Tsuba

thumb|Tsuba

– garda japońskich mieczy (katana, wakizashi, tantō) lub broni drzewcowej (yari, naginata) – tarczowaty jelec, między rękojeścią a głownią, odpowiadający za ochronę dłoni w czasie walki.

Pełniła także wiele dodatkowych funkcji: pozwalała wyważyć miecz, mówiła o statusie społecznym posiadacza, a podczas zwarcia chroniła rękę przed cięciem przeciwnika i zabezpieczała dłoń przed ześlizgnięciem się z rękojeści na głownię.

Tsubę najczęściej wykonywano z żelaza oraz innych metali i stopów metali. Średnica tsuby wynosiła 6-9 cm, grubość ok. 0,5 cm. Miały one różne kształty: owalny, okrągły, czterolistny (mokko), kształt wielopłatkowej chryzantemowej rozety, prostokątny o różnie wyciętych krawędziach np. w narożach wycięty sercowaty kształt liści malwy. W tarczy jelca znajdowały się otwory umożliwiające jego zamocowanie. Układ otworów umożliwiał dopasowanie do każdej głowni. W środku znajdował się wąski, długi, trójkątny otwór na trzpień głowni, po jego prawej stronie otwór o trójlistnym zarysie przeznaczony na szpilę kōgai, z lewej otwór na nożyk kozuka. W niektórych tsubach poniżej środkowego otworu znajdowały się jeszcze dwie okrągłe dziury przeznaczone na przewleczenie sznura temblaka.

W najprostszej formie była pozbawioną ozdób metalową płytką. Takie proste tsuby, kute z żelaza, pochodzą z okresu Nara (710–794), czasem miały prostą ażurową dekorację. Z biegiem lat zaczęto je dekorować. W okresie Muromachi (1333–1560) dzięki zastosowaniu stopów metali do zdobienia wprowadzono kolor. Wykorzystywano brąz, stop miedzi i złota o nazwie shakudō dający głęboką czerń i niebieskawy połysk, stop miedzi i srebra o nazwie shibuichi dający popielatą barwę. Zdobiono je także cyzelowanym reliefem, inkrustacją złotem, srebrem, mosiądzem i brązem, emalią komórkową, szlachetnymi kamieniami, koralem.

Zdobieniem tsub zajmowali się wyspecjalizowani rzemieślnicy. W końcu XVI wieku sławą cieszyły się dwa rody artystów rzemieślników wytwarzających tsuby – Kaneie i Nobuie.

W okresie Edo (1600–1868) w dekoracji tsuby wykorzystywano motywy figuralne – ludzkie i zwierzęce, motywy roślinne, symboliczne, pejzaże, sceny historyczne, legendarne, religijne, literackie itp.. W dekoracji jelców ważnym elementem były także herby samuraja do którego należał miecz lub herby pana, któremu służył. W tym okresie wsławili się wytwarzający tsuby mistrzowie ze szkoły Gotō.

Koniec tej gałęzi rzemiosła nastąpił w 1870 roku, gdy władze Japonii zabroniły nosić miecze.

Przypisy Sztuka świata. Słownik terminów L-Ż. T. 18. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 308-309, . Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 421, .

Kategoria:Japońska broń biała Kategoria:Części broni białej

en:Japanese sword mountings#Tsuba