Kastor (Alfa Geminorum, α Gem) – druga co do jasności gwiazda w gwiazdozbiorze Bliźniąt (obserwowana wielkość gwiazdowa: +1,58 dla całego układu). Odległa od Słońca o 51 lat świetlnych.

Nazwa Nazwy gwiazdozbioru i jego najjaśniejszych dwóch gwiazd pochodzą od Kastora i Polideukesa (Polluksa), bliźniaków w mitologii greckiej i rzymskiej, którzy są symbolem prawdziwej przyjaźni. Były one także identyfikowane z Apollem i Heraklesem – w tym przypadku pierwsza nazwa odpowiada gwieździe Alfa Geminorum. Pomimo oznaczenia literą alfa w systemie Bayera, Kastor jest mniej jasny od Polluksa. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 2016 roku formalnie zatwierdziła użycie nazwy Kastor dla określenia tej gwiazdy, a ściślej – najjaśniejszego składnika Alfa Geminorum Aa.

Historia obserwacji W 1715 roku James Bradley i James Pound zaobserwowali, że Kastor nie jest gwiazdą pojedynczą, a w 1803 roku William Herschel ogłosił, że dwa widoczne przez teleskop optyczny składniki tworzą układ fizycznie podwójny. W 1896 roku Aristarch Biełopolski odkrył, że składnik B to gwiazda spektroskopowo podwójna, a w 1904 Heber Curtis stwierdził to samo w przypadku składnika A. W 1916 roku Walter Sydney Adams i Alfred Joy odkryli że składnik C, znany też jako YY Geminorum, jest trzecią gwiazdą spektroskopowo podwójną w systemie, zaś w 1926 Hendrik van Gent zauważył, że jest to także gwiazda zmienna zaćmieniowa. Okazało się zatem, że Kastor to gwiazda sześciokrotna.

Charakterystyka fizyczna mały|lewo|Położenie gwiazdy w gwiazdozbiorze Bliźniąt Dwa najjaśniejsze składniki Aa i Ba to białe gwiazdy typu widmowego A. Na niebie dzieli je odległość 5,20 sekundy kątowej (pomiar z 2017 roku), gwiazdy indywidualnie mają obserwowaną wielkość gwiazdową odpowiednio 1,93 i 2,97. Okrążają wspólny środek masy w okresie około 467 lat, ich średnia odległość to 104 jednostki astronomiczne, ale zbliżają się na 71 i oddalają do 138 au. Promieniowanie rentgenowskie pochodzące z tego układu najprawdopodobniej generuje aktywność magnetyczna składników Ab i Bb.

Poniższa tabela zawiera podstawowe informacje o gwiazdach systemu: Parametr Składnik Aa Ab Ba Bb Ca/CbTyp widmowyA1 VM5 VA4 VM0 VM1 VeMasa ()2,74 ± 0,110,37 ± 0,092,26 ± 0,100,53 ± 0,090,5992 ± 0,0047

Systemowi towarzyszy też optyczny towarzysz, Kastor D o wielkości 10,07, oddalony od składnika A o 181,9″ (pomiar z 2012 roku). Gdyby okazał się być siódmym składnikiem Kastora, musiałby znajdować się w odległości prawie 3000 au od gwiazdy A.

Kastor A Kastor A to układ podwójny o okresie obiegu 9,21 d. Składniki dzieli w przestrzeni odległość 0,125 ± 0,018 au, orbita składnika Ab wokół Aa jest nachylona pod kątem 39° ± 12° do kierunku obserwacji. Oba składniki są gwiazdami ciągu głównego, choć niektórzy autorzy stwierdzili, że składnik Aa to już podolbrzym. Jasna, widoczna gwiazda ma temperaturę ok. 9500 K i jasność 37 razy większą niż Słońce. Jej masa to około 2,7 , zaś jej słaby towarzysz Ab to czerwony karzeł o masie niecałych 0,4 masy Słońca.

Kastor B Kastor B to układ podwójny o okresie obiegu 2,93 d. Składniki dzieli w przestrzeni odległość 0,0564 ± 0,0079 au, orbita składnika Ab wokół Aa jest nachylona pod kątem 53° ± 15° do kierunku obserwacji. Oba składniki są gwiazdami ciągu głównego, przy czym klasyfikację widmową składnika Ba utrudniają silne linie metali. Jasny składnik Ba ma temperaturę ok. 8300 K i jasność 13 razy większą niż Słońce. Jego masa to około 2,3 , a słabszy towarzysz Bb to czerwony karzeł o masie ponad 0,5 masy Słońca.

Kastor C

Kastor C to układ podwójny o okresie obiegu 19,5 godziny. Jest oddalony o 71″ od pary AB, ma tę samą odległość i ruch własny. W przestrzeni jest on odległy o co najmniej 1000 au od czterech wyżej opisanych gwiazd i obiega je w czasie co najmniej 14 tysięcy lat. Jego składniki to prawie identyczne czerwone karły o temperaturach efektywnych , masach około 0,6 masy Słońca i promieniach 0,62 promienia Słońca. Gwiazdy dzieli w przestrzeni odległość około 3,9 promieni Słońca.

Zobacz też Polluks (gwiazda) lista gwiazd w gwiazdozbiorze Bliźniąt lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach

Przypisy

Kategoria:Karły Kategoria:Gwiazdozbiór Bliźniąt Kategoria:Gwiazdy spektroskopowo podwójne Kategoria:Gwiazdy typu widmowego A Kategoria:Gwiazdy typu widmowego M Kategoria:Gwiazdy wielokrotne Kategoria:Gwiazdy zmienne typu BY Draconis Gem, α