Zamek w Zabrzu () – niezachowany dwór i folwark w Zabrzu w województwie śląskim, zbudowany po 1642 roku, rozebrany w XIX wieku. Na terenie, na którym się znajdował, mieści się dzisiejsze centrum handlowe CH Platan.
Historia Najstarsze zachowane mapy z zaznaczonymi zabudowaniami dominium pochodzą z 1788 i 1789 roku; Józef Knosała odnotował w swojej monografii także mapę z 1736 roku z zaznaczonym zamkiem. Rezydencja została założona przez Szambora Dluhomila z Czech, który wzniósł około 1570 roku drewniany budynek konstrukcji wieńcowej i kazał się tytułować „panem na zamku”.
Murowaną budowlę wzniesiono po 1642 roku (możliwe, że nastąpiło to w 1653 roku), powstała z inicjatywy Aleksandra von Bielskiego, właściciela Zabrza. Zamek był najstarszym murowanym budynkiem w obrębie obecnego miasta Zabrze. Znajdował się w stanie ruiny i dewastacji już w 1672 roku, co mogło wynikać z działań lokalnej ludności, na którą nałożono wysokie zobowiązania wobec dworu. Baronowa Susanna von Rauthen odnowiła dwór i przeniosła się do niego z Koszęcina, z jej inicjatywy powstała prywatna kaplica św. Anny, Józefa i Floriana. Przy tejże kaplicy posługiwał dworski kapelan od 1703 roku do początku XIX wieku. Majątkiem zarządzali później spadkobiercy baronowej – hrabiostwo Praschma, a następnie hrabia Johann Dunin. Sprowadził on do dworu w 1749 roku malarza Johanna Zipsera, który pokrył ściany komnat freskami. Ogrodem zajmował się m.in. wiedeńczyk Baltasar Braier. Kolejnymi właścicielami byli m.in. Józef Antoni Mieroszowski i Maciej Wilczek, po którego śmierci dwór popadł w ruinę na 70 lat.
2 lutego 1826 roku majątek zakupił Karol Łazarz Henckel von Donnersmarck, dla którego zaniedbane zabudowania nie były istotne; wybudował on w ich sąsiedztwie w latach 1850–1851 hutę żelaza. Zakład rozrastał się w kierunku zachodnim i wchłonął zabudowania dworu i folwarku.
Pozostałości zamku istniały do połowy XIX wieku (część zabudowań istniała co najmniej do 1860 roku), znikły na skutek rozbudowy huty żelaza Donnersmarckhütte. Nie zachowały się żadne zabudowania. Zamkowy ogród został przekształcony w Park Hutniczy. Na terenie dawnego zamku znajduje się zachodnie skrzydło centrum handlowego CH Platan.
Architektura Budynek dworu znajdował się przeszło kilometr od ówczesnej wsi Zabrze; nie miał znaczącego charakteru obronnego, był jednak zwyczajowo nazywany zamkiem. Dominium otaczało wysokie murowane ogrodzenie, koło dworu od południa znajdował się także staw, który zasilały wody Bytomki. Dwór otaczały wzniesienia od północy i wschodu. W skład zabudowań wchodził także dwór pisarza dworskiego, gorzelnia, słodownia, a także budynki gospodarcze: stajnie i owczarnia. Przy dworze znajdował się barokowy ogród. Na dziedzińcu rosły drzewa, obok w oddaleniu znajdowała się lipa.
Przypisy
Bibliografia
Zabrze Kategoria:Obiekty budowlane w Zabrzu Kategoria:Nieistniejące dwory w Polsce