John Robertson (ur. 15 października 1816 w Londynie, zm. 8 maja 1891 w Sydney) – australijski polityk kolonialny, agronom, socjolog, publicysta; squatter. Premier Nowej Południowej Walii w latach 1860–1861, 1868–1870 i 1875–1877; wielokrotny członek ministerium: sekretarz kolonii w latach 1860–1861, 1868–1870, 1875–1877 i 1885–1886; sekretarz ds. ziemstwa i pracy w latach 1858–1859, 1860–1863, 1865–1866 i 1870; mąż stanu.

Opowiadał się za powszechnym prawem wyborczym oraz tajnością głosowania. Był gł. politykiem kolonii popierającym pełną sekularyzację oraz edukację publiczną. Prowadził badania agronomiczne i socjologiczne, zauważając potrzebę radykalnej zmiany społecznej w oparciu o proponowaną reformę rolną. Utożsamiał się z polityką liberalną, forsując redukcję przywilejów squattokracji. Skupione wokół niego środowisko Klubu Reform wywarło znaczny wpływ na rządy kolonii w 1856–'86.

Życiorys Urodził się w londyńskiej dzielnicy Bow. Ojciec Johna, James przyjaźnił się z T. Birsbane’em, nowo mianowanym gubernatorem Nowej Południowej Walii. Na jego zaproszenie Robertsonowie wyruszyli do Australii, przybywając do Sydney 8 stycznia 1822. James rozpoczął tam pracę jako kurator zegarów rządowych, prowadząc także warsztat zegarmistrzowski i złotniczy. Robertsonowie należeli do zamożnych rodzin kolonii. Dysponując znacznymi środkami (co najmniej 2.500 £) uzyskali na korzystnych warunkach dużą (1011 ha) posiadłość ziemską w bardziej umiarkowanym klimatycznie regionie Hunter. W późniejszym czasie James Robertson otrzymał od rządu kolonialnego nagrodę za długoletnią służbę urzędniczą, co wiązało się z przyznaniem emerytury oraz 35-hektarowego gospodarstwa w Robertson's Point (Cremone Point).

W 1821 J. R. rozpoczął naukę w szkole powszechnej w Sydney m.in. u J. D. Langa. Następnie uczęszczał do prestiżowej szkoły średniej prowadzonej przez B. Gilchrista i W.T. Cape’a. Po zakończeniu kształcenia w 1833 zgłosił się na służbę w marynarce wojennej. W tym okresie poznał H. Temple’a, który zaprosił go do Londynu, gdzie wprowadził młodego J. R. do wpływowego towarzystwa urzędników kolonialnych. J. R. opuszczając w t.r. Anglię otrzymał list polecający, adresowany do R. Bourke’a, w którym stwierdzono jego przynależność do wigów.

J. R. podróżował do Francji i Ameryki Południowej, dłuższy czas przebywając w Brazylii. W 1835 zakończył służbę i powrócił do Nowej Południowej Walii. Podjął pracę agronoma i hodowcy w rodzinnych posiadłościach. W 1837 ożenił się z Margaret Emmą „Madge” Davies. W okresie zarządzania majątkiem ziemskim samorzutnie rozpoczął pracę naukową dotyczącą społecznych aspektów rolnictwa i hodowli w Australii. W swoich pracach dostrzegał potrzebę radykalnej zmiany stosunków społeczno-gospodarczych Australii. Jednocześnie sprzeciwił się reformie rolnej przedstawionej przez G. Gippsa, stając wraz z A. Busby’m i S. Samuelem na czele protestu squatterów w Sydney w 1838.

W 1856 wraz z reformą polityczną kolonii brytyjskich, wprowadzającą lokalne parlamenty, J. R. został wybrany członkiem Zgromadzenia Ustawodawczego. W styczniu 1858 został powołany do 2. ministerium Ch. Cowpera na stanowisko sekretarza ds. ziemstwa i pracy. W czerwcu 1859 otrzymał reelekcję w wyborach do parlamentu. W wyniku rozpadu jedności ministerium Cowpera w październiku 1859 J. R. złożył dymisję. Nie została ona przyjęta i pozostał na stanowisku sekretarza do upadku kolejnego ministerium pod kierownictwem W. Forstera, który nastąpił w lutym 1860.

Misję utworzenia kolejnego ministerium uzyskał właśnie J. R., który został zaprzysiężony na premiera w marcu 1860. 9 stycznia 1861 zdecydował jednak o złożeniu dymisji, aby móc w pełni poświęcić się pracy sekretarza ds. ziemstwa. Urząd ten sprawował także po przejęciu ministerium przez Ch. Cowpera. 27 marca t.r. zrezygnował również z funkcji członka legislatywy, aby móc ubiegać się o mandat w izbie wyższej, który objął 3 kwietnia. W 1856 gubernator powołał nową Radę Ustawodawczą złożoną z dożywotnich członków, wśród których znalazł się J. R. W wyniku porozumienia partyjnego zrezygnował on z członkostwa w Radzie, aby móc ubiegać się o reelekcję do izby niższej w wyborach uzupełniających na mandat opróżniony przez J. Garretta. Miejsce w Zgromadzeniu uzyskał ponownie w 1862. Z powodzeniem uzyskał reelekcję w 1864.

W lutym 1865 ponownie objął tekę sekretarza ds. ziemstwa, którą powierzył mu Ch. Cowper. Chcąc uporać się z trudnościami finansowymi i ciążącym na cz. swoich ziem zadłużeniem zrezygnował z mandatu w izbie w październiku t.r. Jednak w niewiele ponad tydzień od tej decyzji został ponownie powołany w wyniku śmierci jego następcy, W. M. Arnolda. W wyborach parlamentarnych 1866 nie uzyskał wystarczającej liczby głosów, aby zasiąść w Zgromadzeniu. Jednak w sierpniu t.r. uzyskał mandat w wyborach uzupełniających, który sprawował do końca kadencji w listopadzie 1869.

Od stycznia 1868 ponownie zasiadał w ministerium, tym razem sprawując urząd sekretarza kolonii. W październiku t.r. objął kierownictwo gabinetu. W grudniu 1869 kolejny raz został wybrany członkiem Zgromadzenia Ustawodawczego. Z racji na kierowanie mniejszościowym gabinetem nie mógł przeprowadzić żadnej z proponowanych reform. Dlatego złożył dymisję w styczniu 1870. Jednocześnie został pozbawiony mandatu z racji bankructwa. Do polityki powrócił po uporządkowaniu finansów w marcu t.r. W sierpniu dołączył do ministerium, ponownie mianowany na sekretarza ds. ziemstwa. Na stanowisku tym pozostał także po objęciu kierownictwa ministerium przez J. Martina.

Po raz trzeci został J. R. premierem w lutym 1875, w dwa lata później ustępując H. Parkesowi. Jednak już w sierpniu 1877 ponownie objął kierownictwo ministerium. Nie pozostał na tym urzędzie długo, gdyż jeszcze t.r. musiał ponownie ustępować J. Farnellowi. W 1876, pomimo braku wykształcenia akademickiego, objął katedrę agronomii na Uniwersytecie w Sydney. W grudniu 1878 J. R. objął stanowiska sekretarza ds. ziemstwa, wiceprzewodniczącego Rady Wykonawczej i przedstawiciela ministerium w Radzie Ustawodawczej. W 1879 założył Royal National Park. W trakcie pobytu H. Parkesa w Anglii w okresie 1881–'82 pełnił obowiązki premiera i sekretarza kolonii. W 1881 zrezygnował z członkostwa w Radzie Ustawodawczej i ponownie objął mandat w Zgromadzeniu w wyniku wyborów uzupełniających w styczniu 1882. Jednak w pełnych wyborach parlamentarnych, które nastąpiły jeszcze t.r. nie uzyskał reelekcji.

Pomimo nie zasiadania w parlamencie J. R. otrzymał misję utworzenia ministerium w grudniu 1885. Jednak już w lutym 1886 złożył dymisję. Uzasadnił ją postępującą chorobą. Ostatecznie wycofał się z polityki. Pozostawał jednak aktywnym publicystą „The Sydney Morning Herald”. Zmarł w 1891 w Watsons Bay (dzielnicy Sydney). Został pochowany z państwowymi honorami.

Działalność polityczna W początkowej fazie aktywności politycznej J. R. był jednym z najbliższych współpracowników R. Windeyera. W prowadzonej kampanii wyborczej w 1858 zadeklarował walkę o powszechne prawo wyborcze dla wszystkich mężczyzn, tajne i proporcjonalne wybory. Opowiadał się również za sekularyzacją szkolnictwa i rozwojem powszechnej oświaty rządowej. Podnosił też potrzebę zmniejszenia opłat celnych i swobodny obrót ziemiami rolnymi. Pomimo posiadania znacznego majątku ziemskiego, odciął się od squatterów, ostro przeciwstawiając im plan radykalnej reformy rolnej. Dzięki temu uzyskał wysokie poparcie elektoratu, zwłaszcza w miastach. W okresie sprawowania urzędu sekretarza ds. ziemstwa i pracy był inicjatorem reformy ordynacji wyborczej, która zniosła cenzus majątkowy dla wszystkich mężczyzn oraz zwiększała liczbę miejsc w Zgromadzeniu Ustawodawczym z 54 do 80. Przeprowadził także w imieniu rządu transakcję przekazania działki pod budowę kampusu Uniwersytetu w Sydney.

W październiku 1859 ministerium Ch. Cowpera nie otrzymało votum zaufania i zostało podane do dymisji. Utrata poparcia parlamentu dla premiera w znacznej mierze była zależna od działalności J. R. Zaprotestował gwałtownie przeciwko polityce faworyzowania szkolnictwa kościelnego. Wobec przyjęcia przez gabinet budżetu na 1860, gdzie kosztem szkół publicznych nieproporcjonalną większość środków otrzymały instytuty katolickie i anglikańskie, J. R. ostentacyjnie opuścił salę obrad. W ministerium W. Forstera, sprawując tekę sekretarza ds. ziemstwa, skupił się J. R. na zagadnieniach resortowych. Był autorem tabel cen dzierżawy gruntów rolnych należących do korony, które znajdowały się gł. w rękach squatterów. Wywołało to niepokój wśród dotychczas popierających W. Forstera ziemian. Konserwatywne skrzydło squatterów, wniosło o podanie do dymisji nie tylko J. R., ale całe ministerium, co w marcu 1860 zatwierdził parlament.

Premierostwo i Sekretariat ds. Ziemstwa W marcu 1860 w wyniku wyłonienia nowego składu parlamentu J. R. objął urząd premiera. Dzięki temu miał on odpowiednie narzędzia inicjatywy ustawodawczej, które pozwoliły mu dokończyć wcześniej nakreśloną reformę podatków dzierżawy ziem królewskich. Zgromadzenie Ustawodawcze odrzuciło jednak opracowany przez niego projekt. Wobec tego wniósł kilka poprawek do proponowanych ustaw, wprowadzając zasadę wyłączenia ziem królewskich z gospodarki komunalnej kolonii oraz równość praw dla wszystkich Australijczyków przy nabywaniu tych ziem. Przedstawiony projekt uzyskał aprobatę gubernatora W. Denisona, po czym mógł być bez sprzeciwu przedłożony w izbie niższej. W październiku 1860 parlamentarna Komisja ds. Skarbu zatwierdziła projekt. W grudniu t.r. Zgromadzenie Ustawodawcze przyjęło nowe prawo o ziemiach królewskich.

J. R. 10 stycznia 1861 ustąpił z urzędu premiera na rzecz Ch. Cowpera, pozostając sekretarzem ds. ziemstwa. W owym okresie nadal pracował nad przygotowaniem kolonialnego prawa do radykalnej reformy rolnej. 27 marca t.r. przedstawił budżet dzierżaw squatterów przed parlamentem i zrezygnował z członkostwa w izbie. Z racji na brak akceptacji Rady Ustawodawczej dla nowych stawek dzierżawy ziem królewskich, J. R. przekonał gubernatora J. Younga, aby ten uzupełnił skład izby 21 wyznaczonymi przez siebie członkami. Wobec nadużycia władzy przez gubernatora spiker izby W. W. Burton zrezygnował z przewodniczenia jej tuż przed zaprzysiężeniem nowych członków. Pozostali członkowie, idąc za jego przykładem, opuścili salę plenarną, pozbawiając obrady wymagalnego kworum. W 1856 zakończyła się 5-letnia kadencja Rady, a gubernator wyłonił nowy skład izby spośród nominowanych przez siebie dożywotnich członków. Wśród nich znalazł się również J. R. Ponownie poddał on pod głosowanie wcześniej opracowany plan opłat dzierżawy ziem królewskich. Zdominowana przez zwolenników reform izba wyższa w październiku 1861 jednogłośnie przyjęła Akt Ziemski, który stanowił swoistą ustawę ustrojową dla dzierżawy ziem rolnych do 90. XIX w.

J. R. opuścił na własny wniosek Radę Ustawodawczą w grudniu 1861, aby móc objąć wakujący po J. Garrett’cie mandat w Zgromadzeniu Ustawodawczym. Wybory uzupełniające okazały się pomyślne dla J. R., i zasiadł on w izbie w styczniu 1862. Reelekcję otrzymał w 1864 w obcym sobie, robotniczym okręgu Zach. Sydney. W lutym 1865 ponownie objął tekę sekretarza ds. ziemstwa w 4. ministerium Ch. Cowpera. W związku z zagrożeniem utraty mandatu w wyniku zadłużenia, zrezygnował z członkostwa w parlamencie w październiku t.r. Jednakże gubernator odstąpił od rozpisania wyborów uzupełniających i powołał J. R. na opróżniony mandat już w kolejnym tygodniu.