Sznur funkcyjny

thumb|250px|Przykładowy sznur funkcyjny (tutaj: szeregowego) thumb|Sznur gładki gotowy do użycia thumb|Sposoby mocowania sznura do kieszeni:1)Do gwizdka… a) …z ominięciem guzika b) …i przez guzik2) Tylko przez guzik3) Do guzika thumb|Przykładowy suwak thumb|Suwak na sznurze

thumb|Ceremonia wręczenia sznura funkcyjnego (Organizacja Harcerska „Rodło”) thumb|215px|Pomnik harcerzy w Katowicach – na ramionach figur można dostrzec sznury służbowe thumb|Dwa dopuszczalne sznury dla osób pełniących jednocześnie funkcję członka sądu harcerskiego chorągwi i drużynowego (A) bądź kapelana drużyny (B) thumb|300px|Wszystkie sznury i suwaki używane w ZHP

Sznur funkcyjny (Sznur służbowy) – element umundurowania harcerskiego. Jego kolor, faktura i sposób noszenia świadczą o funkcji, jaką w organizacji pełni członek.

Geneza

Idea i kolorystyka wywodzi się ze Związków Strzeleckich w Galicji przed I wojną światową, gdzie kolor sznura od gwizdka zastępował w warunkach polowych (bojowych) inne oznaczenia stopnia wojskowego.

Budowa i używanie Budowa sznura Zazwyczaj sznury funkcyjne mają postać linki o długości 50–90 cm i grubości 0,4 do 1 cm, o końcach skutych za pomocą metalowej blaszki – skuwki, zaopatrzonej w spinkę. Takie sznury nazywa się sznurami gładkimi lub pojedynczymi. Organizacje ogólnopolskie stosują dodatkowo jeszcze dwa inne rodzaje sznurów.

Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej wyróżnia sznury plecione. Różnią się one od gładkich fakturą powierzchni, bowiem linki, z których są wykonane, uzyskuje się ze splecenia kilku cieńszych. Z kolei Związek Harcerstwa Polskiego, oprócz gładkich, stosuje sznury poczwórnie plecione (pot. poczwórne), zbudowane z dwóch linek lub pasków skóry mierzących 1–2 m, splecionych ze sobą w taki sposób, że tworzą jednorodną plecionkę, zakończoną z jednej strony dwiema pętelkami, zaś z drugiej – skuwką.

Sznury produkowane masowo przez składnice są linkami o okrągłym przekroju i gładkiej powierzchni. Niektóre środowiska praktykują też własnoręczne plecenie sznura przez osobę zobowiązaną do jego noszenia, maczanego później w naturalnych barwnikach. Sznury takie są zazwyczaj grubsze od masowych, co powoduje niekiedy problemy z ich odróżnieniem od sznurów formalnie plecionych.

Sposoby noszenia Metoda założenia sznura jest bardzo ważna, gdyż razem z kolorem i fakturą linki wyraża funkcję, jaką pełni członek. Te same sznury noszone na różne sposoby mogą oznaczać zupełnie inne funkcje. Sznury gładkie i plecione mogą być noszone na mundurze na trzy różne sposoby: Spod ramieniaZ ramieniaZ szyi 170px 130px 200pxpętlę sznura przekłada się przez ramię i zapina pod lewym naramiennikiem, co zapobiega jego zsuwaniusznur przymocowuje się do lewego naramiennika tak, że dwie linki zwisają swobodnie z przodu lewego ramieniaprzebiega wokół szyi pod kołnierzem, ale na chuście Sznur poczwórny można założyć tylko w jeden sposób – przekładając obie pętelki przez lewy naramiennik. Jeśli mundur nie ma naramienników, wszystkie sznury nosi się z szyi. Sznur na bluzie kroju żeglarskiego nosi się pod kołnierzem.

Wolny koniec sznura (ze skuwką) biegnie do lewej kieszeni munduru i jest tam mocowany na różne sposoby: Z gwizdkiem – do spinki mocowany jest gwizdek, który razem z końcówką sznura chowa się do kieszeni. Przez guzik – guzik kieszeni przekłada się przez pętlę sznura przed zapięciem kieszeni. W zależności od długości sznura skuwka może wtedy pozostawać pod patką lub wystawać spod niej. Z gwizdkiem i przez guzik – połączenie dwóch poprzednich metod; w celu wyciągnięcia gwizdka, należy odpiąć patkę; nie ma problemu wystającej skuwki. Do guzika – końcówkę sznura przypina się spinką do nóżki guzika. Sposób mocowania do kieszeni nie jest w żaden sposób regulowany i zależy od środowiska oraz samodzielnej decyzji członka.

Upinanie sznurów. Suwaki Sznury pojedyncze i plecione, noszone spod i z ramienia są związane węzłem beczkowym (czasem kilkoma) niedaleko spinki, w 1/4 – 1/5 długości sznura. Dzięki temu, linka jest wygodnie upięta i nie przeszkadza w poruszaniu się. Sznurów poczwórnych i noszonych z szyi nie wiąże się, chyba że mundur nie ma naramienników – wtedy węzeł umieszcza się w rozcięciu kołnierza, a końcówka sznura chowana jest pod bluzę.

Niekiedy również węzły wskazują na funkcję pełnioną przez członka. Stosuje się np. węzły w innym kolorze niż reszta linki. W takim wypadku, beczkę po prostu przyszywa się do reszty linki. Innym znaczącym elementem są suwaki, stosowane w ZHP i ZHR. wykonywane są ze skórzanych plecionek, których końce połączone są metalowym nitem. Zakłada się je na całą pętlę, wtedy nie ma potrzeby wiązania sznura, albowiem suwak utrzymuje sznur w wygodnej formie.

Węzłów i suwaków noszonych na jednym sznurze może być więcej. Wtedy nie ma znaczenia kolejność, ale ilość węzłów i tych samych suwaków. Niektóre środowiska hołdują zasadzie, że zamiast nosić na sznurze suwak o tym samym kolorze co linka, dowiązuje się jeszcze jeden węzeł.

Używanie sznurów Sznur funkcyjny jest noszony przez osoby mające odpowiednią funkcję. Rodzaj, sposób noszenia i kolorystyka odpowiadające danej funkcji są definiowane przez regulaminy organizacji harcerskich.

Sznur jest oznaką godności i służby, dlatego wiele środowisk buduje wokół niego odpowiednią obrzędowość, tak jak ceremonie nadawania, przekazywania czy zdawania, związane bezpośrednio z obejmowaniem bądź zdawaniem funkcji. Znaną praktyką jest, że szefowie jednostek przekazują sznury swoim następcom, co podkreśla ich więź. Sznurów nie nosi się do ubrań cywilnych.

Oprócz znaczenia symbolicznego, sznury mają wartość praktyczną. Niekiedy przydają się one podczas zajęć lub pionierki, a także pozwalają na szybkie skorzystanie z gwizdka.

Szary sznur Jeszcze przed zmianą regulaminu mundurowego ZHP w 2005 roku (podobnie jak wcześniej w ZHR) sznur szary został celowo usunięty, zgodnie z ideą, że szeregowy nie jest funkcją oraz w celu uproszczenia munduru. W zapisach regulaminu mundurowego ZHP pozostawiono go jako „nosiciela” suwaków oznaczających niektóre funkcje w zastępie, szczepie i związku drużyn (pkt 6.1 a, e, h). Mimo to niektóre środowiska twierdzą, że szeregowi też mają prawo nosić sznur, choć nie mają funkcji, choćby ze względów tradycyjnych. Ostatecznie przyjmuje się, że szare sznury mogą być używane jako element obrzędowości. Szare sznury są obecne również w pozostałych (poza ZHP i ZHR) organizacjach harcerskich.

Sznury obozowe Niekiedy uzupełnieniem sznurów oznaczających funkcje śródroczne jest stosowanie sznurów dla funkcji obozowych. Były one przewidywane przez przedwojenne regulaminy mundurowe, celem odróżnienia funkcji stałych od obozowych. Stosowane są do dzisiaj na obozach organizowanych przez środowiska, które w prostej linii pochodzą ze środowisk przedwojennych, mimo iż współcześnie nie są przewidywane przez regulaminy prawie żadnej organizacji harcerskiej. Obecnie zachowały się tylko w Regulaminie Mundurowym Organizacji Harcerzy z ZHP poza Granicami Kraju.

Problemy z interpretacją Sznury funkcyjne służą po to, by jednoznacznie sygnalizować funkcje pełnione przez członka, który je nosi. I choć opisy sznurów odpowiadających konkretnym funkcjom są jasno sformułowane, to niekiedy występują problemy ze zinterpretowaniem rodzaju sznura. Najlepszym przykładem może być kolizja sznurów srebrnych i szarych. Kolory te mają zupełnie inne znaczenie, ale mogą być nierozróżnialne. Wynika to z ich podobieństwa – osoba z zewnątrz prawdopodobnie nie rozróżniłaby ich wcale.

Co więcej, sznury produkowane przez różne składnice (nie mówiąc już o plecionych ręcznie) różnie wyglądają, przez co sznury noszone przez członków jednych środowisk bądź organizacji mogą być trudne do sprecyzowania dla innych. Dla przykładu, gros organizacji używa tylko sznury zielone, tymczasem w „LS-Drzewo Pokoju” wyróżnia się sznury jasnozielone i ciemnozielone.

Wiele funkcji – wiele sznurów Niekiedy zdarza się, że członek ma wiele funkcji, z których każda wymaga noszenia innego sznura. W takich sytuacjach można postąpić w dwojaki sposób: Nosić sznur wybranej funkcji, tej, z którą jest się najbardziej utożsamionym i którą najaktywniej się wypełnia, bądź po prostu tą, którą najbardziej się lubi. Zmieniać sznury w zależności od sytuacji, czy nosić sznur tej funkcji, którą w danej chwili się reprezentuje. Najczęściej metodę postępowania dyktuje środowisko lub organizacja (np. w ZHR należy nosić sznur funkcji najwyższej rangi). Powszechnie zabronione jest noszenie więcej niż jednego sznura naraz. Naramiennik z lewej strony (na którym nosi się sznur) musi odpowiadać jednostce, której przydział służbowy reprezentuje sznur.

Sznur jako oznaka funkcji Systemy powiązań sznurów z funkcjami jest odmienny w każdej organizacji. Co prawda, istnieją pewne zbieżności, wynikające ze wspólnej historii, jednak nie zmienia to faktu, iż pomysłów konkretyzacji tych ogólnych założeń jest tak dużo, jak dużo jest organizacji. Reguły są zawarte najczęściej w regulaminie mundurowym lub statucie organizacji.

Zasady ogólne We wszystkich organizacjach harcerskich stosuje się pewne ogólnie przyjęte oznaki podstawowych funkcji. Najważniejsza z nich jest zasada, że sznury sygnalizujące funkcję w drużynie noszone są spod ramienia, i mają kolory takie jak:  Brązowy – zastępowy  Zielony – przyboczny  Granatowy – drużynowy Jedyne znane złamanie tego systemu to nadawanie w niektórych organizacjach błękitnych sznurów dla drużynowych gromad zuchowych oraz czerwonych dla drużynowych drużyn wędrowników.

Związek Harcerstwa Polskiego W ZHP reguły nadawania sznurów funkcyjnych są bardzo rozwinięte, a rozbudowany system suwaków i możliwość zastępowania sznurów sekwencjami suwaków daje ogromne ilości kombinacji. Mimo to, ze względów estetycznych, najbardziej pożądane jest noszenie sznurów symbolizujących jedną, maksymalnie dwie funkcje naraz.

Aktualnie używany system regulowany jest przez Regulamin mundurowy z dnia 15 listopada 2005, wraz z późniejszymi jego zmianami.

Kolorystyka sznurów Kolory sznurów/suwaków odpowiadają charakterowi jednostek, jakich dotyczą. Barwy używane w ZHP to:  Skórzany – władze naczelne  Złoty – chorągwie  Srebrny – hufce •Granatowo–srebrny – związki drużyn •Granatowo–biały – kręgi akademickie, instruktorskie, seniorów i starszyzny  Granatowy – szczep  Zielony – drużyna  Brązowy – zastęp  Czerwony – klub specjalnościowy Istnieją też kolory specjalne, takie jak:  Biały – komisje rewizyjne, tylko suwaki  Fioletowy – sznur oznacza kapelana, a suwaki – Sądy Harcerskie  Szary – nośnik dla suwaka w przypadku funkcyjnego

Sposób oznaczania funkcji Funkcje w danym rodzaju jednostki oznaczane są przez sznury i suwaki w odpowiadającym mu kolorze według schematu: Z szyi Z trzema suwakami – przewodniczący rady Z dwoma suwakami – wiceprzewodniczący rady Poczwórnie pleciony – szef Z ramienia z dwoma suwakami (węzłami) – zastępca szefa, skarbnik Z ramienia z jednym suwakiem (węzłem) – członek komendy Spod ramienia z jednym suwakiem – szef zespołu instruktorskiego Suwak – członek zespołu instruktorskiego, funkcyjny Członkowie zespołów instruktorskich mogą zamiast sznura z suwakiem lub węzłem nosić sam suwak na sznurze pełnionej funkcji podstawowej.

Na przykład: Poczwórnie pleciony srebrny – komendant hufca Brązowy suwak – funkcyjny zastępu Granatowy z ramienia z dwoma suwakami (węzłami) – zastępca komendanta szczepu

Komisje rewizyjne i Sądy Harcerskie Funkcje w tych urzędach oznacza się poprzez suwaki: Przewodniczący – trzy suwaki w kolorze władzy na sznurze spod ramienia w kolorze poziomu władzy. Zastępca przewodniczącego – dwa suwaki w kolorze władzy na sznurze spod ramienia w kolorze poziomu lub sznur funkcji podstawowej z dwoma suwakami w kolorze władzy i jednym w kolorze poziomu. Członek – sznur funkcji podstawowej z jednym suwakiem w kolorze władzy i jednym w kolorze poziomu. Kolory władz to: Biały – Komisja Rewizyjna Fioletowy – Sąd Harcerski

Na przykład: