Borivoje „Bora” Todorović (serb. Боривоје „Бора” Тодоровић; ur. 5 listopada 1929 w BelgradzieDwa nekrologi opublikowane 7 lipca 2014 podawały jako rok urodzenia 1930. , zm. 7 lipca 2014 tamże) – serbski i jugosłowiański aktor teatralny, filmowy, telewizyjny i radiowy. Karierę zawodową rozpoczął w 1952, a w kolejnych sześciu dekadach występował m.in. w Belgradzkim Teatrze Dramatycznym, Chorwackim Teatrze Narodowym w Zagrzebiu, Atelje 212 i Zvezdara Teatar. Do jego najbardziej znanych ról filmowych należały Đenka w Rodzinnym interesie, Petar Markov Jakovljević w Bałkańskim szpiegu, Golub w Underground i Luka Laban w Profesionalac. Otrzymał m.in. nagrodę „Pavle Vuisić” za całokształt twórczości filmowej oraz „Dobričin prsten” za całokształt twórczości teatralnej.

Pierwszy kontakt ze sceną miał jako dwunastolatek w 1941, gdy dzięki zaangażowaniu starszej siostry Miry otrzymał rolę chłopca w teatralnej adaptacji Ponoru Iwana Gonczarowa. Po zakończeniu II wojny światowej ukończył gimnazjum w Belgradzie. W 1947 wyjechał do Niszu, gdzie odbył dwuletnią służbę wojskową. Po powrocie przez krótki czas studiował inżynierię mechaniczną. W 1949 zdał egzamin wstępny do Akademii Teatralnej w Belgradzie i rozpoczął naukę w klasie Joza Laurenčicia. Zmarł 7 lipca 2014 w Belgradzie. Kilka dni przed śmiercią doznał udaru mózgu i zapadł w śpiączkę.

Teatr Pierwszą zawodową rolę teatralną zagrał w 1952 jako Drugi Niewolnik w Hvalisavim vojniku Plauta w reżyserii Miroslava Belovicia. Od jesieni 1953 do lata 1957 był związany z Belgradzkim Teatrem Dramatycznym. Następnie przeniósł się do Zagrzebia i od jesieni 1957 do wiosny 1961 występował w Chorwackim Teatrze Narodowym. Grał tam m.in. Đokę w Sumnjivom licu i Milego w Pokojniku Branislava Nušicia oraz Happy’ego w Śmierci komiwojażera Arthura Millera. Jesienią 1961 dołączył do zespołu Atelje 212. Przełomem w jego karierze okazała się rola Mortimera w wystawionej 18 listopada 1961 sztuce Arsenik i stare čipke, którą objął w zastępstwie przed premierą. W następnych latach występował w tym teatrze m.in. w przedstawieniach Veština, Sprovod, Čudo u Šarganu, Pseće srce, Maratonci trče počasni krug i Radovan III. Członkiem Atelje 212 pozostawał do 1983. Po trwającej od 1986 przerwie w występach teatralnych powrócił na scenę w 1996 w Lari Tompson, tragedija jedne mladosti w Zvezdara Teatar. W teatrze występował do 2012, po czym zakończył karierę aktorską.

Film, telewizja i radio W 1953 zadebiutował w radiowym słuchowisku Vilin konjic Oskara Daviča, a trzy lata później po raz pierwszy wystąpił w filmie – w U mreži w reżyserii Bojana Stupicy. Pierwszą dużą rolę filmową zagrał w 1967 w dramacie wojennym Koraci kroz magle. W telewizji zaczął regularnie występować od 1961. Od drugiej połowy lat 70. pojawiał się w filmach reżyserów związanych z jugosłowiańską „szkołą praską”, m.in. Gorana Paskaljevicia, Gorana Markovicia i Slobodana Šijana. Zagrał m.in. w Stróżu plaży w sezonie zimowym (1976), Kto tam śpiewa (1980), Montenegro (1981), Rodzinnym interesie (1982), Balkan ekspres (1983), Bałkańskim szpiegu (1984) i Czasie Cyganów (1988). Szczególne miejsce w jego dorobku zajmowały ekranizacje i adaptacje utworów Dušana Kovačevicia: w Rodzinnym interesie wcielił się w Đenkę, w Bałkańskim szpiegu w Petara Markova Jakovljevicia, a w Profesionalac w Lukę Labana. W 1995 wystąpił jako Golub, kierownik romskiej orkiestry, w Underground Emira Kusturicy. Ostatnią rolę filmową zagrał w 2009 jako dziadek Aleksa w Sveti Georgije ubiva aždahu.

Rodzina i pochodzenie Był synem Radomira Todorovicia i Danicy Stanišić, pracowników oświaty. Jego starsza o sześć lat siostra Mira Todorović, znana później jako Mira Stupica, została aktorką. Ojciec zmarł w 1934, gdy Bora miał cztery lata. W 1937 matka z dwojgiem dzieci zamieszkała ponownie w Belgradzie, gdzie Todorović dorastał w dzielnicy Palilula. Z małżeństwa z baletnicą Snežaną Matić miał syna Srđana Todorovicia, który również został aktorem. Jego drugą żoną była Karolin. Mieli córki Danę i Tarę.

Styl aktorski i recepcja W opracowaniach teatrologicznych jego grę charakteryzowano jako naturalną, oszczędną i pozornie spontaniczną. Jego sposób gry opierał się na minimalizacji środków i unikaniu nadmiernego akcentowania gestu, mowy oraz działania. Często obsadzano go w rolach antybohaterów i postaci przegranych, a z czasem wypracował rozpoznawalny repertuar ról charakterystycznych i komediowych. Znaczną część jego dojrzałego repertuaru tworzyły utwory Aleksandara Popovicia i Dušana Kovačevicia, realizowane w teatrze, filmie i telewizji. W uzasadnieniu przyznania nagrody „Dobričin prsten” wskazano na rozpoznawalność, bezpośredniość i autentyczność tworzonych przez niego postaci oraz jego wyczucie nowoczesnej poetyki teatralnej. W 2019 Muzeum Sztuki Teatralnej Serbii przygotowało poświęcone Todoroviciowi wystawę i katalog koncentrujące się na jego rolach w dziełach Popovicia i Kovačevicia.

Nagrody i wyróżnienia 1974 – nagroda aktorska festiwalu Sterijino pozorje za rolę w przedstawieniu Maratonci trče počasni krug 1997 – statuetka „Joakim Vujić” za osiągnięcia artystyczne i wkład w rozwój sztuki teatralnej 2002 – nagroda „Pavle Vuisić” za całokształt twórczości i wybitny wkład w sztukę filmową 2003 – Grand Prix „Naisa” na festiwalu Filmski susreti w Niszu za rolę w filmie Profesionalac 2003 – Grand Prix Festival de la Comédie de Monte-Carlo za rolę w filmie Profesionalac 2006 – nagroda „Dobričin prsten” za całokształt twórczości teatralnej 2008 – „Zlatni ćuran” za całokształt twórczości na festiwalu Dani komedije w Jagodinie

Przypisy

Bibliografia Dragana Bošković (red.), Bora Todorović – umetnik spontanosti, współpraca Marko Misirača, Beograd: Savez dramskih umetnika Srbije, 2008, , fragment monografii opublikowany w czasopiśmie „Ludus”.

Linki zewnętrzne wirtualna wystawa Muzeum Sztuki Teatralnej Serbii poświęcona Borze Todoroviciowi

Kategoria:Serbscy aktorzy filmowi Kategoria:Serbscy aktorzy teatralni Kategoria:Jugosłowiańscy aktorzy filmowi Kategoria:Jugosłowiańscy aktorzy teatralni Kategoria:Jugosłowiańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Ludzie urodzeni w Belgradzie Kategoria:Urodzeni w 1929 Kategoria:Zmarli w 2014