thumb|260px|Ariane 5 ES podczas startu Ariane 5 – europejska ciężka rakieta nośna zaprojektowana przez Europejską Agencję Kosmiczną i francuski Państwowy Ośrodek Badań Kosmicznych w celu dostarczania satelitów na orbitę geostacjonarną i do wysyłania ładunków na niską orbitę okołoziemską. Wszystkie starty przeprowadzane były z Gujańskiego Centrum Kosmicznego.
Ariane 5 była rakietą produkowaną przez EADS Astrium i zarządzaną przez Arianespace. Stanowiła całkowicie nowy projekt należący do rodziny Ariane, nie czerpiący pomysłów z poprzednika – Ariane 4. Rakieta składała się z trzech segmentów. Pierwszy z nich to dwie rakiety boczne napędzane paliwem stałym. Główny człon Ariane 5 w ostatniej wersji rakiety stanowił Ariane 5 EPC, który wykorzystywał mieszankę ciekłego tlenu i ciekłego wodoru. Ostatni ucieczkowy człon różnił się w zależności od wariantu. Ostatni lot rakiety Ariane 5 odbył się w lipcu 2023 roku.
Procedura startu Start rakiety Ariane 5 ECA rozpoczyna się testowaniem silnika Vulcain 2, po pomyślnym teście uruchomione zostają boczne rakiety i wraz z pracującym silnikiem pierwszego stopnia rakiety, rozpoczynają jej wynoszenie. Rakiety pomocnicze mają średnicę 3 m, długość 31 m, masę bez paliwa 38 t, masę brutto (z paliwem) 278 t. W trakcie lotu rakiety na paliwo stałe pracują przez 140 sekund po starcie. Po tym etapie zostają odstrzelone a pracę przejmuje pierwszy stopień, napędzany mieszanką ciekłego tlenu i wodoru. Człon ten ma średnicę 5,4 m, długość 30,5 m, masę bez paliwa wynoszącą 15 t, z paliwem – 185 t, jego praca opiera się o silnik Vulcain 2. Stopień wypala paliwo w czasie 540 sekund od startu, po czym zostaje odrzucony. Następnie pracę przejmuje drugi stopień Ariane 5. W wariancie 5 ECA ma on średnicę wynoszącą 5,4 m, a długość zaledwie 4,7 m. Masa netto to 4600 kg, z paliwem zaś – 19 200 kg. Ostatni stopień, wykorzystujący silnik HM-7 zużywa paliwo najdłużej, bo aż przez 970 sekund. W ten sposób naprowadza się wystrzeliwany obiekt na docelową orbitę. Po uzyskaniu właściwej trajektorii wejścia, również ten stopień zostaje odstrzelony i spalony w ziemskiej atmosferze.
Warianty Dotychczas powstało 5 wariantów rakiety. Podstawowy, oznaczany literą G (od ang. generic), G+ – zastąpiony później przez GS, oraz najsilniejszy, ECA, a także ES wynoszący pojazdy ATV oraz satelity systemu nawigacyjnego Galileo.
Wariant Pierwszy start Ostatni start Liczba startówwszystkich/udanych Silniki 0. stopnia(boostery) Silnik 1. stopnia Silnik 2. stopnia Udźwig na LEO(t) Udźwig na GEO(t) Uwagi G 1996 2003 16/13 P230 (paliwo stałe) Vulcain (LH2/LOX) Aestus 16,00 6,20 – G+ 2004 2004 3/3 P230 (paliwo stałe) Vulcain (LH2/LOX) Aestus – 6,95 – GS 2005 2009 6/6 P230 (paliwo stałe) Vulcain (LH2/LOX) Aestus – 6,10 – ECA 2002 – 76/75 P241 (paliwo stałe) Vulcain 2 (LH2/LOX) HM7-B – 10,50 – ES 2008 2018 8/8 P241 (paliwo stałe) Vulcain 2 (LH2/LOX) Aestus 21,00 – Wyłącznie do wynoszenia statków ATV i satelitów Galileo
Ariane 5 G To podstawowa wersja rakiety nośnej Ariane 5, nad którą prace rozpoczęły się w 1984, natomiast program budowy rozwinięto na pełną skalę w roku 1988. Kosztował 8 mld USD. Rakieta została zaprojektowana z myślą o europejskim statku załogowym Hermes, anulowanym w 1992. Masa startowa wynosiła 746 t, a rakieta była zdolna wynieść 6100 kg na niską orbitę geostacjonarną. Spośród 16 startów 3 zakończyły się porażką, w tym 2 częściową.
Ariane 5 G+ Ulepszona wersja rakiety Ariane 5 G powstała w celu zwiększenia możliwości wynoszenia ładunków. Za jej pomocą przeprowadzono tylko 3 starty, w tym jeden z sondą Rosetta. Kilka niewielkich modyfikacji zaowocowało zwiększeniem udźwigu na orbitę geostacjonarną o około 200 kg: lżejsza dysza P2001 członów dodatkowych (EAP) zwiększenie pojemności zbiorników MMH o 300 kg; zmiana proporcji w mieszance paliwowej silnika Aestus zmiana szkieletu przestrzeni ładunkowej z aluminiowej na kompozytową; nowy system oddzielania przestrzeni ładunkowej od członu w celu redukcji wstrząsów i naprężeń; nowe wyposażenie elektryczne
Ariane 5 GS Zdecydowano się na powiększenie zbiorników paliwa bocznych członów EAP oraz członu głównego EPS, który został ponadto wyposażony w nowy silnik Vulcain 1B. Przedział ładunkowy tej wersji był zbliżony do wersji Ariane 5 ECA. Ostatni start Ariane 5GS miał miejsce 18 grudnia 2009 r.
Lista startów Ariane 5 G/G+/GS Data i godzinastartu (UTC) Nr lotu(fr. Vol) Typ Numerseryjny Ładunek Wynik1996-06-04 12:34 V-88 G 501 Cluster Porażka1997-10-30 13:43 V-101 G 502 MaqSat-H, TEAMSAT, MaqSat-B, YES Częściowa porażka1998-10-21 16:37 V-112 G 503 MaqSat 3, ARD Sukces1999-12-10 14:32 V-119 G 504 XMM-Newton Sukces2000-03-21 23:28 V-128 G 505 Insat 3B, AsiaStar Sukces2000-09-14 22:54 V-130 G 506 Astra 2B, GE-7 Sukces2000-11-16 01:07 V-135 G 507 PAS-1R, Amsat P3D, STRV 1C, STRV 1D Sukces2000-12-20 00:26 V-138 G 508 Astra 2D, GE-8, LDREX Sukces2001-03-08 22:51 V-140 G 509 Eutelsat 28A, BSAT-2a Sukces2001-07-12 21:58 V-142 G 510 Artemis, BSAT-2b Częściowa porażka2002-03-01 01:07 V-145 G 511 Envisat Sukces2002-07-05 23:22 V-153 G 512 Stellat 5, N-Star c Sukces2002-08-28 22:45 V-155 G 513 Atlantic Bird 1, Meteosat 8 Sukces2003-04-09 22:52 V-160 G 514 Insat 3A, Galaxy 12 Sukces2003-06-11 22:38 V-161 G 515 Optus and Defence C1, BSAT-2c Sukces2003-09-27 23:14 V-162 G 516 Insat 3E, e-Bird, SMART-1 Sukces2004-03-02 07:17 V-158 G+ 518 Rosetta Sukces2004-07-18 00:44 V-163 G+ 519 Anik F2 Sukces2004-12-18 16:26 V-165 G+ 520 Helios 2A, Essaim 1, 2, 3, 4, PARASOL, Nanosat 01 Sukces2005-08-11 08:20 V-166 GS 523 Thaicom 4 Sukces2005-10-13 22:32 V-168 GS 524 Syracuse 3A, Galaxy 15 Sukces2005-12-21 22:33 V-169 GS 525 INSAT-4A, Meteosat 9 Sukces2007-10-05 22:02 V-178 GS 526 Intelsat 11, Optus D2 Sukces2007-12-21 21:41 V-180 GS 530 RASCOM-QAF 1, Horizons-2 Sukces2009-12-18 16:26 V-193 GS 532 Helios 2B Sukces
Ariane 5 ECA
mały|180px|Schemat budowy rakiety Ariane 5 ECA To pierwsza poważna modyfikacja Ariane 5. Najcięższy i najsilniejszy wariant rakiet serii do użytku wszedł w roku 2002, jednak pierwszy lot zakończył się katastrofą. Rakieta wróciła do pracy w roku 2005. Nazwa rakiety to akronim od słów Evolution Cryotechnique type A.
Zmiany w stosunku do wersji podstawowej: Zwiększono pojemność dwóch bocznych członów dodatkowych o 2430 kg, jednocześnie zmniejszając ich masę własną o 1900 kg. Stopień główny (Ariane 5 EPC) został wyposażony w silnik Vulcain 2. Modyfikacja obiegu ciekłego tlenu w tym stopniu rakiety umożliwiła zwiększenie masy przenoszonego paliwa o 15200 kg. Wymianie uległ górny, drugi stopień rakiety, wyposażony w silnik HM-7(B) na mieszankę ciekłego tlenu i wodoru. Pochodzi on z serii rakiet Ariane 4.
Wszystkie te modyfikacje pozwoliły zwiększyć udźwig rakiety o około 60%, z 6000 kg do 9700 kg na orbitę transferową (GTO).
Nieudany dziewiczy lot Ariane 5 ECA był poważnym ciosem dla europejskiego przemysłu astronautycznego. Jak ustaliła specjalna komisja, awarię najpewniej spowodował wyciek w obwodach chłodzących dyszę silnika Vulcain 2. W 178 sekund po starcie rakieta zaczęła schodzić z wyznaczonej trajektorii. Obsługa naziemna była zmuszona wydać polecenie samozniszczenia. Przenoszony ładunek, wart 638 mln euro nie był ubezpieczony, co podważyło reputację Arianespace. Loty wersji ECA zostały wstrzymane aż na 3 lata, do 2005 roku.
Lista startów Ariane 5 ECA Data i godzinastartu (UTC) Nr lotu(fr. Vol) Numerseryjny Ładunek Wynik2002-12-11 22:22 V-157 517 Hot Bird 7, Stentor Porażka2005-02-12 21:03 V-164 521 XTAR-EUR, Maqsat-B2, Sloshsat Sukces2005-11-16 23:46 V-167 522 Spaceway F2, TELKOM-2 Sukces2006-03-11 22:32 V-170 527 Spainsat, Hot Bird 7A Sukces2006-05-26 21:09 V-171 529 Satmex 6, Thaicom 5 Sukces2006-08-11 22:15 V-172 531 JCSAT-10, Syracuse 3B Sukces2006-10-13 20:56 V-173 533 DirecTV-9S, Optus D1, LDREX-2 Sukces2006-12-08 22:08 V-174 534 WildBlue 1, AMC-18 Sukces2007-03-11 22:03 V-175 535 Skynet 5A, INSAT-4B Sukces2007-05-04 22:29 V-176 536 Astra 1L, Galaxy 17 Sukces2007-08-14 23:44 V-177 537 Spaceway-3, BSAT-3A Sukces2007-11-14 22:06 V-179 538 Skynet 5B, Star One C1 Sukces2008-04-18 22:17 V-182 539 Star One C2, Vinasat-1 Sukces2008-06-12 22:05 V-183 540 Turksat 3A, Skynet 5C Sukces2008-07-07 21:47 V-184 541 Badr 6, ProtoStar I Sukces2008-08-14 20:44 V-185 542 AMC-21, Superbird 7 Sukces2008-12-20 22:35 V-186 543 Eutelsat W2M, Hot Bird 9 Sukces2009-02-12 22:09 V-187 545 Hot Bird 10, NSS-9, Spirale A, Spirale B Sukces2009-05-14 13:12 V-188 546 Herschel, Planck Sukces2009-07-01 19:52 V-189 547 TerreStar-1 Sukces2009-08-21 22:09 V-190 548 JCSAT-12, Optus D3 Sukces2009-10-01 21:59 V-191 549 Amazonas 2, COMSATBw-1 Sukces2009-10-29 20:00 V-192 550 NSS-12, Thor 6 Sukces2010-05-21 22:01 V-194 551 Astra 3B, COMSATBw-2 Sukces2010-06-26 21:41 V-195 552 Arabsat-5A, COMS-1 Sukces2010-08-04 20:59 V-196 554 Nilesat 201, RASCOM-QAF 1R Sukces2010-10-28 21:51 V-197 555 Eutelsat W3B, BSAT-3b Sukces2010-11-26 18:39 V-198 556 Intelsat 17, HYLAS-1 Sukces2010-12-29 21:27 V-199 557 Koreasat 6, HispaSat-1E Sukces2011-04-22 21:37 VA-201 558 Yahsat 1A, Intelsat New Dawn Sukces2011-05-20 20:38 VA-202 559 ST-2, GSAT-8 Sukces2011-08-06 22:52 VA-203 560 Astra 1N, BSAT 3c Sukces2011-09-21 21:38 VA-204 561 Arabsat 5C, SES-2 Sukces2012-05-15 22:13 VA-206 562 JCSAT-13, Vinasat-2 Sukces2012-07-05 21:36 VA-207 563 EchoStar XVII, MSG-3 Sukces2012-08-02 20:54 VA-208 564 INTELSAT 20, HYLAS 2 Sukces2012-09-28 21:18 VA-209 565 Astra 2F, GSAT-10 Sukces2012-11-10 21:05 VA-210 566 Eutelsat 21B, Star One C3 Sukces2012-12-19 21:49 VA-211 567 Skynet 5D, MEXSAT-3 Sukces2013-02-07 21:36 VA-212 568 Amazonas-3, Azerspace-1/Africasat-1a Sukces2013-07-25 19:54 VA-214 569 Alphasat, Insat 3D Sukces2013-08-29 20:30 VA-215 570 Eutelsat 25B / Es'hail 1, GSAT-7 Sukces2014-02-06 21:30 VA-217 572 ABS 2, Athena-Fidus Sukces2014-03-22 22:04 VA-216 571 ASTRA 5B, Amazonas 4A Sukces2014-09-11 22:05 VA-218 573 MEASAT 3b, Optus 10 Sukces2014-10-16 21:43 VA-220 574 Intelsat 30, ARSAT-1 Sukces2014-12-06 20:40 VA-221 575 DirecTV-14, GSAT-16 Sukces2015-04-26 20:00 VA-222 576 Thor 7, SICRAL-2 Sukces2015-05-27 21:16 VA-223 577 DirecTV-15, Sky Mexico 1 Sukces2015-07-15 21:42 VA-224 578 Star One C4, MSG-4 Sukces2015-08-20 20:34 VA-225 579 Eutelsat 8 West B, Intelsat 34 Sukces2015-09-30 20:30 VA-226 580 NBN Co 1A, ARSAT-2 Sukces2015-11-10 21:34 VA-227 581 Arabsat 6B, GSAT-15 Sukces2016-01-27 23:20 VA-228 583 Intelsat 29e Sukces2016-03-09 05:20 VA-229 582 Eutelsat 65 West A Sukces2016-06-18 21:38 VA-230 584 EchoStar 18, BRISat Sukces2016-08-24 22:16 VA-232 586 Intelsat 33e, Intelsat 36 Sukces2016-10-05 20:30 VA-231 585 Sky Muster II, GSAT-18 Sukces2016-12-21 20:30 VA-234 595 Star One D1, JCSAT 15 Sukces2017-02-14 21:39VA-235588Telkom-3S, Intelsat 32eSukces2017-05-04 21:50VA-236589Koreasat 7, SGDC-1Sukces2017-06-01 23:45VA-237590ViaSat-2, Eutelsat 172BSukces2017-06-28 21:15VA-238591EuropaSat / HellasSat-3, GSAT-17Sukces2017-09-29 21:56VA-2395100Intelsat 37e, BSAT-4aSukces2018-01-25 22:20VA-2415101SES-14, Al Yah 3Częściowy sukces2018-04-05 21:34VA-2425102Superbird-8, HYLAS-4Sukces2018-09-25 22:38VA-2435103Horizons-3e, Azerspace-2/Intelsat 38Sukces2018-10-20 01:45VA-2455105BepiColomboSukces2018-12-04 20:37VA-2465104GSAT-11, GEO-KOMPSAT 2ASukces2019-02-05 21:01VA-2475106GSAT-31, Hellas Sat 4/SaudiGeoSat1Sukces2019-06-20 21:43VA-2485107DirecTV-16, Eutelsat 7CSukces2019-08-06 19:30VA-2495108EDRS-C/HYLAS-3, Intelsat 39Sukces2019-11-26 21:23VA-2505109Inmarsat-5 F5 (GX5), TIBA-1Sukces2020-01-16 21:05VA-251Eutelsat Konnect, GSAT 30Sukces2020-02-18 22:18VA-252JCSAT 17, GEO-Kompsat 2BSukces2020-08-15 22:04VA-253Galaxy 30, MEV 2, BSat 4bSukces2021-07-30 21:00VA-254Star One D2, Eutelsat QuantumSukces2021-10-23 VA-255SES 17, Ovzon 3Sukces2021-12-25VA-2565114Kosmiczny Teleskop Jamesa WebbaSukces2022-06-22VA-2575116MEASAT-3d, GSAT-24Sukces2022-09-07VA-2585117Eutelsat Konnect VHTSSukces
Ariane 5 ES