Liminalni prostor (od latinske reči limen – prag) označava prostore i stanja prelaza, odnosno ono što se nalazi između dva jasno definisana mesta, faze ili identiteta.van Gennep, Arnold. The Rites of Passage. University of Chicago Press, 1909. Ovaj pojam koristi se u antropologiji, sociologiji, psihologiji, arhitekturi i filozofiji, ali i u savremenoj umetnosti i popularnoj kulturi.Fisher, Mark. Ghosts of My Life: Writings on Depression, Hauntology and Lost Futures. Zero Books, 2014.
Poreklo pojma Pojam liminalnosti prvi je sistematski uveo francuski antropolog Arnold Van Genep u knjizi The Rites of Passage iz 1909. godine.van Gennep, 1909. On je opisao obrede prelaza kao proces koji se odvija u tri faze:
odvajanje od prethodnog stanja liminalna, prelazna faza uključivanje u novo stanje
Na ovu teoriju nadovezao se antropolog Viktor Tarner, koji je liminalnost opisao kao stanje „između i izvan”, u kojem uobičajena pravila, hijerarhije i identiteti privremeno gube značaj.Turner, Victor. The Ritual Process: Structure and Anti-Structure. Aldine Publishing, 1969.
Liminalni prostor u antropologiji i sociologiji
U antropologiji i sociologiji, liminalni prostori i stanja vezuju se za:
obrede inicijacije prelazak iz jednog društvenog statusa u drugiTurner, 1969. rituale povezane sa rođenjem, brakom i smrću
Tokom tih procesa ljudi se nalaze u privremenom, nejasno definisanom položaju. Takva stanja mogu izazvati nesigurnost, ali istovremeno omogućavaju promenu, prilagođavanje i stvaranje novih identiteta.
Liminalni prostor u arhitekturi i urbanizmu
U arhitekturi i urbanizmu, liminalni prostori su mesta koja služe kao prelaz, a ne kao krajnja destinacija. To su, na primer:
hodnici i stepeništaVidler, Anthony. The Architectural Uncanny. MIT Press, 1992. čekaonicePallasmaa, Juhani. The Eyes of the Skin: Architecture and the Senses. Wiley, 2005. podzemni prolaziVidler, 1992. hotelski holoviPallasmaa, 2005. napušteni ili poluprazni komercijalni objekti
Iako imaju praktičnu funkciju, ovakvi prostori često deluju bezlično i privremeno, naročito kada su prazni ili slabo osvetljeni, što kod nekih ljudi može izazvati osećaj nelagodnosti.
Liminalni prostor u psihologiji
U psihološkom smislu, liminalnost se odnosi na prelazne periode u životu pojedinca, kao što su adolescencija, razvod, promena posla ili lična kriza.Csikszentmihalyi, Mihaly. Flow: The Psychology of Optimal Experience. Harper & Row, 1990. U tim fazama identitet i životna uloga nisu potpuno stabilni. Iako takva stanja često prate nesigurnost i napetost, savremena psihologija ih posmatra i kao periode u kojima je moguća lična promena i razvoj.Csikszentmihalyi, 1990.
Liminalni prostor u savremenoj kulturi i internetu
U savremenoj internet kulturi pojam „liminalni prostor“ često se koristi za opisivanje fotografija i video-prikaza:
мини|Liminalni prostorpraznih, veštački osvetljenih prostoraAtlas Obscura. "Liminal Spaces: Why Empty Places Are So Creepy". 2020. https://www.atlasobscura.com/articles/liminal-spaces mesta bez ljudiAtlas Obscura, 2020. ambijenata koji deluju poznato, ali istovremeno čudno i nelagodnoFisher, 2014.
Ovakvi prikazi povezuju se sa estetikom jezivo poznatog (*uncanny*) i posebno su zastupljeni u digitalnoj umetnosti, video-igrama i horor žanru.
U umetnosti i popularnoj kulturi
Motiv liminalnog prostora često se pojavljuje u savremenoj umetnosti, filmu, književnosti i video-igrama. Koristi se za stvaranje atmosfere neizvesnosti, introspekcije i osećaja prelaza, kao i za istraživanje tema identiteta, promene i prolaznosti.
Reference
Категорија:Филозофија