Славяньскы назвы місяцїв суть назвы місяцїв в рочнім ціклї в славяньскых языках.
В многых славяньскых языках мають назвы місяцїв славяньске походжіня. Меджі тыма назвами в розлічных языках єднак не екзістує єднозначна згода; даколи ся в розлічных языках славяньскых народів одрізняють ай о єден місяць. Білоруськый, польскый, україньскый, чеськый і хорватьскый штандарт сербохорватьского языка поужывать назвы (причім в польскім языку ся про марец і май поужывають латиньскы назвы). Вышнёлужіцькый язык має свою властну (одлишну од цїлославяньской) сістему назв місяцїв, але переважать в нём поужываня латиньскых назв. Офіціално ся славяньскы нахвы місяцїв не поужывають в булгарьскім, македоньскім, російскім, словеньскім а в сербскім штандартї сербохорватьского языка — в тых языках ся поужывають назвы місяцїв перевзяты з латиньского языка. В словіньскім языку екзістують обидві сістемы, латиньска і славяньска, котры екзістують паралелно. В литовскім языку ся заховали балтіцькы назвы місяцїв, котры часточно одповідають славяньскым, што уможнює предпокладати, же часть тых назв походить іщі з часів балтіцько-славяньского зъєдинїня. Дакотры з литовскых назв были перевзяты, калькованы в 8.–15. сторочах з руського языка (урядного языка у Великім литовскім князївстві і Польскім кралёвстві на землях Руси).
Місяцї яри
Сушец/сухой Малоснїжный місяць Марец: , Януар:
Березень Час напышнявіня пучків на березах Марец: , Апріль: Юн:
Цветень/кветень Час квітнутя Апріль: , Май:
Травень Час росту травы Май: , , , Апріль: , ,
Остатнї „марец“ — час, кедь ся в стромах ціркулує мязь „апріль“ — час квітнутя
Місяцї лїта
Червень Подля єдной з верзій тот місяць дістав назву подля черваків (кошеніла, котрой ларвы ся в тім часї обявують, од чого походить рос. слово „червонный“ – „красный“), з котрых ся вырабляла червена фарба; подля іншой верзії іде о ларвы пчол; подля третёй верзії – прото, же в тім часї ся обявують червены бобулї і квіты.
За єднов з верзій, тот місяць одержав назву од черваків, з котрых робили червену фарбу; по другой верзії, суть ларвы пчол; по третїй верзії — із-за того, што в точас появлёвати ся червены ягоды и квіты. Юн: , , , , Юл: ,
Липень Час квітнутя липы Юл: , , , Юн:
Назва, повязаны с жатвой Серпень (тыж жнівень, жнівец, житар) — час жатвы. Авґуст: , , , , , , ?, (rugis „жыто“ + pjūtis „жатва“) Юл: , , Юн: ?:
Зарев Септембер: Авґуст:
Остатнї „юн“ — місяць кобылок „авґуст“
Місяцї восени
Вересень Час квітнутя вересу Септембер: , ,
Рюен Октобер: , Септембер: ,
Листопад Час листопада: Новембер: , , , , , (< lapas „лист“ + kristi „падати“) Октобер: , ,
Остатнї Збераня грозна „септембер“, „октобер“
Жовта фарба листів „октобер“
Оброблїня овса/лену/коноплї „октобер“ (од назвы паздїря () — продукту оброблїня лену, коноплї і под.) „октобер“ (од — тыж) „октобер“ (spalis з тым істым значінём)
Місяцї зимы
Грудень Децембер: , , , (gruodas „земля, стугнута до грудок“) Новембер:
Снежник Місяць снїгу Децембер: ,
Просинец Децембер: , Януар: ,
Сечень Час рубаня Януар: , , Фебруар: , ,
Лютень/лютый Фебруар: , ,
Студень Тота назва ся находить мімо цїлковой сістемы упорядкованя Януар: Новембер: ,
Праславяньска сістема В. Шаур так реконштруує праславяньскы назвы дванадцятёх місяцїв, причім ся предпокладать, же остатнї суть одводжены: *berzьnь (берзень) — марец *květьnь (кветень) — апріль *travьnь (травень) — май *čьrvьnь (червень) — юн *lipьnь (липень) — юл *sьrpьnь (серпень) — авґуст *versьnь (версень) — септембер *ruјьnь (руень) — октобер *listopadъ (листопад) — новембер *grudьnь (грудень) — децембер *prosinьcь (просинець) — януар *sěčьnь (сечень) — фебруар
Табліця порівнаня назв
+#СтароруськыйРусиньскыйРосійскыйУкраїньскыйБілоруськыйБулгарьскыйСербскыйМакедоньскыйПольскыйХорватьскыйСловеньскыйЧеськыйКашубскыйСлезьскый#1Просинец12Сечень, 23Сухий34Брезозол, , 45Травень56Изок, 67Червень, , , , 78Зарев, , 89Рюен, 910Листопад, 1011Грудень, , 1112Студень, 12 Позначка: в порівнюючій табліцї высше суть уведжены одказы на приналежны статї у Вікісловнику. Староруськы назвы суть перевзяты з „Остромірового євангелія“ з років 1056–1057, „Сінодалного євангелія“ з року 1143 і з обрядника з 13. стороча,Хрестоматия по русской истории для изучения древнерусской жизни, письменности и литературы… Варшава, 1870. Стб. 1146 з каноника з 15. стороча,Описание славянских рукописей Свято-Троицкой Сергиевой Лавры. Ч. II. // Чтения в Императорском обществе истории и древностей российских при Московском университете. Октябрь—Декабрь. Кн. 4. М., 1878. С. 33 второй части. в котрых ся староруськы назвы вшыткых місяцїв згодують і взаємно сі одповідають.
Поз. тыж Славяньскый календарь
Референції
Література Вялкина Л. В. Славянские названия месяцев // Общеславянский лингвистический атлас. Материалы и исследования. 1970. — М.: Наука, 1972. — С. 265—279. Гусев В. Е. Названия времен года и месяцев у славян // Очерки славянской культуры Гусев В. Е. О реконструкции праславянского календаря (к проблеме этногенеза славян) // Советская этнография. — 1978. — № 6. — С. 132—143. Кравців Б. Народний календар // Енциклопедія українознавства. — Париж, Нью-Йорк: 1966. — Т. 5. — 1697—1698. Критенко А. П. Місяці року // Українська Радянська Енциклопедія. — К.: Академія наук УРСР, 1959. — Т. 9. — С. 246. (переиздание. — 1982. — Т. 7. — С. 39.) Максимович М. А. Дни и месяцы украинского селянина // Собрание сочинений. — К.: Тип. М. П. Фрица, 1877. — Т. II. — С. 463—524. Німчук В. В. Давньоруська спадщина в лексиці української мови. — К.: Наукова думка, 1992. — 412 с. Толстая С. М. Месяцы // Славянские древности. — М.: Международные отношения, 2004. — Т. 3. — С. 236—241.
Hołyńska-Baranowa T. Ukraińskie nazwy miesięcy na tle ogólnosłowiańskim. — Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1969. — 129 s.
Одказы Інформачна табліця славяньскых назв місяцїв
Катеґорія:Славяньскы народны календарї Катеґорія:Славяньскы языкы