Szklane instrumenty w Polsce – instrumenty wytwarzane w Polsce ze szkła, przeważnie przez hutników szkła lub twórców wizualnych. Miały różnego rodzaju zastosowanie: pełniły funkcję użytkową (nadawanie sygnałów), bywały wyłącznie rekwizytem (zabawką, przedmiotem bez funkcji grania) lub instrumentem muzycznym. Najpopularniejsze i najczęściej spotykane to aerofony i idiofony.
Historia mały|Szklany róg z kolekcji Adolfa Dygacza mały|Szklany róg z motywem kwiatowym mały|Szklane gwizdki Szklane instrumenty kolekcjonował w Polsce etnomuzykolog Adolf Dygacz. Najprawdopodobniej zostały mu podarowane przez hutników szkła podczas prowadzonych przez Dygacza badań etnomuzykologicznych, czyli zbierania pieśni zawodowych o tematyce hutniczej w terenie, a także z okazji Dnia Hutnika (związanego ze świętem św. Floriana, patrona hutniczej grupy zawodowej). Nieznani są twórcy instrumentów szklanych oraz ich dokładne pochodzenie (huta, w której zostały stworzone). Instrumenty stanowiły dodatek do badań Dygacza. Nie były zawodowo wytwarzane (jako przedmiot w ramach linii produkcyjnej hut). Ich konstruowanie wymagało specjalnych umiejętności hutniczych (cięcie, szlifowanie czyli polerowanie szkła, wiercenie otworów specjalnymi wiertłami). Dodatkowo niektóre instrumenty wymagały techniki wyrabiania rurek i prętów szklanych, ich przecinania, „wyciągania” (długość) i wyginania oraz wytapiania pod kątem.
W Polsce trudno było natrafić na informatorów grających na instrumentach szklanych, o czym świadczy niewielka liczba nagrań szklanych dźwięków. O sześciu indywidualnych wykonawcach (grających na butelkach, szklanym ksylofonie, szklanej trąbce, piszczałce bez otworów bocznych, jak i z otworami, dudach szklanych) oraz Kapeli z Krosna (w składzie: kieliszki, cymbałki, dudy w podwójnej obsadzie, trąbka) wspominał Dygacz w swoim artykule z 1979.
Rodzaje szklanych instrumentów Wśród archiwalnych maszynopisów Dygacza, które znajdują się w Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie” odnaleziono notatkę wskazującą na występowanie na terenie Polski aż 22 rodzajów instrumentów szklanych. Na liście znalazły się:
gwizdek prosty skuducze fujarka bez otworów bocznych fujarka z otworami bocznymi trąbka fanfarowa trąbka naturalna waltornia róg trąbka z fujarką bęben pląkawka kieliszki dudy cymbałki butelki (ubite, zawieszone, stojące) saksofon szklanki skrzypce gitara piszczel z szklaną taflą harmonika szklana bańka z wodą.
Niektóre z wymienionych instrumentów umieszczono w siedzibie Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”, z którym współpracował Dygacz. Należą do nich m.in. szklana trąbka, dwa szklane rogi (w tym jeden z motywem kwiatowym), sześć piszczałek szklanych bez otworów, cztery długie trąby, cztery gwizdki zakończone szklaną bańką z otworem wylotowym umieszczonym nad nią, trzy piszczałki fletowe z otworami.
O szklanych instrumentach wspominają też polscy etnomuzykolodzy: Piotr Dahlig oraz Alojzy Kopoczek.
Przypisy
Kategoria:Instrumenty muzyczne Kategoria:Szkło Kategoria:Hutnictwo w Polsce