièr del Jardin de las Plantas del Museum Nacional d'Istòria Naturala. Cada nom de mes rementa un aspècte del clima francés (de decembre, nivôse, la nèu) o dels moments importants de la vida païsana (de setembre, vendémiaire, las vendèmias). D'aqueste fach, aquel calendièr que sos conceptors volián « universal », èra fòrtament ligat a son país d'origina e al pes economic que representavan las activitats agricòlas a l'epòca.
Las annadas sextilas Lo calendièr a produch d'annadas sextilas (que contenon sièis jorns complementaris) las annadas 3, 7, e 11 per apondon d’un jorn a la fin de l’annada, doncas un seisen jorn complementari. Aquel jorn se disiá lo "jorn de la Revolucion", que marcava la fin d’una franciada e que se festejava coma una fèsta nacionala.
S'aboliguèt lo calendièr en l’an XV. Mas los vejaires diferisson sus l'evolucion venenta de las annadas sextilas se lo calendièr èra demorat en vigor. I a tres ipotèsis : Segon d'unes, las annadas sextilas aurián contunhat cada quatre ans (doncas las annadas 15, 19, 23, 27...). Segon d'autres, l’annada sextila auriá sautat de l’an 15 a l’an 20, data qu'a partir d'ela totas las annadas sextilas serián tombadas una annada devesibla per quatre (doncas en 20, 24, 28...)FAQ dels calendièrs. Aquel saut auriá simplificat las conversions entre calendièrs republican e gregorian perque i auriá agut concordança : per exemple l'apondon d’un jorn lo se compensa qualques meses pus tard per l’apondon del jorn de la Revolucion an 20. Lo desequilibri persistís doncas pas que qualques meses al luòc de durar mai d'un an. Segon una tresena opinion, las annadas sextilas contunharián de variar pr'amor d’assegurar que lo 1 vendémiaire tombe cada annada sus l’equinòcci automnal, coma èra lo cas de l’an I a l’an XIV.La correspondéncia de las datas çaijós es balhada a títol indicatiu. En efièch, vàrian leugièrament d'una annada a l'autra. Una correspondéncia detalhada es balhada als articles an I a an XIV.Los meses Meses de davalada (terminason en aire) Vendémiaire (22 de setembre ~ 21 d'octobre) Brumaire (22 d'octobre ~ 20 de novembre) Frimaire (21 de novembre ~ 20 de decembre)
Meses d'ivèrn (terminason en "ose", abusivament ortografiada ôse) Nivôse (21 de decembre ~ 19 de genièr) Pluviôse (20 de genièr ~ 18 de febrièr) Ventôse (19 de febrièr ~ 20 de març)
Meses de la prima (terminason en al) Germinal (21 de març ~ 19 d'abril) Floréal (20 d'abril ~ 19 de mai) Prairial (20 de mai ~ 18 de junh)
Meses d'estiu (terminason en idor) Messidor (19 de junh ~ 18 de julhet) Thermidor (19 de julhet ~ 17 d'agost) Fructidor (18 d'agost ~ 16 de setembre)
Los jorns de l'annada Cada jorn de l'annada a un nom pròpri.
Meses de davalada Vendémiaire(22 de setembre ~ 21 d'octobre) Raisin 22 de setembre Safran 23 de setembre Châtaigne 24 de setembre Colchique 25 de setembre Cheval 26 de setembre Balsamine 27 de setembre Carotte 28 de setembre Amaranthe 29 de setembre Panais 30 de setembre Cuve 1 d'octobre Pomme de terre 2 d'octobre Immortelle 3 d'octobre Potiron 4 d'octobre Réséda 5 d'octobre Âne 6 d'octobre Belle de nuit 7 d'octobre Citrouille 8 d'octobre Sarrasin 9 d'octobre Tournesol 10 d'octobre Pressoir 11 d'octobre Chanvre 12 d'octobre Pêche 13 d'octobre Navet 14 d'octobre Amaryllis 15 d'octobre Bœuf 16 d'octobre Aubergine 17 d'octobre Piment 18 d'octobre Tomate 19 d'octobre Orge 20 d'octobre Tonneau 21 d'octobre Brumaire(22 d'octobre ~ 20 de novembre) Pomme 22 d'octobre Céleri 23 d'octobre Poire 24 d'octobre Betterave 25 d'octobre Oie 26 d'octobre Héliotrope 27 d'octobre Figue 28 d'octobre Scorsonère 29 d'octobre Alisier 30 d'octobre Charrue 31 d'octobre Salsifis1 de novembre Macre 2 de novembre Topinambour 3 de novembre Endive 4 de novembre Dindon 5 de novembre Chervis 6 de novembre Cresson 7 de novembre Dentelaire 8 de novembre Grenade 9 de novembre Herse 10 de novembre Bacchante 11 de novembre Azerole 12 de novembre Garance 13 de novembre Orange 14 de novembre Faisan 15 de novembre Pistache 16 de novembre Macjonc 17 de novembre Coing 18 de novembre Cormier 19 de novembre Rouleau 20 de novembreFrimaire(21 de novembre ~ 20 de decembre) Raiponce 21 de novembre Turneps 22 de novembre Chicorée 23 de novembre Nèfle 24 de novembre Cochon 25 de novembre Mâche 26 de novembre Chou-fleur 27 de novembre Miel 28 de novembre Genièvre 29 de novembre Pioche 30 de novembre Cire 1 de decembre Raifort 2 de decembre Cèdre 3 de decembre Sapin 4 de decembre Chevreuil 5 de decembre Ajonc 6 de decembre Cyprès 7 de decembre Lierre 8 de decembre Sabine 9 de decembre Hoyau 10 de decembre Érable sucré 11 de decembre Bruyère 12 de decembre Roseau 13 de decembre Oseille 14 de decembre Grillon 15 de decembre Pignon 16 de decembre Liège 17 de decembre Truffe 18 de decembre Olive 19 de decembre Pelle 20 de decembre
Meses d'ivèrn Nivôse(21 de decembre ~ 19 de genièr) Tourbe 21 de decembre Houille 22 de decembre Bitume 23 de decembre Soufre 24 de decembre Chien 25 de decembre Lave 26 de decembre Terre végétale 27 de decembre Fumier 28 de decembre Salpêtre 29 de decembre Fléau 30 de decembre Granit 31 de decembre Argile 1 de genièr Ardoise 2 de genièr Grès 3 de genièr Lapin 4 de genièr Silex 5 de genièr Marne 6 de genièr Pierre a chaux 7 de genièr Marbre 8 de genièr Van 9 de genièr Pierre a plâtre 10 de genièr Sel 11 de genièr Fer 12 de genièr Cuivre 13 de genièr Chat 14 de genièr Étain 15 de genièr Plomb 16 de genièr Zinc 17 de genièr Mercure 18 de genièr Crible 19 de genièrPluviôse(20 de genièr ~ 18 de febrièr) Lauréole 20 de genièr Mousse 21 de genièr Fragon 22 de genièr Perce-neige 23 de genièr Taureau 24 de genièr Laurier tin 25 de genièr Amadouvier 26 de genièr Mézéréon 27 de genièr Peuplier 28 de genièr Coignée 29 de genièr Ellébore 30 de genièr Brocoli 31 de genièr Laurier 1 de febrièr Avelinier 2 de febrièr Vache 3 de febrièr Buis 4 de febrièr Lichen 5 de febrièr If 6 de febrièr Pulmonaire 7 de febrièr Serpette 8 de febrièr Thlaspi 9 de febrièr Thimele 10 de febrièr Chiendent 11 de febrièr Trainasse 12 de febrièr Lièvre 13 de febrièr Guède 14 de febrièr Noisetier 15 de febrièr Cyclamen 16 de febrièr Chélidoine 17 de febrièr Traîneau 18 de febrièrVentôse(19 de febrièr ~ 20 de març) Tussilage 19 de febrièr Cornouiller 20 de febrièr Violier 21 de febrièr Troène 22 de febrièr Bouc 23 de febrièr Asaret 24 de febrièr Alaterne 25 de febrièr Violette 26 de febrièr Marceau 27 de febrièr Bêche 28 de febrièr Narcisse 1 de març Orme 2 de març Fumeterre 3 de març Vélar 4 de març Chèvre 5 de març Épinard 6 de març Doronic 7 de març Mouron 8 de març Cerfeuil 9 de març Cordeau 10 de març Mandragore 11 de març Persil 12 de març Cochléaria 13 de març Pâquerette 14 de març Thon 15 de març Pissenlit 16 de març Sylvie 17 de març Capillaire 18 de març Frêne 19 de març Plantoir 20 de març
Meses de la prima Germinal(21 de març ~ 19 d'abril) Primevère 21 de març Platane 22 de març Asperge 23 de març Tulipe 24 de març Poule 25 de març Bette 26 de març Bouleau 27 de març Jonquille 28 de març Aulne 29 de març Couvoir 30 de març Pervenche 31 de març Charme 1 d'abril Morille 2 d'abril Hêtre 3 d'abril Abeille 4 d'abril Laitue 5 d'abril Mélèze 6 d'abril Ciguë 7 d'abril Radis 8 d'abril Ruche 9 d'abril Gainier 10 d'abril Romaine 11 d'abril Marronnier 12 d'abril Roquette 13 d'abril Pigeon 14 d'abril Lilas (commun) 15 d'abril Anémone 16 d'abril Pensée 17 d'abril Myrtille 18 d'abril Greffoir 19 d'abrilFloréal(20 d'abril ~ 19 de mai) Rose 20 d'abril Chêne 21 d'abril Fougère 22 d'abril Aubépine 23 d'abril Rossignol 24 d'abril Ancolie 25 d'abril Muguet 26 d'abril Champignon 27 d'abril Hyacinthe 28 d'abril Râteau 29 d'abril Rhubarbe 30 d'abril Sainfoin 1 de mai Bâton-d'or 2 de mai Chamerops 3 de mai Ver a soie 4 de mai Consoude 5 de mai Pimprenelle 6 de mai Corbeille d'or 7 de mai