Sidney L. Poitier (ur. 20 lutego 1927 w Miami, zm. 6 stycznia 2022 w Beverly Hills) – amerykański aktor i reżyser filmowy, dyplomata, pierwszy czarnoskóry laureat Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, uznawany także za pierwszego czarnego gwiazdora filmowego.

American Film Institute umieścił go na 22. miejscu na liście największych aktorów wszech czasów (The 50 Greatest American Screen Legends).

1 lutego 1994 został uhonorowany gwiazdą w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 7065 Hollywood Boulevard.

W 2002 odebrał Honorowego Oscara za całokształt dokonań artystycznych. Od 2002 do 2007 był jednocześnie ambasadorem Bahamów przy UNESCO.

Życiorys Urodził się w Miami na Florydzie jako wcześniak podczas pobytu rodziny w USA. Był najmłodszym z siedmiorga dzieci Evelyn (z domu Outten) i Reginalda Jamesa Poitierów, afro–bahamskich rolników, którzy posiadali farmę na Cat Island, gdzie nie mieli bieżącej wody ani prądu. Dorastał na Bahamach. Wychowywał się w wierze katolickiej, ale później stał się agnostykiem, którego poglądy były bliższe deizmowi. Uczęszczał do Western Senior High School i Governor’s High School w Nassau. W wieku piętnastu lat, w 1942 zamieszkał z dużą rodziną brata w Miami, gdzie zetknął się z Ku Klux Klanem. Mając 16 lat przeprowadził się do Nowego Jorku, chcąc zostać aktorem, w międzyczasie imając się różnych zajęć, takich jak zmywacz naczyń. Nie został przyjęty do American Negro Theatre z powodu braku umiejętności płynnego czytania scenariusza. Podczas II wojny światowej, w listopadzie 1943, skłamał co do swojego wieku (miał wtedy zaledwie 16 lat), zaciągnął się do United States Army. Został przydzielony do szpitala w Northport w stanie Nowy Jork i został przeszkolony w pracy z pacjentami psychiatrycznymi. W grudniu 1944 lekarz zwolnił go ze służby.

W 1945 wystąpił w American Negro Theatre Playhouse w przedstawieniu Dni naszej młodości. W 1946 zadebiutował na Broadwayu w roli Probulosa w komedii starogreckiej Arystofanesa Lizystrata, a 1947 zagrał Lestera w broadwayowskiej sztuce Philipa Yordana Anna Lucasta. Wkrótce trafił na ekran w filmie dokumentalnym Korpus Łączności Armii Stanów Zjednoczonych Od kogo przychodzi mi pomoc (From Whom Cometh My Help, 1949) i jako statysta w klubie nocnym w komedii muzycznej Sepia Cinderella (1947) z udziałem Billy’ego Danielsa.

W dramacie kryminalnym noir Josepha Mankiewicza Bez wyjścia (No Way Out, 1950) został obsadzony w głównej roli doktora Luthera Brooksa, pierwszego czarnoskórego lekarza, pracującego w miejskim szpitalu powiatowym, w którym się kształcił. Wystąpił jako ofiara rasistowskich prześladowań, wielebny Msimangu w dramacie Płacz, ukochany kraju (Cry, the Beloved Country, 1951) na podstawie powieści Alana Patona, kapral Andrew Robertson w dramacie wojennym Budda Boettichera Red Ball Express (1952) i koszykarz Harlem Globetrotters Inman Jackson w dramacie sportowym Jamesa Wonga Howe’a Idź, człowieku, idź! (Go, Man, Go!, 1954).

Po roli ucznia Gregory’ego W. Millera w dramacie kryminalnym Richarda Brooksa Szkolna dżungla (Blackboard Jungle, 1955), krytycy zgodnie okrzyknęli go niezwykle cennym nabytkiem Hollywood. Kolejne role to Gates Watson w dramacie Williama A. Wellmana Good-bye, My Lady (1956), Rau-Ru w melodramacie przygodowym Raoula Walsha Zatoka Aniołów (Band of Angels, 1957) z Clarkiem Gable, dowcipny Tommy Tyler, który nadzoruje gang dokerów w dramacie kryminalnym Martina Ritta Człowiek, który pokonał strach (Edge of the City, 1957), czarnoskóry robotnik Kimani Wa Karanja, który przyjaźni się z synem białego osadnika (Rock Hudson), w sensacyjnym dramacie wojennym Richarda Brooksa Coś wartościowego (Something of Value, 1957) i Marcus w dramacie Virgin Island (1959). W dramacie Znak jastrzębia (The Mark of the Hawk, 1957), zrealizowanym na zamówienie Kościoła Prezbiteriańskiego w USA, z Earthą Kitt i Juano Hernándezem, zgodnie z motywem przewodnim filmu, jako Obama (oznaczający „jastrząb”) był symbolem sił nacjonalistycznych.

Kreacja Noaha Cullena, uciekiniera z więzienia, skutego łańcuchem z nienawidzącym go białym (Tony Curtis) w dramacie kryminalnym Stanleya Kramera Ucieczka w kajdanach (The Defiant Ones, 1958) przyniosła mu pierwszą nominację do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego i Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym. W 1960 zdobył nominację do Tony Award dla najlepszego aktora w sztuce teatralnej za kreację Waltera Lee Youngera w broadwayowskim przedstawieniu Lorraine Hansberry Rodzynek w słońcu z Louisem Gossettem.

Występ jako kaleka Porgy w melodramacie muzycznym Ottona Premingera i Roubena Mamouliana Porgy i Bess (Porgy and Bess, 1959) z Dorothy Dandridge był nominowany do Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu i wyrobił jemu pozycję, potwierdzoną w 1964 nagrodą Oscara i nominację do Nagrody Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych dla najlepszego aktora za pierwszoplanową rolę wędrownego majstra Homera Smitha, który staje się odpowiedzią na modlitwy zakonnic pragnących zbudować kaplicę na pustyni w komediodramacie Ralpha Nelsona Polne lilie (Lilies of the Field, 1963). Dzięki swoim rolom w latach 60. XX w. stał się jednym z symboli walki z dyskryminacją rasową. Stworzył cały poczet kreacji czarnych inteligentów dominujących moralnie nad białymi, w tym detektywa policji z Filadelfii Virgila Tibbsa, przybywającego do miasteczka na Południu USA i pomagającego miejscowej policji w śledztwie w sprawie zabójstwa w dramacie kryminalnym Normana Jewisona W upalną noc (In the Heat of the Night, 1967), który został nagrodzony Oscarem za najlepszy film, a także przyniósł Poitierowi nominację do Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym i Nagrody BAFTA dla najlepszego aktora zagranicznego. W komediodramacie Stanleya Kramera Zgadnij, kto przyjdzie na obiad (Guess Who’s Coming to Dinner, 1967), który uznaje się za przełomowy dla filmowego wizerunku Afroamerykanów, zagrał cenionego i zamożnego lekarza Johna Wade’a Prentice’a, narzeczonego białej dziewczyny (Katharine Houghton) z dobrego domu, a za tę rolę został uhonorowany hiszpańską nagrodą Fotogramas de Plata jako najlepszy wykonawca zagraniczny.

Podobnie jak aktorzy Marlon Brando i John Cassavetes, poświęcił się reżyserii. Wspólnie z Josephem Sargentem zrealizował western Czarny kowboj (Buck and the Preacher, dosłownie Buck i kaznodzieja, 1972) z okresu wojny secesyjnej, gdzie zagrał byłego niewolnika i sierżanta Armii Unii Bucka, a w roli kaznodziei–oszusta wystąpił Harry Belafonte. Wyreżyserował potem melodramat Ciepły grudzień (A Warm December, 1973), który przyniósł mu nominację do NAACP Image Awards dla wybitnego aktora w filmie fabularnym za rolę afroamerykańskiego lekarza Matta Youngera, zakochanego w siostrzenicy afrykańskiego ambasadora, która cierpi na rzadką, śmiertelną chorobę. Jego komedia Sobotnia noc (Uptown Saturday Night, 1974) rozpoczęła cykl, w którym występuje razem z Billem Cosby. Za reżyserię komedii sensacyjnej Zróbmy to jeszcze raz (Let’s Do It Again, 1975) otrzymał Image Award. Kolejne jego filmy to komedia sensacyjna Wyrównane rachunki (A Piece of the Action, 1977), czarna komedia Czyste szaleństwo (Stir Crazy, 1980) z Gene’em Wilderem i Richardem Pryorem, komedia kryminalna Hokus pokus, czyli ważna sprawa (Hanky Panky, 1982), dramat muzyczny Do przodu (Fast Forward, 1985) z Constance Towers i fantastyczna komedia familijna Tata duch (Ghost Dad, 1990) z Billem Cosby.

Życie prywatne Był dwukrotnie żonaty. 29 kwietnia 1950 poślubił Juanitę Marie Hardy, z którą miał cztery córki, Beverly (ur. 4 lipca 1952), Pamelę Michelle (ur. 12 kwietnia 1954), Sherri (ur. 12 lipca 1956) i Ginę Patrice (ur. 1 maja 1961, zm. 27 maja 2018). W 1965 doszło do rozwodu. 23 stycznia 1976 zawarł związek małżeński z francuską aktorką Joanną Shimkus, z którą miał dwie córki, Anikę (ur. 29 lutego 1972) i Sydney Tamiię (ur. 15 listopada 1973).

Śmierć Zmarł 6 stycznia 2022 w Beverly Hills w metropolii Los Angeles w Kalifornii w wieku 94 lat. Przyczyną zgonu była niewydolność krążeniowo-oddechowa, a jako przyczyny leżące u podłoża zgonu podano chorobę Alzheimera i raka prostaty.

Reżyser 1972 Czarny kowboj (Buck and the Preacher) 1973 A Warm December 1974 Sobotnia noc (Uptight Saturday Night) 1975 Zróbmy to jeszcze raz (Let's Do It Again) 1977 Wyrównane rachunki (A Piece of the Action) 1980 Czyste szaleństwo (Stir Crazy) 1982 Hokus Pokus czyli ważna sprawa (lub Hanky Panky czyli ważna sprawa) (Hanky Panky) 1985 Do przodu (Fast Foreward) 1990 Tata duch (Ghost Dad)

thumb|Sidney Poitier dekorowany Prezydenckim Medalem Wolności przez Prezydenta USA Baracka Obamę, 2009

Aktor

Nagrody i odznaczenia Rok Nagroda Kategoria Film 1958 8. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie Srebrny Niedźwiedź dla najlepszego aktoraUcieczka w kajdanach (1958) 1959 Nagroda BAFTA Najlepszy aktor pierwszoplanowy 1963 13. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie Srebrny Niedźwiedź dla najlepszego aktoraPolne lilie (1963)1964 Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie dramatycznym Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy 1968 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w San Sebastián Najlepszy aktor Z miłości do Ivy (1968) 1976 NAACP Image Awards Najlepszy reżyser Zróbmy to jeszcze raz (1975) 1982 Złoty Glob Nagroda im. Cecila B. DeMille’a – 1992 Nagroda Amerykańskiego Instytutu Filmowego Nagroda Amerykańskiego Instytutu Filmowego za całokształt twórczości – 1994 National Board of Review Nagroda za całokształt – 1995 Kennedy Center Honors – –2000 NAACP Image Awards Wybitny aktor w filmie telewizyjnym/miniserialu/specjalnym serialu dramatycznym Proste życie Noego Dearborna (1999) Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych za całokształt twórczości –2001 Nagroda Grammy Najlepszy album mówiony The Measure of a Man: A Spiritual Autobiography (2000) NAACP Image Awards Sala sław Hall of Fame – 2002 Nagroda Akademii Filmowej Oscar za całokształt twórczości – 2016 Nagroda BAFTA BAFTA Fellowship –

W 1974 został odznaczony Orderem Imperium Brytyjskiego klasy Kawaler Komandor (KBE). W latach 1997–2007 pełnił funkcję ambasadora Bahamów w Japonii. W 2009 Prezydent USA Barack Obama nagrodził go Prezydenckim Medalem Wolności.

Zobacz też Sydney Tamiia Poitier

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Amerykanie pochodzenia bahamskiego Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy teatralni Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy dyplomaci Kategoria:Amerykańscy reżyserzy filmowi Kategoria:Laureaci AFI Life Achievement Award Kategoria:Laureaci Kennedy Center Honors Kategoria:Laureaci nagrody BAFTA dla najlepszego aktora pierwszoplanowego Kategoria:Laureaci nagrody BAFTA Fellowship Kategoria:Laureaci Nagrody Gildii Aktorów Ekranowych za całokształt twórczości Kategoria:Laureaci Nagrody im. Cecila B. DeMille’a Kategoria:Laureaci Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego Kategoria:Laureaci Oscara honorowego Kategoria:Laureaci Srebrnego Niedźwiedzia dla najlepszego aktora Kategoria:Laureaci Srebrnej Muszli dla najlepszego aktora Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym Kategoria:Odznaczeni Prezydenckim Medalem Wolności Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Miami Kategoria:Urodzeni w 1927 Kategoria:Zmarli w 2022