Antonie Pannekoek (Vaassen, 2 de janeiro de 1873 — Wageningen, 28 de abril de 1960) foi um astrônomo, filósofo, historiador e teórico marxista holandês.
Vida Já no início do século XX era um renomado astrônomo. Ele iniciou sua militância política na social-democracia neerlandesa e sempre manteve contato com a social-democracia alemã.
Escreveu em vários periódicos social-democratas onde ministrou cursos diversos relacionado aos seus estudos. Na Alemanha, suas teorias exerceram bastante influência política. E, com o desenvolvimento cada vez mais conservador da social-democracia, ele se alia às tendências mais radicais do movimento socialista mundial (Lênin, Rosa Luxemburgo) e forma um grupo oposicionista nos Países Baixos, juntamente com o poeta e militante Herman Gorter.
Com o desenvolvimento da Revolução Russa, Pannekoek irá romper também com o leninismo e, junto com grupos em outros países, irá se opor tanto à social-democracia como também ao bolchevismo. A Social-democracia era vista como uma tendência burguesa que já não tinha mais nada a ver com o marxismo, e o bolchevismo também possuía um caráter semi-burguês, tal como se vê na filosofia de Lênin, inspirada no materialismo burguês e mecanicista do século XVIII.
Na década de 1920, na Alemanha, as lutas dos trabalhadores repetem a formação dos conselhos operários e os partidos políticos de esquerda acabam se colocando contratais conselhos, o que provoca uma evolução de Pannekoek, Gorter, Otto Rühle Karl Korsch entre outros nos Países Baixos. Na Alemanha, no sentido de realizar uma crítica dos partidos políticos e dos sindicatos, vendo nos conselhos operários o embrião da futura sociedade comunista, bem como sua forma de auto-organização emancipadora no período revolucionário.
Assim, Pannekoek se torna o teórico dos conselhos operários e um dos principais representantes do chamado comunismo de conselhos. A visão de Pannekoek da Revolução Russa é a de que, ela se caracteriza por ser uma - contrarrevolução burocrática - que criou um regime denominado por ele como capitalismo de estado. A tese básica de Pannekoek é retomada de Marx: "A emancipação dos trabalhadores é obra dos próprios trabalhadores" e os conselhos operários são os órgãos do processo revolucionário e da nova sociedade fundada na autogestão.
Publicações
Escritos científicos
Untersuchungen über den Lichtwechsel Algols (1902) De wonderbouw der wereld - de grondslagen van ons sterrekundig wereldbeeld populair uiteengezet (1916, 1920, 1924) De astrologie en hare beteekenis voor de ontwikkeling der sterrekunde (1916) The distance of the Milky Way (1919) Die nördliche Milchstrasse (1920) Ionization in stellar atmospheres (1922) De astrophysica en hare moderne ontwikkeling (1925) Results of observations of the total solar eclipse of June 29, 1927 - 1: Photometry of the flash spectrum (1928) com Marcel Minnaert Results of observations of the total solar eclipse of June 29, 1927 - 2: Photometry of the chromosphere and the corona (1930) with N.W. Doorn The influence of collisions on the formation of the Fraunhofer lines (1931) The theoretical intensities of absorption lines in stellar spectra (1935) Antropogenese. Een studie over het ontstaan van de mens (1944) Photographic photometry of the southern Milky Way (1949); com David Koelbloed Line intensities in spectra of advanced type (1950) English: Anthropogenesis: A study of the origin of man (1953) De groei van ons wereldbeeld - een geschiedenis van de sterrekunde (1951) English: A History of Astronomy (1961)
Escritos políticos e filosóficos
Ethik und Sozialismus - Umwälzungen im Zukunftsstaat (1906) Religion und Sozialismus - ein Vortrag (1906) Godsdienst en socialisme - voordracht, op 14 September 1905 te Bremen gehouden (1907) Ethiek en socialisme (1907) Marxisme en revisionisme (1907); com Herman Gorter Omwentelingen in den toekomststaat (1907) Der Kampf der Arbeiter : sieben Aufsaetze aus der Leipziger Volkszeitung (1907) Het marxisme / pro: A. Pannekoek, contra: M.W.F. Treub (1908); com Marie Willem Frederik Treub Darwinisme en marxisme (1909) Die taktischen Differenzen in der Arbeiterbewegung (1909) Uit de voorgeschiedenis van den wereldoorlog (1915) De oorlog : zijn oorsprong en zijn bestrijding (ca. 1915) "The Third International," International Socialist Review, vol. 17, no. 7 (Jan, 1917), pp. 460–462. Lenin als Philosoph(1938) pseud.: J. Harper English: Lenin as Philosopher: A Critical Examination of the Philosophical Basis of Leninism. (1948) Dutch: Lenin als filosoof. Een kritische beschouwing over de filosofische grondslagen van het Leninisme (1973) De arbeidersraden (1946) pseud.: P. Aartsz English: Workers' Councils(1947)
Homenagens 1951 - Medalha de Ouro da Royal Astronomical Society
Ver também Comunismo de conselhos Conselhos operários Capitalismo de estado Esquerdismo Karl Korsch Nildo Viana Otto Rühle
Referências
Bibliografia
Ligações externas O Marxismo Libertário de Anton Pannekoek
Antonie Pannekoek Archives - Coleção abrangente de artigos e livros socialistas e científicos digitalizados de Pannekoek K. van Berkel, "Pannekoek, Antonie (1873-1960)", in Biografisch Woordenboek van Nederland. Chaokang Tai, Bart van der Steen, and Jeroen van Dongen (eds.), Anton Pannekoek: Ways of Viewing Science and Society. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2019. Anton Pannekoek texts at Libertarian Communist Library RevoltLib Anton Pannekoek Archive - Revoltlib.com Anton Pannekoek Archive of his political writings - Marxists Internet Archive Exchange of letters between Cornelius Castoriadis and Anton Pannekoek, publicado originalmente em Socialisme ou Barbarie, traduzido e introduzido pela Viewpoint Magazine. Anton Pannekoek and the Quest For an Emancipatory Socialism Anton Pannekoek Astronomical Institute Fintan Lane, Contradicting the Bolsheviks: Anton Pannekoek and European Marxism
Categoria:Medalha de Ouro da Royal Astronomical Society Categoria:Professores da Universidade de Amsterdã Categoria:Astrónomos dos Países Baixos Categoria:Alunos da Universidade de Amsterdã Categoria:Teóricos marxistas Categoria:Comunistas dos Países Baixos Categoria:Nascidos em 1873