Królestwo Luang Prabang (, anachak ruangphabang; , ) – krótko istniejące (8 kwietnia 1945 – 12 października 1945 roku) państwo marionetkowe na terenie dzisiejszego Laosu, utworzone pod koniec II wojny światowej i zależne od Cesarstwa Japonii.
Tło historyczne 22 września 1940 roku wojska japońskie wkroczyły do Indochin Francuskich. Dokonało się to przy niechętnej współpracy ze strony francuskich władz Vichy, które przejęły kontrolę nad koloniami po klęsce Francji w starciu z Niemcami kilka miesięcy wcześniej. Japońskie garnizony stacjonowały w Indochinach, jednak administracja cywilna pozostała w rękach Francuzów.
Wcześniej, w 1932 roku, Plaek Pibulsongkram, premier Syjamu, obalił króla i ustanowił w kraju własną dyktaturę wojskową. Później zmienił nazwę kraju na Tajlandia, planując zjednoczenie wszystkich ludów tajskich, w tym Laotańczyków, w jednym państwie. Około października 1940 roku Tajlandia, wyczuwając słabość Francji po wydarzeniach z poprzedniego roku, rozpoczęła ataki na wschodnie brzegi Mekongu, pomiędzy prowincjami Wientian i Champassak. W styczniu 1941 roku rozpoczęła się pełnoskalowa inwazji Tajlandii na Indochiny. Po początkowych zwycięstwach Tajów, ich ofensywa utknęła w martwym punkcie, a Francuzi odnieśli wielkie zwycięstwo morskie pod Ko Chang. Japończycy weszli w rolę mediatorów i wynegocjowali zawieszenie broni, w którym zmusili francuski rząd kolonialny do oddania Tajlandii prowincji Champassak i Sainyabuli w Laosie oraz prowincji Battambang w Kambodży, kończąc wojnę.
Utrata tych terytoriów była ogromnym ciosem dla prestiżu Francji w Indochinach. Dominująca laotańska prowincja Luang Prabang (nazywana wtedy Królestwem Luang Phrabang) zażądała suwerenności nad całym Laosem jako rekompensaty, a propozycję tę wysunął wykształcony we Francji następca tronu, książę Sisavang Vatthana. Tajny francuski raport z marca 1941 roku uznawał nacjonalistyczne aspiracje wśród mieszkańców Laosu, ale obawiał się, że ród królewski Champassak mógłby zdecydować się na sojusz z Tajlandią, gdyby musiał się podporządkować innej dynastii. Utrata terytorium osłabiła francuską władzę w regionie Savang Vatthana i rezydent-superior Maurice Roques podpisali 21 sierpnia 1941 roku porozumienie, które przyłączyło prowincje Xiangkhouang i Wientian do Królestwa Luang Prabang i umieściło protektorat na równi z Kambodżą i Annamem. Ponowne skupienie się na Laosie przyniosło również znaczną reformę administracji królestwa, a Francuzi zadeklarowali, że nie będą sprzeciwiać się dalszej ekspansji królestwa na południe. Książę Phetsarath został pierwszym premierem, a nową radę doradczą króla Sisavanga Vonga poprowadził Savang Vatthana.
Aby utrzymać poparcie i wyeliminować wpływy tajskie, gubernator generalny Indochin, adm. Jean Decoux, wspierał rozwój laotańskiego ruchu nacjonalistycznego, Ruchu Odnowy Narodowej, który dążył do obrony terytorium Laosu przed tajską ekspansją. Francuski raport stwierdzał: Jeśli rząd protektoratu nie zdoła stworzyć autonomicznej organizacji laotańskiej – przynajmniej wśród tych, którzy otrzymali wykształcenie – wówczas będą oni czuli się coraz bardziej przyciągani do sąsiedniego kraju, a sytuacja ta stworzy nowe trudności. W tym okresie w Laosie wybudowano więcej szkół niż w ciągu ostatnich 40 lat, a Francuska Szkoła Dalekiego Wschodu została nawet przemianowana na „Świątynię Idei Narodowej Laosu”. Ruch wydawał również od stycznia 1941 roku gazetę propagandową „Lao Nyai” (Wielki Laos), krytykując politykę Tajlandii wobec narodu laotańskiego i odstąpionych ziem, a jednocześnie promując poczucie tożsamości narodowej w całym Laosie. Redakcja organizowała konkursy poetyckie, celebrując kulturę i historię Laosu, oraz zamieszczała felietony, w których ponownie przedstawiano „chwalebny rodowód” Laosu od czasów Lan Xanga. Gazecie nie wolno było jednak wykraczać poza oficjalną politykę francuską, ani jawnie namawiać do niepodległości. Pismo opisywało również ruchy króla Sisavanga Vonga, który, ośmielony rozwojem swojego królestwa i tajnymi zapewnieniami Francji o dalszej ekspansji, w drodze do Phnom Penh w 1941 roku odbył podróże do kilku miast na południu kraju, w tym do Champasaku. Na południu kraju w 1944 roku powstał Ruch Lao-Seri, który, w przeciwieństwie do Ruchu Odnowy Narodowej, nie popierał Francuzów i ogłosił politykę „Laosu dla Laotańczyków”, mającą na celu uzyskanie całkowitej niepodległości.
Powstanie i upadek thumb|Książę Phetsarath, premier Luang Prabang Latem 1944 roku nastąpiło wyzwolenie Paryża przez wojska alianckie pod dowództwem gen. Charles’a de Gaulle’a i upadek reżimu Vichy w metropolii, a jednocześnie wojska japońskie ponosiły kolejne klęski w wojnie na Pacyfiku. W ostatniej chwili, próbując pozyskać poparcie rdzennych mieszkańców Indochin, w marcu 1945 roku Japonia zniosła francuską kontrolę nad Indochinami. Wielu francuskich urzędników w Laosie zostało uwięzionych lub straconych przez Japończyków. Uwięziono również zdecydowanie profrancuskiego króla Sisavanga Vonga, a następnie zarówno Japończycy, jak i książę Phetsarath Ratanavongsa zmusili go do ogłoszenia końca francuskiego protektoratu nad swoim królestwem, a jednocześnie włączenia kraju do Strefy Wspólnego Dobrobytu Wielkiej Azji Wschodniej 8 kwietnia 1945 roku.
Po kapitulacji Japonii w sierpniu 1945 roku król Sisavang Vong zgodził się z Francuzami, że zamierza przywrócić Laosowi dawny status kolonii francuskiej, wbrew naleganiom księcia Phetsaratha, który wysłał telegram do wszystkich gubernatorów prowincji Laosu, informując ich, że kapitulacja Japonii nie wpływa na status niepodległego Laosu i ostrzegając ich przed wszelką interwencją zagraniczną. Phetsarath proklamował również zjednoczenie kraju z południowymi prowincjami Laosu 15 września, co doprowadziło do odwołania go przez króla ze stanowiska premiera 10 października.
Książę Phetsarath i kilku innych laotańskich nacjonalistów utworzyło w próżni władzy partię Lao Issara, która przejęła kontrolę nad rządem i potwierdziła niepodległość kraju 12 października 1945 roku.
Zobacz też Inne państwa utworzone przez Japończyków w Indochinach: Cesarstwo Wietnamu i Królestwo Kambodży.
Przypisy
Kategoria:Historia Laosu Kategoria:Historyczne państwa w Azji nieuznawane międzynarodowo Luang Prabang Kategoria:Dawne terytoria zależne Japonii