Ruiny Teatru Miejskiego w Gliwicach – ruiny dawnego teatru „Victoria”, znajdujące się w Gliwicach przy alei Przyjaźni 18. Obiekt utrzymywany jest w formie trwałej ruiny i udostępniany publiczności w ramach wydarzeń artystycznych jako scena „Ruiny”, mieszcząca około 300 widzów.
Historia budynku
Powstanie i działalność teatru (do 1945) mały|lewo|Wnętrze ruin Teatru Miejskiego w Gliwicach (2004) Budynek powstał w 1890 roku, jako część większego kompleksu rozrywkowego, na który składały się również lokale usługowe, kawiarnia, hotel „Victoria”, kabaret, kino „Grand” i zakład kąpielowy, obejmujący łaźnię i pływalnię. Cały kompleks usytuowany był w obszarze pomiędzy ulicami Zwycięstwa, Kłodnicką i Dworcową a aleją Przyjaźni. Projekt budynku stworzyła firma Zimmermann und Wache, a jego nazwa pochodzi nazwy inwestora – spółki Victoria.
Budynek teatru obejmował widownię na 1,1 tys. osób, był wyposażony w dostęp do energii elektrycznej, był jednak początkowo stosunkowo mało reprezentacyjny – wchodziło się do niego od zaniedbanego podwórza.
Otwarcie teatru nastąpiło w 1899 roku, po trwających w latach 1897–1899 pracach remontowych. Kolejne remonty przeprowadzono w 1906 roku oraz w latach 1910–1912 i 1916–1918. W roku 1924 pod kierunkiem Karla Schabika przeprowadzono gruntowną przebudowę, w ramach której stworzono bardziej reprezentacyjne wejście w postaci promenady, zamontowano też wygodne i obrotowe fotele, poprawiono akustykę i funkcjonalność sali oraz zmodernizowano wnętrze. Remont spotkał się z entuzjazmem lokalnej prasy.
W tym czasie zmieniła się też struktura organizacyjna teatru – stał on się częścią utworzonego w 1924 roku i obejmującego Gliwice, Bytom i Zabrze Dreistädtetheater (z niem. Teatr Trzech Miast). Teatr ten, choć miał sceny w różnych lokalizacjach, miał wspólny, przemieszczający się pomiędzy nimi autobusem, zespół. W tamtym czasie teatr prezentował mieszany repertuar, w tym komedie, operetki i niemiecką klasykę.
W 1943 roku, już pod władzą nazistów, teatr stał się częścią nowej regionalnej instytucji kulturalnej – Oberschleschises Schauspiel (z niem. Górnośląski Teatr Okręgowy). W tamtym też czasie budynek po raz kolejny wyremontowano. Do remontu zaangażowano jeńców wojennych i robotników przymusowych. Teatrowi nadano wygląd pełen przepychu: z obniżonym sufitem, nowymi fotelami, widownią w kształcie półkola, nowym oświetleniem, pozłacanym i kutym w żelazie żyrandolem, nowymi zdobieniami sufitu oraz z zaprojektowaną przez Ernę Hitzberger i wykonaną przez hafciarki z Bojkowa kurtyną (wykonanie haftu trwało rok).
W sierpniu 1944 roku, podobnie jak inne teatry w Niemczech, placówka zawiesiła działalność.
Okres powojenny (1945–2000) W 1945 roku Gliwice zostały przejęte przez Armię Czerwoną, radzieccy żołnierze budynek teatru splądrowali (w styczniu 1945 roku), a następnie, 3 marca 1945 roku podpalili, niszcząc całe wnętrze. W okresie powojennym budynek został prowizorycznie zabezpieczony, jednak ze względu na źle wykonane prace, ulegał on uszkodzeniu i stopniowemu niszczeniu.
W latach 90. XX wieku Ewa Strzelczyk, ówczesna dyrektorka Miejskiego Ośrodka Kultury w Gliwicach, zaangażowała się w odratowanie budynku. Powstała Fundacja Odbudowy Teatru Miejskiego. Ze względu na atmosferę ruin, sprzyjającą nadaniu klimatu i scenografii wystawianym produkcjom, zdecydowano się teatru nie odbudowywać na nowo, zamiast tego przystosowując go do pełnienia funkcji teatralnych, zabezpieczając i organizując stosowne wyposażenie.
9 maja 1996 roku odbył się tam koncert Piwnicy pod Baranami – było to pierwsze wydarzenie kulturalne w odnowionej przestrzeni. W 1996 roku budynek stał się jedną ze scen Gliwickich Spotkań Teatralnych. Odbyły się tam także festiwal „Jazz w Ruinach”, zorganizowano koncerty w ramach Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Dawnej Improwizowanej All’improvviso oraz festiwalu Halo!gen, a także miały miejsce wydarzenia w ramach festiwalu Rynek Kultury.
W XXI wieku W 2005 roku administrację Teatru przejął Gliwicki Teatr Muzyczny, natomiast w 2025 roku zarząd przejęło Centrum Kultury Victoria. W tym samym roku Gliwice zaczęły planować rewitalizację ruin, m.in. w celu umożliwienia całorocznego korzystania z obiektu, udostępnienie zamkniętych dotąd balkonów, dostosowania do obowiązujących przepisów bezpieczeństwa oraz poprawę estetyki wejścia.
Przypisy
Kategoria:Kultura w Gliwicach Kategoria:Zabytki nieruchome w Gliwicach Kategoria:Zniszczone budynki w Polsce