thumb|Władysław Belina-Prażmowski na koniu przed dworkiem w Zagaju thumb|Grobowiec Władysława Beliny-Prażmowskiego na cmentarzu Rakowickim w Krakowie Władysław Zygmunt Belina-Prażmowski (ur. 3 maja 1888 w Ruszkowcu, zm. 13 października 1938 w Wenecji) – działacz niepodległościowy, twórca polskiej kawalerii, pułkownik kawalerii Wojska Polskiego, urzędnik samorządowy II Rzeczypospolitej, w latach 1931–1933 prezydent Krakowa, w latach 1933–1937 wojewoda lwowski, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Urodził się w Ruszkowcu, w rodzinie Hipolita, ziemianina, powstańca 1863, i Bronisławy z Dudelskich. Uczył się gimnazjum w Radomiu, z którego został w relegowany w 1905 r. za udział w strajku szkolnym. Następnie edukację kontynuował w Warszawie, gdzie w 1905 r. zdał maturę w Gimnazjum Mariana Rychłowskiego. Od 1909 studiował na Politechnice Lwowskiej, po czym w 1913 przeniósł się na Akademię Górniczą w Leoben, gdzie uzyskał absolutorium.

Od 1909 był członkiem Związku Walki Czynnej, uzyskując stopień oficerski chorążegoO kawalerii polskiej XX wieku, s. 18–19. oraz należał do Związku Strzeleckiego. W 1911 awansował na porucznika. Tworzył oddziały Związku podczas pobytu we Francji, Belgii i Szwajcarii. W 1913 został zastępcą komendanta Okręgu Krakowskiego ZWC, a w 1914 objął dowództwo szkolnej kompanii wakacyjnej. 1 sierpnia 1914 wstąpił do I Brygady Legionów Polskich, a następnego dnia objął dowództwo siedmioosobowego patrolu kawalerskiego, który w nocy dnia następnego wkroczył do zaboru rosyjskiego. Ten sam patrol, już w mundurach, konno i uzbrojony, ponownie przeszedł 6 sierpnia kordon graniczny i stoczył bezkrwawą potyczkę z rosyjskimi policjantami stając się tym samym pierwszym oddziałem kawalerii legionowej (tzw. „siódemka Beliny”). 13 sierpnia 1914 stworzył pierwszy szwadron kawalerii w sile 140 ludzi, a od 11 listopada tego roku był dowódcą dyony kawalerii. 23 grudnia 1914 został ranny w bitwie pod Łowczówkiem. Awansował na rotmistrza w maju 1915. W latach 1914–1917 oficer Legionów Polskich, organizator i dowódca 1 pułku ułanów Legionów Polskich, tzw. „beliniaków”. Na jego czele przeszedł cały szlak bojowy Legionów „ mając li tylko na celu walkę ku odzyskaniu Niepodległości Polski”. W styczniu 1917 mianowany majorem. 12 lipca 1917 został internowany przez Niemców. 1 grudnia 1918 awansował na podpułkownika.

Po zakończeniu I wojny światowej, 1 listopada 1918 wstąpił do tworzącego się Wojska Polskiego. Był organizatorem i dowódcą 1 Brygady Kawalerii, na której czele stoczył wiele bitew na wojnie z Ukraińcami i bolszewikami. Sławny ze zdobycia Wilna w kwietniu 1919. 7 maja 1919 roku został awansowany na pułkownika z dniem 1 maja 1919 rokuDziennik Rozkazów Wojskowych Nr 57 z 24 maja 1919 roku, poz. 1803.. Dowodził Grupą Kawalerii w 1920. Po 10 września 1920 decyzją ministra spraw wojskowych gen. Kazimierza Sosnkowskiego został mianowany dowódcą 209 pułku ułanów Podkarpackich. Później został zweryfikowany w stopniu pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 8. lokatą w korpusie oficerów rezerwowych jazdy. 25 października 1921 przeniesiono go do rezerwy, gdzie został przydzielony do 1 pułku szwoleżerów Józefa Piłsudskiego w Warszawie. W 1934 figurował na liście starszeństwa oficerów rezerwy kawalerii z 1. lokatą. Pozostawał wówczas w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lwów Miasto i był reklamowany na 12 miesięcy.

W 1929 zamieszkał w Krakowie. Był tam prezesem Oddziału Krakowskiego Związku Legionistów. Po wystąpieniu z wojska, od 16 lipca 1931 do 1933, pełnił funkcję Prezydenta Miasta Krakowa. Następnie od 31 stycznia 1933 do 14 kwietnia 1937 pełnił stanowisko wojewody lwowskiego. Był sekretarzem Reprezentacji b. żołnierzy na Wschodzie. W lutym 1936 otrzymał honorowe obywatelstwo Łańcuta oraz wszystkich miejscowości i gmin powiatu łańcuckiego za zasługi w walce o niepodległość Polski i za zorganizowanie pomocy dotkniętym powodzią mieszkańcom tego powiatu. W 1936 został członkiem Komitetu Głównego Zjazdu Górskiego zorganizowanego w sierpniu 1936 w Sanoku. W lutym 1936 został wybrany prezesem Koła Beliniaków. Po powrocie do Krakowa w 1937 został dyrektorem generalnym Jaworznickich Komunalnych Kopalń Węgla SA. W 1937 otrzymał tytuł członka honorowego Małopolskiego Towarzystwa Rolniczego Oddziału we Lwowie.

Był myśliwym, polował m.in. z Rudolfem Wackiem, który zadedykował mu swoje wspomnienia myśliwskie pt. Darz Bór z 1936.

W 1937 przeszedł na emeryturę ze względu na pogarszający się stan zdrowia. Zmarł 13 października 1938 na atak serca w Wenecji, gdzie odbywał kurację. Uroczystości pogrzebowe w Krakowie stały się wielką manifestacją patriotyczną porównywalną w swych rozmiarach do tych po śmierci Marszałka Piłsudskiego. Został pochowany 20 października 1938 na cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w kwaterze LXIX.

Rodzina W 1913 poślubił Anastazję Rudzką (zm. 1975). Żona pułkownika w latach 30. była przewodniczącą Zarządu Głównego Rodziny Urzędniczej. 5 grudnia 1933 we Lwowie wybrana została przewodniczącą Zarządu Rady Okręgowej „Rodziny Rezerwistów”, a 10 listopada 1938 odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi „za zasługi na polu pracy społecznej”..

Z małżeństwa z Anastazją miał czterech synów i córkę: Zbigniewa Władysława (ur. 13 kwietnia 1914), prymusa Szkoły Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu z 1936, podporucznika 1 Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego, zmarłego tragicznie 7 lutego 1937 w Warszawie, w wyniku nieumyślnego postrzelenia się z broni palnej, Janusza (1917–1943), kaprala nawigatora 300 Dywizjonu Bombowego, Lecha (1920–2004), podchorążego kawalerii, uczestnika kampanii wrześniowej, a następnie żołnierza 2 Korpusu Polskiego, Andrzeja, zmarłego w niemowlęctwie, Alinę Angelusową (1923–2019), lekarza stomatologa, która po transformacji systemowej w Polsce działała na rzecz upamiętnienia swojego ojca.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2523 (28 lutego 1922)Dekret Naczelnika Państwa L. 11310 V.M. Adj. Gen. z 1922 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 6, s. 226). Wielka Wstęga Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 19 października 1938) „za wybitne zasługi w walkach o Niepodległość i w pracy dla Państwa”. Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1935) „za wybitne zasługi na polu administracji państwowej”. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928)M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 630 „za zasługi na polu pracy niepodległościowej”. Krzyż Niepodległości z Mieczami (24 października 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” - zamiast uprzednio nadanego Krzyża Niepodległości (). Krzyż Walecznych (pięciokrotnie, po raz pierwszy 1921)„Za męstwo i osobistą odwagę okazane w walce z nieprzyjacielem w obronie Ojczyzny”; Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1836 z 12 lipca 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 29, poz. 1209). Złoty Krzyż Zasługi (7 listopada 1929)M.P. z 1929 r. nr 264, poz. 615 „za zasługi na polu przysposobienia wojskowego i wychowania fizycznego”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Znak oficerski „Parasol” Odznaka „Za wierną służbę” Odznaka Pamiątkowa „Pierwszej Kadrowej” Odznaka 1 pułku szwoleżerów Józefa Piłsudskiego Order Krzyża Orła II klasy (Estonia, 1935) Order Zasługi II klasy (Węgry) Krzyż Komandorski Orderu Korony Włoch (Zjednoczone Królestwo Włoch) Krzyż Komandorski Orderu Lwa Białego (Czechosłowacja, 1933)"Gazeta Lwowska" nr 11 z 14 stycznia 1934, str. 6: P. Wojewoda Belina-Prażmowski odznaczony orderem czechosłowackim.

W 2015 kolekcja 26 odznaczeń płk. Władysława Beliny-Prażmowskiego została przekazana przez Amelię Belina-Prażmowską z Toronto do Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku.

Upamiętnienie Pozostała po nim pamięć o bohaterskich i pełnych ułańskich fantazji walkach o niepodległość w latach 1914–1920, sława twórcy odrodzonej kawalerii i urosła jeszcze za życia legenda. W Krakowie nazwano aleję jego imienia. 16 października 2018 ustanowiono ulicę Płk. Beliny-Prażmowskiego w Janowie Lubelskim. W lipcu 1939 poświęcono Szkołę Podstawową im. Władysława Beliny-Prażmowskiego w Zahutyniu.

Wizerunek Władysława Beliny-Prażmowskiego widnieje na rewersie srebrnej monety kolekcjonerskiej o nominale 10 złotych wyemitowanej przez Narodowy Bank Polski w 2019 r. w celu upamiętnienia wyprawy wileńskiej. alt=Obelisk postawiony na pamiątkę stacjonowania Rotmistrza Beliny – Prażmowskiego wraz z szwadronem ułanów w majątku Zagaje|mały|Obelisk postawiony na pamiątkę stacjonowania Rotmistrza Beliny – Prażmowskiego wraz z szwadronem ułanów w majątku Zagaje W Zagaju znajduje się obelisk postawiony na pamiątkę stacjonowania Rotmistrza Beliny – Prażmowskiego wraz z szwadronem ułanów w majątku Zagaje podczas walk pozycyjnych nad Nidą w 1915roku.

Zobacz też kpt. art. Michał Belina-Prażmowski

Przypisy

Bibliografia

Jednodniówka – Z okazji dziesięciolecia Janów Lubelski swą pracą czci Wielką Rocznicę Niepodległości Najjaśniejszej Rzeczypospolitej Polskiej, 1928.

Janina Wiater: Działalność społeczno-gospodarcza Władysława Beliny-Prażmowskiego w latach 1917–1929 na terenie powiatu janowskiego, Kielce 1994.

Tomasz Gąsowski, Władysław Belina-Prażmowski, IPN, Warszawa 2020, s. 6.

Kategoria:Absolwenci i uczniowie szkoły imienia Tadeusza Reytana w Warszawie Kategoria:Członkowie terytorialnych władz organizacyjnych Związku Legionistów Polskich Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Członkowie Związku Walki Czynnej Kategoria:Dowódcy 22 Pułku Ułanów Podkarpackich Kategoria:Honorowi obywatele Łańcuta Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (pięciokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za wierną służbę” Kategoria:Odznaczeni Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni znakiem oficerskim tzw. „Parasolem” Kategoria:Oficerowie kawalerii Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Krzyża Orła Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Lwa Białego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi (Węgry) Kategoria:Polscy myśliwi Władysław Belina-Prażmowski Kategoria:Prezydenci Krakowa (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pułkownicy kawalerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Łowczówkiem 1914 Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy zajęcia Wilna (1919) Kategoria:Wojewodowie lwowscy Kategoria:Żołnierze 1 Kompanii Kadrowej Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich Kategoria:Urodzeni w 1888 Kategoria:Zmarli w 1938