Janina Kajtoch (ur. 6 sierpnia 1904 w Babicach k. Oświęcimia, zm. 28 lipca1986) – nauczycielka, społeczniczka, żołnierka Armii Krajowej ps. „Skała”, organizatorka i uczestniczka akcji pomocy więźniom KL Auschwitz.
Życiorys Była córką Franciszka Kajtoch i Pauliny z domu Raicher. Miała sześcioro rodzeństwa – dwie siostry Stefanię i Helenę oraz czterech braci: Henryka, Tadeusza, Stanisława i EugeniuszaI. Rup-Staroń, Janina Kajtoch postać niezwykła, Bieruń 2009, s. 12.. Janina ukończyła czteroklasową Szkołę Ludową w Babicach, a następnie kontynuowała naukę w Gimnazjum w Chrzanowie. Po dwóch latach przeniosła się do Żeńskiego Seminarium Nauczycielskiego im. Juliusza Słowackiego w Mysłowicach, otrzymując w roku 1925 świadectwo dojrzałości i dyplom nauczycielski. Była od 1914 r. członkinią Gromady Starszo-Harcerskiej im. Emilii Plater w OświęcimiuI. Rup-Staroń, Janina Kajtoch postać niezwykła, Bieruń 2009, s. 13..
W 1925 rozpoczęła pracę w szkole we wsi Drutarnia. W latach 1927–1929 pracowała w Koszęcinie, a w latach 1929–1931 w Piekarach Śląskich.
W 1931 podjęła pracę w szkole w Nowym BieruniuI. Rup-Staroń, Janina Kajtoch postać niezwykła, Bieruń 2009, s. 25.. Była wspaniałą nauczycielką, praca zawodowa była jej pasją. Dbała o zachowanie polskich tradycji Śląska. Umacniała świadomość narodową mieszkańców, postawę służenia Ojczyźnie. Zajęła się też działalnością społeczną. W trudnym czasie kryzysu, bezrobocia i biedy założyła Towarzystwo Młodych Polek, dla którego, oprócz pracy kulturalno-oświatowej, organizowała praktyczne kursy prowadzenia gospodarstwa domowego, oszczędnego gospodarowania, kursy kroju i szycia, hodowli roślin i zwierząt. Ważnym wydarzeniem w Bieruniu Nowym były pochody pod Pomnik Poległych Powstańców. Na jednej z uroczystości przemówienie wygłosiła Młoda Polka. Działalność Towarzystwa Młodych Polek było praktycznym przygotowaniem dziewcząt do prowadzenia własnych gospodarstw, ale także do przyszłego zawodu, jakby w przeczuciu nowych czasów, zapowiadających przyszłą rolę kobiety w świecie.I. Rup-Staroń, Janina Kajtoch postać niezwykła, Bieruń 2009, s. 32–33..
Podczas okupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej Janina Kajtoch działała w ruchu oporu. Wstąpiła do Związku Walki Zbrojnej przekształconego później w Armię Krajową, przyjmując pseudonim „Skała”I. Rup-Staroń, Janina Kajtoch postać niezwykła, Bieruń 2009, s. 127.. Prowadziła tajne nauczanie dla dzieci z Babic i Oświęcimia. Po wysiedleniu z Babic w kwietniu 1941 wraz z rodzicami wyjechała do Grojca, gdzie zamieszkała u kuzynki Stefanii Lacheta. W jej domu kontynuowała potajemne lekcje. Brało w nich udział 14 dzieci z Grojca, Osieka i Czajek.
Była inicjatorką i organizatorką akcji niesienia pomocy więźniom KL Auschwitz pracującym poza obozem. Dostarczała im jedzenie, lekarstwa, odzież, umożliwiała kontakt z rodzinami, przesyłała grypsyI. Rup-Staroń, Janina Kajtoch postać niezwykła, Bieruń 2009, s. 60–61.. Wraz z Zygmuntem Urbańczykiem z Osieka i Walentym Chowańcem z Grojca pomagała w organizowaniu ucieczek. Dzięki ich zaangażowaniu 29 grudnia 1942 z obozu zbiegli: Jan Komski (w obozie Baraś), Bolesław Kuczbara, Mieczysław Januszewski oraz Niemiec Otto KüselI. Rup-Staroń, Janina Kajtoch postać niezwykła, Bieruń 2009, s. 81–82..
W związku z tym, że Niemcy zaczęli poszukiwać nauczycielki, w noc sylwestrową z roku 1942 na 1943 Janina Kajtoch potajemnie wyjechała z ojcem do Generalnego GubernatorstwaW. Salański, Nie wolno zapomnieć, „Głos Nauczycielski”, 2021, nr 49–50, s. 21..
Po zakończeniu wojny wróciła do szkoły w Bieruniu Nowym, gdzie uczyła do 1968I. Rup-Staroń, Janina Kajtoch postać niezwykła, Bieruń 2009, s. 98, 121.. Była współorganizatorką dziecięcego zespołu pieśni i tańca oraz współautorką widowiska regionalnego „Wesele Pszczyńskie”, do którego stworzyła choreografię i skompletowała stroje ludowe. Zespół dziecięcy odniósł wiele sukcesów, a pieśni z „Wesela Pszczyńskiego” zostały nagrane przez Polskie Radio i zakupione przez UNESCOI. Rup-Staroń, Janina Kajtoch postać niezwykła, Bieruń 2009, s. 102–103..
W 1960 spisała swoje wspomnienia z okresu niemieckiej okupacji w ramach konkursu ogłoszonego przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację oraz Państwowe Muzeum KL Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, nadając im tytuł Znałam ludzi dobrej woli. Praca ta zajęła jedno z pierwszych miejsc w konkursieI. Rup-Staroń, Janina Kajtoch postać niezwykła, Bieruń 2009, s. 122–123.. Relacja o tym jak ludzie dobrej woli, mieszkańcy ziemi oświęcimskiej, nieśli pomoc więźniom KL Auschwitz została opublikowana w roku 1962 w tomie Kominy. Oświęcim 1940–1945, dzięki czemu jej współpracownicy oraz dzieci, które uczyła i ich rodzice dowiedzieli się jaką jest bohaterką.
W 2022 roku, dzięki Adamowi Kajtochowi, bratankowi i wychowankowi Janiny Kajtoch, jego rodzinie oraz zaangażowaniu Marii Kramarczyk – członkini Zarządu Sekcji Emerytów i Rencistów Oddziału ZNP w OświęcimiuJ. Kajtoch, Znałam ludzi dobrej woli, Oświęcim 2022, s.2. ukazało się rodzinne wydanie wspomnień Janiny Kajtoch Znałam ludzi dobrej woli.
Pochowana na cmentarzu komunalnym w Oświęcimiu (sektor 19-E-1).
Ordery i odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Złota Odznaka „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego”I. Rup-Staroń, Janina Kajtoch postać niezwykła, Bieruń 2009, s. 129.
Przypisy
Kategoria:Ludzie urodzeni w Babicach (powiat chrzanowski) Kategoria:Ludzie związani z Oświęcimiem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” Kategoria:Pochowani w Oświęcimiu Kategoria:Polscy nauczyciele Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Zmarli w 1986