300px|thumb|Zofia Franio po aresztowaniu przez MBP thumb|Grób Zofii Franio na cmentarzu Powązkowskim Zofia Franio, ps. Doktor (ur. w Pskowie, zm. 25 listopada 1978 w Warszawie) – polska lekarka, doktor wszech nauk lekarskich (1927). Od listopada 1939 członkini Służby Zwycięstwu Polski, następnie Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej, a także Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Od stycznia do listopada 1946 szef łączności i kolportażu w Zarządzie Obszaru Centralnego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (WiN). Więzień polityczny w latach 1946–1956. Oficer Wojska Polskiego w stopniu majora (1944). Dama Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Córka Michała i Anieli Władysławy z domu Iwanow. W 1916 ukończyła z wyróżnieniem gimnazjum żeńskiego w Pskowie. W latach 1917–1918 studiowała w Żeńskim Instytucie Medycznym w Piotrogrodzie i na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Dońskiego w Rostowie. Od 1918 kontynuowała studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego, 13 lipca 1927 uzyskała dyplom doktora wszech nauk lekarskich. W czasie wojny polsko-bolszewickiej służyła ochotniczo w Wojsku Polskim, ostatecznie w stopniu porucznika prawdopodobnie w 1920 roku.

Po wojnie prowadziła praktykę lekarską w Warszawie . Była lekarzem szkolnym i członkiem Rady Nauki Wychowania Fizycznego. Po odbyciu kursu Przysposobienia Wojskowego Kobiet (PWK) była od 1924 instruktorką obozów i kursów, szkoliła drużyny ratownicze. W 1936 mianowana instruktorką PWK.

Po agresji III Rzeszy na Polskę była przewodniczącą Komisji Poborowej ochotniczego batalionu Pomocniczej Służby Wojskowej we Lwowie, 7 listopada 1939 wróciła do Warszawy. Podczas okupacji niemieckiej w konspiracji od listopada 1939, kolejno w szeregach: Służby Zwycięstwu Polski (SZP)–Związku Walki Zbrojnej (ZWZ)–Armii Krajowej (AK). W jej mieszkaniu przy ul. Fałata 6 mieścił się jesienią 1939 jeden z pierwszych punktów kontaktowych gen. Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza, Dowódcy Głównego SZP.

Wiosną 1940, wraz z mjr. Franciszkiem Niepokólczyckim, zorganizowała pierwszy kobiecy patrol ZWZ. , jednocześnie uczestniczących w akcjach Związku Odwetu, jako jeden z zespołów dyspozycyjnych Związku Odwetu Komendy Głównej ZWZ, .

Opiekowała się osobiście kilkoma osobami pochodzenia żydowskiego.

Brała udział ochotniczo w zaplanowaniu i wykonaniu akcji „Wieniec”, . dowodzone przez nią patrole (ok. 55 kobiet) zostały podporządkowane Kedywowi Okręgu Armii Krajowej Warszawa-Miasto, jako jeden z jego oddziałów dyspozycyjnych o charakterze sabotażowo-dywersyjnym. Patrole te uczestniczyły w kilku akcjach dywersyjnych i likwidacyjnych, stanowiły jednocześnie zespół minerski, mocno zaangażowany w produkcji zapalających i burzących środków walki.

W powstaniu warszawskim podległe jej patrole przydzielono do zgrupowań powstańczych na terenie całej Warszawy. Franio przydzielono do dowodzonego przez kpt. Jerzego Skupieńskiego ps. „Jotes” Oddziału Saperów Okręgu Warszawskiego AK. Walczyła na Śródmieściu. Minerki uczestniczyły w zdobyciu gmachu PAST-y.

Po powstaniu wyszła z miasta wraz z ludnością cywilną.

Po wojnie wróciła do praktyki lekarskiej w Warszawie. 14 listopada 1946 aresztowana przez UB pod zarzutem pełnienia od stycznia 1946 funkcji szefa łączności i kolportażu w Zarządzie Obszaru Centralnego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (WiN). Wyrokiem Rejonowego Sądu Wojskowego w Warszawie z 31 sierpnia 1947 została skazana na 12 lat więzienia. Została wypuszczona na wolność 15 maja 1956.

Pracowała następnie w Liceum Medycznym Nr 4 , jednocześnie czynnie działała w Polskim Czerwonym Krzyżu (PCK).

W 1971 została uhonorowana przez Instytut Jad Waszem tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

Spoczywa na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 150-4-31).

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 13095 (2 października 1944)Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego, tom 4. Kawalerowie Orderu Wojennego Virtuti Militari – Powstanie Warszawskie. Opracował Andrzej Krzysztof Kunert, Dom Wydawniczy „Bellona”, Warszawa 1997. Krzyż Walecznych Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami Srebrny Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 19 marca 1931 „za zasługi na polu przysposobienia wojskowego”., 7 marca 1939 „za zasługi na polu pracy społecznej”.) Sprawiedliwy wśród Narodów Świata

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Zdigitalizowana teczka Zofii Franio pochodząca ze zbiorów Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej w Toruniu

Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Służby Zwycięstwu Polski Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Członkowie Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość Kategoria:Lekarze w powstaniu warszawskim Kategoria:Ludzie urodzeni w Pskowie Kategoria:Ochotnicy w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1899 Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Zmarli w 1978