José Isaac Palma y Velásquez (ur. 3 czerwca 1876, zm. 12 lutego 1903) – filipiński poeta, pisarz i działacz niepodległościowy.
Życiorys Pochodzenie i wykształcenie José Palma urodził się 3 czerwca 1876 w Manili. Był czwartym i najmłodszym dzieckiem Hermógenesa Palmy oraz jego pierwszej żony, Hilarii Velásquez. Jednym z jego starszych braci był Rafael, pisarz oraz prominentny polityk w okresie panowania amerykańskiego na archipelagu. Wcześnie, bo już jako pięciolatek, został osierocony przez matkę, co odcisnęło znaczące piętno na jego osobowości. W wyniku nieszczęśliwego wypadku utracił dodatkowo wzrok w prawym oku. Podstawy edukacji odebrał w macierzystej dzielnicy Tondo, następnie podjął studia w związanym z jezuitami manilskim Ateneo. Dalsze kształcenie uniemożliwił mu wybuch rewolucji z 1896. Szybko zaczął przejawiać zainteresowanie kulturą słowa pisanego. Wraz ze swoimi braćmi oraz innymi młodymi intelektualistami znalazł się wśród członków grupy literackiej, która wytworzyła się wokół poligloty, pisarza oraz poety Epifania de los Santosa.
Działalność konspiracyjna i służba wojskowa Pogłębiający się kryzys polityczny na archipelagu w ostatniej dekadzie XIX wieku skłonił poetę do zaangażowania się w działalność niepodległościową. W 1894 Palma wstąpił tym samym w szeregi Katipunanu. Było to wzorowane na masonerii tajne stowarzyszenie, które za cel stawiało sobie walkę o niezależność kraju, w owym czasie wciąż będącego kolonialną posiadłością Hiszpanii. Mimo problemów zdrowotnych zaciągnął się do tworzącej się od 1896 filipińskiej armii. Brał w związku z tym udział zarówno w walkach podczas rewolucji filipińskiej, jak i późniejszej wojny amerykańsko-filipińskiej. Służył kolejno w oddziałach dowodzonych przez Rosendo Simona oraz Servillano Aquino.
Aktywność zawodowa oraz działalność literacka Poświęcił się dziennikarstwu oraz aktywności literackiej, stając się szybko jednym z najważniejszych twórców rewolucyjnego okresu filipińskiej historii. Związał się z założonym przez generała Antonio Lunę dziennikiem „La Independencia”. Mimo swojego pisarstwa w języku hiszpańskim został włączony w skład zespołu redakcyjnego tagalskiej sekcji tego pisma. Wraz ze swoim wspomnianym wyżej starszym bratem Rafaelem znalazł się następnie wśród założycieli powstałego w 1901 tygodnika „”.
Wiele z utworów Palmy ma patriotyczny wydźwięk, ściśle związany z rewolucją filipińską, jej przyczynami oraz celami. Poeta pisał przede wszystkim w odziedziczonym po kolonialistach języku hiszpańskim, który w kontekście jego działalności i czasów, w których przyszło mu żyć należy uznać przede wszystkim za główny oraz prawdopodobnie najważniejszy język młodego filipińskiego nacjonalizmu. Nie doczekał się debiutu książkowego. Swoje wiersze i opowiadania publikował, posługując się pseudonimami, na łamach rozmaitych periodyków, w tym El Comercio, La Moda Filipina, La Patria, La Unión i Revista Católica.
Śmierć i pochówek Palma zmarł przedwcześnie, padając ofiarą gruźlicy. Zgon poety nastąpił w Manili, 12 lutego 1903. Pochowano go w katedrze Niezależnego Kościoła Filipińskiego w Tondo. Grób twórcy został zniszczony podczas walk o wyzwolenie Manili w lutym 1945.
José Palma a filipiński hymn narodowy Palma był twórcą aktywnym w okresie kluczowym dla formowania się tak filipińskiej tożsamości narodowej jak i struktur państwowych. Przypadła mu tym samym pewna rola w skomplikowanym procesie kształtowania się jednego z symboli młodego państwa, mianowicie hymnu. Pierwotnie posiadał on jedynie wersję instrumentalną. Stworzenie jej zlecił Emilio Aguinaldo, przywódca rewolucji oraz pierwszy prezydent Filipin, będący również inicjatorem zaprojektowania innych symboli państwowych, w tym flagi. O skomponowanie utworu poprosił pochodzącego ze swojej rodzinnej prowincji Juliána Felipe w czasie spotkania z 5 czerwca 1898. Muzyk szybko wywiązał się z powierzonego mu zadania i sześć dni później zaprezentował głowie państwa rezultat swojej pracy. Zatytułował go początkowo Marcha Filipino Magdalo. Nawiązał w ten sposób do konspiracyjnego pseudonimu Aguinaldo, będącego również nazwą fakcji Katipunanu wspierającej prezydenta. Kompozycja znana była także jako Marcha Filipina Nacional, zdradzała przy tym podobieństwa do zarówno francuskiego jak i hiszpańskiego hymnu narodowego. Do jej pierwszego publicznego wykonania doszło podczas ceremonii ogłoszenia filipińskiej niepodległości w Kawit w prowincji Cavite 12 czerwca 1898.
Na powstanie tekstu towarzyszącego opisanej wyżej melodii przyszło poczekać przeszło rok. Palma napisał go pod koniec sierpnia lub w pierwszych dniach września 1899. Niektórzy badacze podają, że oparł się przy tym na Labuad Mapalad, wcześniejszym tekście w języku pampango pióra dramatopisarza Mariano Proceso Byrona Pabalana. Stworzonemu w ten sposób przez siebie wierszowi, w zależności od źródła nadał tytuł Filipinas lub wprost Filipinas, Letra Para La Marcha Nacional. Utwór szybko ukazał się drukiem, na łamach numeru przywołanego już wcześniej dziennika „La Independencia” z 3 września 1899. To właśnie w redakcji tego pisma miano po raz pierwszy wykonać go publicznie, a zespół stojący za drukiem gazety walnie przyczynił się do spopularyzowania tekstu autorstwa Palmy.
Spuścizna Palma zmarł u progu okresu nazywanego złotym wiekiem filipińskiej literatury hiszpańskojęzycznej. Pośmiertnie, w wyniku starań braci twórcy, opublikowano zbiór jego wierszy Melancólicas (1912). Znalazł się dodatkowo wśród literatów uwzględnionych w z 1922, obszernym opracowaniu obejmującym tak prace hiszpańskojęzycznych poetów filipińskich, jak i poetów hiszpańskich związanych z Filipinami. Jego dorobek wykorzystywany był w krajowym szkolnictwie, szczególnie w kontekście utrwalania pamięci o tej części filipińskiego dziedzictwa, która zakorzeniona jest w kręgu kulturowym języka hiszpańskiego.
Ani uznanie, które zyskał już za życia, ani nawet stworzenie przez poetę pierwotnego tekstu hymnu narodowego nie uchroniły jego dorobku przez skutkami stopniowego wyparcia języka hiszpańskiego z filipińskiej przestrzeni publicznej. Jako przedstawiciel środowiska literackiego tworzącego w tym właśnie języku pozostaje on w zasadzie nieznany zdecydowanej większości Filipińczyków. Pamięta się o nim współcześnie tylko jako o wyrwanym ze swego kontekstu kulturowego symbolu walki o niepodległość. Ta paradoksalna sytuacja, bynajmniej nie będąca na Filipinach przypadkiem odosobnionym, bywa określana w literaturze mianem tragedii.
Miejsce w kulturze Palma zapisał się na trwale w filipińskiej pamięci zbiorowej. Z uwagi jednak na bardzo wyraźny spadek znaczenia języka hiszpańskiego we współczesnym społeczeństwie archipelagu stało się tak głównie ze względu na jego rolę w powstaniu hymnu narodowego. W tym też kontekście wraz z Juliánem Felipe znalazł się na okolicznościowym znaczku wyemitowanym przez krajową pocztę w 1999. Ponadto w mieście w prowincji Pangasinan, w którym to Palma stworzył wiersz stanowiący podstawę tej właśnie pieśni, od grudnia 2017 znajduje się niewielka tablica pamiątkowa. Towarzyszy jej pomnik samego poety. Inicjatorem ich odsłonięcia była Narodowa Komisja Historyczna.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Autorzy hymnów państwowych Kategoria:Filipińscy prozaicy Kategoria:Filipińscy poeci Kategoria:Ludzie urodzeni w Manili Kategoria:Pisarze hiszpańskojęzyczni Kategoria:Urodzeni w 1876 Kategoria:Zmarli na gruźlicę Kategoria:Osoby przedstawione na znaczkach pocztowych Kategoria:Zmarli w 1903