thumb|200px|Jabberwocky, jedna z ilustracji z pierwszego wydania Po drugiej stronie lustra Jabberwocky – wiersz Lewisa Carrolla pochodzący z jego książki Po drugiej stronie lustra.
Wiersz powszechnie uważany jest za jeden z najznakomitszych przykładów angielskiego wiersza absurdalnego. Znajduje się w nim wiele słów wymyślonych przez Carrolla (portmanteau).
Geneza Pierwsza (i zarazem ostatnia) strofa wiersza powstała już w 1855 roku. Carroll napisał ją w swoim domowym magazynie o nazwie Mischmasch (Miszmasz), gdzie nosiła nazwę Stanza of Anglo-Saxon Poetry (Strofa Anglosaskiej Poezji). Razem z nią zawarł wyjaśnienia kilku swoich neologizmów. Tekst był stylizowany na starodawną poezję, prawdopodobnie z zamiarem parodii estetyki wczesnego średniowiecza lub eposów o bohaterskich czynach. Idea ta została znacznie rozwinięta, gdy wiersz został wydłużony przy okazji umieszczenia go w powieści Po drugiej stronie lustra.
Przekład Z uwagi na występowanie autorskich neologizmów przekład tego wiersza jest dla tłumacza dużym wyzwaniem. Większość tłumaczących konstruuje własne odpowiedniki tych neologizmów w języku polskim, kierując się wyjaśnieniami podanymi przez Carrolla w treści książki, np. wyraz mimsy, powstały z połączenia wyrazów miserable (ang. nędzny, nieszczęśliwy, żałosny) i flimsy (ang. lichy, marny), może odpowiadać polskiemu „smutcholijny” (powstałemu z połączenia wyrazów „smutny” i „melancholijny”). Znaczenie tych zbitek wyrazowych tłumaczy później Alicji Humpty Dumpty w rozdziale VI powieści.
Pierwsza zwrotka wiersza w języku angielskim: 'Twas brillig, and the slithy tovesDid gyre and gimble in the wabe;All mimsy were the borogoves,And the mome raths outgrabe.
Stanisław Barańczak – Dziaberliada Brzdęśniało już; ślimonne prztowieWyrło i warło się w gulbieży;Zmimszałe ćwiły borogowieI rcie grdypały z mrzerzy.
Janusz Korwin-Mikke – Żabrołak Błyszniało – szlisgich hopuch świrTęczując w kałdach świtrzem wre,Mizgłupny był borolągw hyr,Chrząszczury wlizły młe.
Jolanta Kozak – Dziaberlak Bzdrężyło. Szłapy maślizgajneBujowierciły w gargazonachTubylerczykom spełły fajle,Humpel wyświchnął ponad.
Maciej Słomczyński – Dżabbersmok Było smaszno, a jaszmije smukwijneŚwidrokrętnie na zegwniku wężały,Peliczaple stały smutcholijneI zbłąkinie rykoświstąkały.
Robert Stiller – Żabrołaki Był czas mrusztławy, ślibkie skrątwyNa wałzach wiercząc świrypły,A mizgłe do cna boroglątwyI zdomne świszczury zgrzypły.
Antoni Marianowicz lub Hanna Baltyn – Dziwolęki Grozeszły się po mrokolicySmokropne strasznowiny:Dziwolęk znowu smokolicyPonurzył się w grzęstwiny.
W kulturze Jabberwock pojawia się w grach komputerowych American McGee's Alice oraz Alice: Madness Returns. W obu grach pojawiają się także nawiązania do wiersza, będącego częścią twórczości Carrolla, z których czerpią te dzieła. Terry Gilliam wyreżyserował film Jabberwocky (1977). Żaberzwłok to smok podległy Czerwonej Królowej w filmie Tima Burtona Alicja w Krainie Czarów. W filmie zostaje także wyrecytowany fragment wiersza. Warto zaznaczyć, że w oryginalnej wersji filmu (angielskiej) smok nosi nazwę Jabberwocky - jak tytuł wiersza, a nie Jabberwock, co jest oryginalną nazwą samego potwora. Jan Švankmajer wyreżyserował film krótkometrażowy Žvahlav aneb šatičky slaměného Huberta (1971), który otrzymał angielski tytuł Jabberwocky. Donovan umieścił wykonanie wiersza na swoim albumie HMS Donovan (1971). Dżabbersmok jest pseudonimem jednego z bohaterów Konstytucji Apokalipsy. Książkowej trylogii autorstwa Denisa Szabałowa osadzonej w Uniwersum Metro 2033.
Przypisy
Linki zewnętrzne Polskie przekłady wiersza Aleksy Schubert - Było szmaszno. „Jabberwocky” Lewisa Carrolla po polsku Linda M. Shires - Fantasy, Nonsense, Parody, and the Status of the Real: The Example of Carroll
Kategoria:Angielskie utwory poetyckie Kategoria:Fikcyjne smoki Kategoria:Utwory literackie z 1871