Letnie Igrzyska Olimpijskie 1896, oficjalnie znane jako Igrzyska I Olimpiady – wielosportowe zawody, które miały miejsce w Atenach od 6 do 15 kwietnia 1896 roku. Oficjalnego otwarcia dokonał król Grecji Jerzy. Były to pierwsze igrzyska olimpijskie od czasów starożytnych (cesarz Teodozjusz I Wielki w 393 roku wydał zakaz organizowania igrzysk, m.in. przez szerzące się wówczas pogaństwo). Ateny wybrano na gospodarza igrzysk podczas kongresu zorganizowanego w czerwcu 1894 roku w Paryżu przez francuskiego historyka i pedagoga Pierre’a de Coubertina, pomysłodawcy nowożytnej idei olimpijskiej. Na tym samym kongresie utworzono również Międzynarodowy Komitet Olimpijski, którego pierwszym przewodniczącym został Grek Dimitrios Wikielas.
Pomimo wielu problemów, m.in. krótkiego czasu na przygotowanie obiektów sportowych, późno wysyłanych zaproszeń (te wysyłano do poszczególnych krajów dopiero w grudniu 1895) czy niedostatecznego rozpropagowania imprezy (niemal 70% uczestników to Grecy), igrzyska te uznano za bardzo udane. Podczas ceremonii otwarcia igrzysk na stadionie Panathinaiko zebrało się około 80 tysięcy ludzi. W igrzyskach uczestniczyło 245 zawodników z 14 reprezentacji (zarówno liczba uczestników jak i liczba krajów jest sporna).
Najwięcej medali zdobył Hermann Weingärtner (sześć), zaś najwięcej złotych uzyskał Carl Schuhmann (cztery). Pierwszym finałem igrzysk był trójskok mężczyzn, w którym najlepszy okazał się Amerykanin James Connolly, który wyprzedził Francuza Alexandre’a Tuffèri i Greka Joanisa Persakisa. W igrzyskach mogli startować niemal wyłącznie amatorzy. Jedyną konkurencją przeznaczoną dla zawodowców był floret (szermierka). Wystąpiło tylko dwóch zawodników, a wygrał Grek Leonidas Pirgos, który został pierwszym od czasów starożytnych greckim mistrzem olimpijskim. W klasyfikacji drużynowej zwyciężyli Amerykanie, którzy zdobyli 11 złotych, 7 srebrnych i dwa brązowe medale. Gospodarze zajęli drugie miejsce, zdobywając 10 złotych, 17 srebrnych i 19 brązowych medali.
Rywalizowano w dziewięciu dyscyplinach: gimnastyce, kolarstwie, lekkoatletyce, pływaniu, podnoszeniu ciężarów, strzelectwie, szermierce, tenisie i zapasach.
Po zakończeniu igrzysk niektórzy sportowcy byli za tym, aby igrzyska olimpijskie rozgrywać wyłącznie w Grecji. Coubertin jednak był temu przeciwny stwierdzając, że nowożytna olimpiada powinna odbywać się cyklicznie w różnych miejscach. Zgodnie z jego życzeniem drugie igrzyska miały miejsce w Paryżu, choć nie były one tak udane jak te w Atenach.
Wskrzeszenie igrzysk Chociaż wszystkie poprzednie inicjatywy odnowienia tradycji olimpijskiej odnosiły się do dziedzictwa antyku, pozostały wydarzeniami o znaczeniu jedynie regionalnym. Pierre de Coubertin, francuski historyk i pedagog, przekonany, że wychowanie fizyczne ma duże znaczenie dla kształtowania charakterów w procesie edukacji, również wystąpił z ideą ożywienia tradycji igrzysk olimpijskich jako zawodów międzynarodowych, także w nowych dyscyplinach nieznanych starożytnym.
W XIX wieku w Europie organizowano różne zawody sportowe, które nazywano olimpiadą. Jednak jedne z pierwszych tego typu zawodów były rozgrywane w latach 1796–1798 we Francji (Olympiade de la République), ponadto w 1834 i 1836 odbyły się igrzyska skandynawskie. Coubertin zainspirowany pomysłem Williama Penny’ego Brookesa, przedstawił propozycję zorganizowania międzynarodowej imprezy sportowej na wzór starożytnych igrzysk olimpijskich, złożonej z kilku dyscyplin. W 1890 opublikował artykuł w miesięczniku La Revue Athletic o lokalnych zawodach na wzór olimpiady, zaaranżowanych przez W.P. Brookesa, mających miejsce po raz pierwszy w 1850 roku w miejscowości Much Wenlock, obejmujących m.in. takie dyscypliny jak krykiet, quoits i piłka nożna (zawody te rozgrywano później regularnie i przetrwały do dzisiaj).
Coubertin za przykład wziął również zawody sportowe, organizowane przez filantropa i biznesmena Ewangelosa Zapasa w latach 1859, 1870 i 1875. Podczas olimpiady Zapasa w 1870, na stadionie Panathinaiko zgromadziło się 30 tysięcy widzów. Igrzyska w Atenach zostały sfinansowane przez Ewangelosa Zapasa i jego kuzyna Konstandinosa, a także przez Jeorjosa Awerofa, który na prośbę księcia Konstantyna przeznaczył pieniądze na drugą renowację stadionu Panathinaiko; pierwsza miała miejsce w 1856 dzięki pomocy finansowej Ewangelosa Zapasa.
thumb|left|Członkowie Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, Ateny, dnia 10 kwietnia 1896. Siedzą od lewej: Pierre de Coubertin (Francja), Dimitrios Wikielas (Grecja) – przewodniczący MKOl, gen. Aleksiej D. Butovski (Rosja); stoją od lewej: dr Karl August Willibald Gebhardt (Niemcy), Jiří Stanislav Guth-Jarkovský (Czechy), Ferenc Kemény (Węgry), gen. Viktor Gustaf Balck (Szwecja)
25 listopada 1892, z okazji 5. rocznicy powstania Union des sociétés françaises de sports athlétiques (Związków francuskich towarzystw sportów atletycznych), baron de Coubertin zgromadził w wielkim amfiteatrze paryskiej Sorbony szereg osobistości ówczesnego życia intelektualnego Francji, by opowiedzieć o swoich ambicjach w zakresie nadania wychowaniu fizycznemu większego znaczenia we francuskim szkolnictwie. Swoją mowę zakończył płomiennym wezwaniem do odnowienia tradycji antycznych igrzysk olimpijskich. Zgromadzeni politycy i artyści przyjęli koncepcję Coubertina przychylnie, co pozwoliło następnie konkretyzować i wprowadzić w życie jego plany.
Francja podtrzymała swoje zamiary zaangażowania się w organizację nowej olimpiady w czasie kongresu olimpijskiego zorganizowanego na Sorbonie od 18 do 23 czerwca 1894. W czasie kongresu ostatnim przedyskutowanym tematem była organizacja igrzysk – zamiar ten zyskał jednogłośne poparcie zgromadzonych ostatniego dnia obrad. Od pierwszego dnia na kongresie obradowało około 2000 osób. Uczestniczyło w nich 78 delegatów z 49 klubów sportowych z 13 państw. Na kongresie obecni byli m.in.: król Belgów Leopold II, książę Walii Edward i książę grecki Konstantyn, pojawić miał się także William Penny Brookes, organizator „igrzysk olimpijskich” w Much Wenlock, jednak ze względu na zły stan zdrowia nie przybył do Francji. Grecję reprezentował natomiast Dimitrios Wikielas; jemu również powierzono kierowanie komisją odpowiedzialną za dalsze prace przy organizacji igrzysk.
Przy wyborze organizatora pierwszej olimpiady brane były pod uwagę różne miasta. Pierwotnie Pierre de Coubertin chciał, by „spotkanie olimpijskie” odbyło się w 1900 w Paryżu w trakcie wystawy światowej. Inni członkowie komitetu obawiali się jednak, że długie oczekiwanie na olimpiadę sprawi, że entuzjazm dla jej organizacji wygaśnie. Dlatego też ostatecznie postanowiono zorganizować ją w 1896. Proponowane było zorganizowanie igrzysk w Londynie i w Budapeszcie, jednak po rozmowie Coubertina z Wikielasem zaproponowano, by igrzyska odbyły się w Atenach i Wikielas wysunął oficjalnie stolicę Grecji jako kandydaturę na organizację olimpiady i zyskała ona jednogłośne poparcie. Kongres sorboński z 1894 utworzył Międzynarodowy Komitet Olimpijski, a Wikielas został jego pierwszym przewodniczącym.
Organizacja thumb|Współczesna panorama stadionu Panathinaiko Wybór Aten na organizatora olimpiady, co miało symbolizować powrót do źródeł olimpizmu, został dobrze przyjęty przez grecką opinię publiczną i media. Coubertin potwierdził, iż król Jerzy I i książę Konstantyn obejmą honorowy patronat nad zawodami. Ten drugi miał objąć dodatkowo stanowisko honorowego przewodniczącego komitetu olimpijskiego.
Trudna sytuacja ekonomiczna i polityczna Grecji sprawiła jednak, że w kraju pojawiły się wątpliwości co do możliwości sfinansowania igrzysk. Pod koniec 1894 roku przewodniczący komitetu organizacyjnego Stefanos Skulidis wydał raport stwierdzający, iż koszt przeprowadzenia olimpiady będzie trzykrotnie wyższy, niż pierwotnie zakładano, i wyniesie 3,7 miliona drachm. Z powodu trudnej sytuacji finansowej państwa ówczesny premier Charilaos Trikupis, który sprawował tę funkcję na przemian z Teodorosem Dilijanisem, oraz Stefanos Dragumis, przewodniczący lokalnej federacji Zappas Olympic Comittee, podali w wątpliwość organizację igrzysk. Wówczas rząd Trikupisa wycofał się ze współfinansowania imprezy. W związku z tym komitet organizacyjny zamierzał podjąć decyzję o rezygnacji miasta z przeprowadzenia zawodów.
Coubertin utworzył w takiej sytuacji komitet organizacyjny, który w grudniu 1894 przybył do Grecji, aby rozwiązać problemy związane z wycofaniem się pierwotnych organizatorów. 7 stycznia 1895 Wikielas ogłosił, iż książę Konstantyn zostanie przewodniczącym komitetu organizacyjnego, a jego intencją było znalezienie funduszy na organizację igrzysk. Szybko jednak również w komitecie zapanował pesymizm, doszło do wewnętrznych konfliktów, które zakończyły się dymisjami części członków. Wówczas Wikielas i książę Konstantyn utworzyli Grecki Komitet Olimpijski, pierwszy w historii krajowy (narodowy) komitet olimpijski. Jego pierwszym zadaniem była zbiórka darów. Na wezwanie komitetu odpowiedziała grecka diaspora, przesyłając do Grecji łącznie 330 tys. drachm. Kolejne 400 tys. drachm zebrano w 1896 z dochodów z emisji specjalnej serii znaczków, zaś 200 tys. – ze sprzedaży biletów na zawody. Inwestycję wsparli również grecka rodzina królewska oraz biznesmen Jeorjos Awerof (na prośbę księcia), który samodzielnie sfinansował odbudowę Stadionu Panateńskiego, którego koszt renowacji wyniósł 920 tys. drachm. Wkład Awerofa umożliwił organizatorom osiągnięcie równowagi finansowej, za co został on uhonorowany pomnikiem przed stadionem. Uroczyste otwarcie areny igrzysk miało miejsce 5 kwietnia 1896, dzień przed inauguracją olimpiady.
thumb|left|Dimitrios Wikielas, pierwszy prezydent MKOl.
Pierwszą regułą wprowadzoną przez MKOl w 1894 roku, było dopuszczenie do zawodów tylko sportowców-amatorów (z wyjątkiem szermierki). Początkowo zasady nie były jednolite, więc Komitet Organizacyjny odnosił się do istniejących przepisów powstałych we wcześniejszym okresie w związkach sportowych innych państw. Sędzią honorowym był książę Jerzy, którego autorytet według Coubertina miał mieć wpływ na właściwe podejmowanie decyzji przez sędziów.
Stadion Panathinaiko został wzniesiony ok. 330 p.n.e.. Jego odbudową kierował Grek Anastasios Metaksas (późniejszy medalista olimpijski). Stadion został zbudowany na planie podkowy, a jego trybuny niemal całkowicie pokryto marmurem. Bieżnię charakteryzowały ostre wiraże utrudniające bieganie.
Na stadionie miały odbywać się zawody w lekkoatletyce, gimnastyce, zapasach oraz podnoszeniu ciężarów. Zawody strzeleckie rozegrano na nowej strzelnicy w Kalithei, kolarskie – na Neon Phalerom Velodrome, szermiercze – w hali wystawowej Zappeion. Mecze turnieju tenisowego odbyły się w klubie tenisowym w Atenach i na arenie kolarskiej, natomiast konkurencje pływackie w zatoce Zea w Pireusie.
Udział w igrzyskach brali również sportowcy, którzy byli w Atenach przypadkiem, pracowali w ambasadzie lub przebywali na wakacjach. Uczestnicy zmuszeni byli opłacić swój pobyt (wioska olimpijska po raz pierwszy została stworzona w 1932 roku).
Znaczki W celu zgromadzenia funduszy na organizację olimpiady wydano specjalne znaczki promujące igrzyska, których autorem był Francuz, Louis-Eugène Mouchon. Wydano 12 znaczków o różnych wartościach.
Dyscypliny Organizatorzy igrzysk ustalili na spotkaniu w Atenach, w dniach 12-24 listopada 1894, listę dyscyplin sportowych, w których możliwe było zorganizowanie zawodów amatorskich. Wykaz ten został opublikowany w programie olimpiady na półtora roku przed jej rozegraniem. Na liście znalazły się następujące dyscypliny: lekkoatletyka: biegi, bieg maratoński gimnastyka: ćwiczenia indywidualne i grupowe szermierka: floret, szabla, szpada; zapasy sporty wodne: żeglarstwo, wioślarstwo, pływanie kolarstwo: sprint, jazda na długim dystansie jazda konna: konkurs konia wierzchowego „gry atletyczne”: tenis (na kortach trawiastych), krykiet