Düwag GT6 – typ dwuczłonowego, przegubowego wagonu tramwajowego, produkowanego w latach 1956–1968 w różnych odmianach w zakładach Düwag dla systemów tramwajowych w Republice Federalnej Niemiec, Austrii i w duńskiej Kopenhadze. Produkcję prowadzono także w zakładach Lohner i MAN na podstawie zakupionej licencji.
Historia W Niemczech Zachodnich w latach 50. XX w. po odbudowie pierwszych zniszczeń wojennych rozpoczęto rozwój sieci tramwajowych. Liczne niewielkie zakłady szukały optymalizacji produkcji. Od wagonów wymagano przede wszystkim dużej pojemności i prędkości. Komunikacja tramwajowa miała coraz większą konkurencję ze strony autobusów miejskich. Początkowo szukano wyjścia w przerabianiu wagonów dwuosiowych na przegubowe, jednakże to rozwiązanie nie dawało oczekiwanych rezultatów. Wzorując się na amerykańskich wagonach PCC niemieccy inżynierowie zaczęli projektować wagony oparte na wózkach. Wagony te miały 12-16 metrów i mieściły około 100 osób. Pojemność ta okazała się jednak nie wystarczająca pomimo możliwości jazdy ukrotnionej. Wagony Düwag GT6 stały się przegubową wersją pochodną wagonów Düwag T4.
Pierwsze wagony GT6 pojawiły się w Düsseldorfie w 1956. Następnie rozpoczęto ich eksploatację w innych miastach Niemiec oraz innych państwach. Wraz z innymi modelami Düwagu stały się jednym z symboli niemieckiego odrodzenia gospodarczego po wojnie i podstawowym typem tramwaju większości zachodnioniemieckich sieci. W krajach Europy Zachodniej zaczęto wycofywać je z eksploatacji w latach 90. XX wieku, zastępując taborem niskopodłogowym. Ze względu na wysoki komfort jazdy, mało skomplikowaną budowę oraz trwałość, używane tramwaje tego typu chętnie znajdowały nabywców wśród przedsiębiorstw o ograniczonych możliwościach finansowych, zwłaszcza z krajów dawnego bloku wschodniego. Część z nich trafiła wówczas do Chorwacji, Egiptu, Polski, Rumunii. U nowych właścicieli poddawano się je drobnym przeróbkom, w zależności od potrzeb przewoźnika lub wymagań lokalnego prawa drogowego (m.in. nowe kierunkowskazy i oświetlenie, wydzielenie miejsca na wózek inwalidzki, nowe siedzenia).
Oprócz Niemiec, tramwaje te na licencji budowano w Austrii w zakładach Lohner (od 1972 Bombardier-Rotax) i SGP, oznaczone seriami E, E1 i E2 (produkowane w latach 1959-1990 dla samego Wiednia).
Konstrukcja GT6 to jednokierunkowe, sześcioosiowe, wysokopodłogowe, silnikowe wagony tramwajowe. Nadwozie składa się z dwóch członów połączonych przegubem. Człony zamontowane są na wózkach napędowych, natomiast przegub na wózku tocznym. Osie w wózkach napędowych wprawiane są w ruch samoprzewietrzalnymi silnikami prądu stałego. GT6 wyposażono w rozruch oporowy, przetwornicę statyczną oraz hamulce elektrodynamiczne, tarczowe, szynowe i ręczne. Do wnętrza tramwaju prowadzi czworo podwójnych drzwi harmonijkowych z fotokomórkami. Wewnątrz tramwaju umieszczono skórzane siedzenia, przy czym po lewej stronie zamontowano pojedyncze siedzenia, po prawej natomiast podwójne. Siedzenia ustawiono na przemian – przodem i tyłem do kierunku jazdy. Kabina motorniczego fabrycznie nie została odgrodzona od przestrzeni dla pasażerów. Prąd zasilający obwody elektryczne tramwaju odbierany jest z sieci trakcyjnej za pośrednictwem pantografu nożycowego. Z przodu tramwaju umieszczono dwa okrągłe reflektory. Wagony mogą być eksploatowane z doczepami typu B4. Poza normalnotorową powstała również wersja na tor o prześwicie 1000 mm.
Eksploatacja Austria Graz
mały|Lohner GT6 w Innsbrucku W Grazu były eksploatowane zarówno oryginalne niemieckie GT6, jak i ich austriackie odpowiedniki E1. Część wagonów została przebudowana na GT8 poprzez wstawienie części środkowej.
Innsbruck W Innsbrucku były eksploatowane wagony GT6ZR pochodzące ze zlikwidowanej sieci tramwajowej w Hagen. Początkowo były eksploatowane na liniach miejskich; później po przebudowie na GT8 skierowano je na trasę Stubaitalbahn. W lipcu 2009 seria została wycofana i sprzedana Łodzi.
Dania Kopenhaga mały|GT6 w Kopenhadze na linii nr 2 W 1959 duńskie przedsiębiorstwo tramwajowe zamówiło 100 nowych wagonów GT6. Wagony te były dostarczane w latach 1960–1968. Wagony był zbliżone do tych produkowanych dla Düsseldorfu, jednak w porównaniu z nimi zastosowano pałąkowy odbierak prądu zamiast nożycowego i dodatkowe przeszklenia w pierwszych drzwiach. Likwidacja w 1969 sieci tramwajowej spowodowała, że prawie nowe tramwaje zostały przekazane w ramach pomocy do Egiptu. Tylko jeden z nich został złomowany w Danii, gdyż spłonął w 1969.
W 2001 dwa tramwaje wróciły do Danii i zostały umieszczone w Muzeum tramwajów w Skjoldenæsholm.
Egipt Aleksandria mały|Ex-kopenhaski GT6 w Aleksandrii Do Afryki tramwaje GT6 trafiły w ramach pomocy międzynarodowej z Danii. Tramwaje pochodzą ze zlikwidowanej w 1969 sieci kopenhaskiej i były dostarczane do Egiptu w latach 1969–1972. Tramwaje zachowały malowanie, gdyż aleksandryjskie malowanie jest zbliżone. Tramwaje GT6 są w słabym stanie technicznym, gdyż jedyną czynnością konserwacyjną było malowanie. Spowodowało to jednak zachowanie oryginalnych części.
Jugosławia Belgrad W 1976 po likwidacji sieci tramwajowej w Hagen część taboru (w tym GT6) została sprzedana do Jugosławii: wagony GT6 jeździły w Belgradzie.
Niemcy Akwizgran Wagony GT6 w Akwizgranie jeździły w latach 1969-1974. Wagony trafiły do miasta po likwidacji sieci tramwajowej w Mönchengladbach. W 1974 została zlikwidowana sieć w Akwizgranie i wagony trafiły do szwajcarskiej Genewy skąd w 1987 trafiły do francuskiego Lille.
Bochum i Gelsenkirchen mały|GT6 w Gelsenkirchen Pierwszy wagon GT6, w wersji jednokierunkowej, został dostarczony w 1956. Ze względu na brak pętli na większości końcówek ich wykorzystanie było jednak ograniczone. Z tego powodu wagony te nie spełniły pokładanych w nich nadziei. Producent opracował jednak wersję dwukierunkową, która została nazwana Bochum. Dodatkowo w celu ułatwienia pracy motorniczym zastosowano większe szyby przednie, które nie miały martwego pola jak w wagonach PCC. Pierwsze wagony dwukierunkowe zostały dostarczone w 1957. W tej wersji wagony były produkowane do 1975 dla miast Zagłębia Ruhry. Do Bochum trafiło 91 z 201 wagonów typu Bochum.
W latach 80. ze względu na dostawy wagonów niskopodłogowych przewoźnik z Bochum zaczął wyprzedawać posiadane GT6. Wagony trafiły początkowo do belgijskiej Gandawy oraz francuskiego Lille. W latach 90. zaczęły trafiać do miast rumuńskich oraz Gothy położonej w dawnej NRD.
W Bochum pozostał jeden wagon przeznaczony na zabytek.
Essen Kolejnym miastem, do którego trafiły tramwaje GT6 w wersji Bochum było położone również w Zagłębiu Ruhry Essen. Do miasta trafiło 10 wagonów.
Düsseldorf Tramwaje GT6 dla Düsseldorfu wytwarzano w latach 1956–1965. Pierwszy wagon GT6 trafił do Düsseldorfu 10 lutego 1956 r. i otrzymał numer 2501. W sumie dla przedsiębiorstwa Rheinbahn Düsseldorf wyprodukowano 95 pojazdów w seriach różniących się szczegółami konstrukcyjnymi. W 1957 roku w związku ze wzrostem liczby pasażerów zdecydowano się przebudować jeden z wagonów serii GT6 na GT8 wstawiając dodatkowy człon pośrodku pojazdu. Prototypem GT8 stał się wagon 2310 w którym dodano środkowy człon, ostatecznie produkcję GT8 rozpoczęto dopiero w 1969 roku. GT6 był eksploatowany na wszystkich liniach tramwajowych w Düsseldorfie, ponadto był również eksploatowany na liniach podmiejskich K i M do Meerbusch. Tramwaje stacjonowały w zajezdniach Derendorf, Heerdt, Himmelgeist (dziś Am Steinberg), Wersten i Lierenfeld. Tramwaje z eksploatacji rozpoczęto wycofywać w 1990 roku, a ostatni tramwaj typu GT6 został wycofany w styczniu 2003 roku.
Frankfurt nad Menem mały|Skład wagonów M+m we Frankfurcie nad Menem M to odmiana produkowana dla Frankfurtu nad Menem w latach 1959–1960. Konstrukcyjnie wywodzi się z typu Düsseldorf. Jedną ze zmian było zastosowanie dwóch okrągłych reflektorów w miejsce pojedynczego.
Po zakupie tramwajów typu L, który miał miejsce w latach 1955–1957, powstało zapotrzebowanie na nowe tramwaje zwiększonej pojemności. W 1958 r. wypożyczono z Düsseldorfu na testy jeden tramwaj typu GT6. Zadowalające wyniki jazd próbnych skłoniły przewoźnika z Frankfurtu do zamówienia 30 podobnych tramwajów w zakładach Duewag, które dostarczono w latach 1959–1960 i oznaczono jako typ M (numery 601–630). Drugą serię 15 wagonów M o numerach 631–645 wprowadzono do ruchu w 1963 r. Wagony drugiej serii wyposażono w szersze obręcze kół, aby mogły one kursować na podmiejskich trasach. Większość tramwajów pozostawała w ruchu do 1998 r.. W latach 1997–2002 część wagonów silnikowych sprzedano do Poznania (wagony M nr 603–607, 609–614 oraz 631, 636, 637), a w 2000 r. część do Braszowa w Rumunii (wagony M nr 617, 630, 632–634 i 640–643). Braszowskie egzemplarze wycofano w 2007 r., a poznańskie kursowały jeszcze do 2010 r.
Równolegle z pierwszą serią wagonów typu M dostarczono także serię 14 dwuosiowych doczep typu m. Kolejnych 12 przekazano miastu z fabryki w latach 1964–1966. Wagonom doczepnym m nadano numery taborowe z zakresu 1801–1826. W 1998 r. zakończono eksploatację doczep. Doczepy m o numerach 1811, 1815, 1816, 1822 i 1826 sprzedano do Poznania, gdzie zostały przeznaczone na części zamienne. Jedną doczepę m nr 1812 sprzedano do Szczecina, lecz ona również nie weszła do eksploatacji.
Gotha Do Gothy tramwaje GT6 trafiły na początku lat 90. tuż po zjednoczeniu Niemiec. Tramwaje pochodziły z Bochum, gdzie były zastępowane pojazdami niskopodłogowymi.
Görlitz Görlitz kupiło w latach 1994–1995 3 wagony z Mannheimu. Wagony te początkowo miały numery 17–19, a od 1998 20–22. Sprowadzenie do miasta Tatr KT4D spowodowało powolne wycofywanie wagonów GT6 z obsługi liniowej. GT6 o numerze 22 zostało przebudowane na tramwaj imprezowy. Pozostałe zostały odstawione do rezerwy przed 2002.
Hagen W Hagen GT6ZR były eksploatowane od początku lat 60. do likwidacji sieci tramwajowej w 1976. Po likwidacji tramwaje były sprzedane austriackiemu Innsbruckowi. Łącznie po mieście jeździło 26 tramwajów tego typu w wersji Bochum.
Mannheim mały|GT6 z Mannheimu w Zagrzebiu W latach 1958–1971 Mannheim zakupiło w Düwagu łącznie 152 tramwaje przegubowe z czego 145 to były wagony GT6. Dodatkowo w latach 1970–1971 miasto dokupiło 20 wagonów nowocześniejszych określanych jako GT6 typ Mannheim. W latach 1970–1982 przebudowano 4 GT6 na GT8 poprzez dodanie członu środkowego. Dostawy tych wagonów pozwoliły już w 1972 wycofać wszystkie wagony dwuosiowe, również te wyprodukowane po II wojnie światowej. Dość szybko okazało się, że komunikacja tramwajowa w mieście była bardzo popularna. Początkowo ze wzrostem liczby pasażerów radzono sobie poprzez zwiększanie częstotliwości. Nie zdecydowano się wówczas na doczepki stosowane przez wiele miast. W latach 80. stwierdzono, że to rozwiązanie jest nie wystarczające i zdecydowano się rozbudować tramwaje poprzez dodatnie środkowego członu, który jednak w przeciwieństwie do fabrycznych wagonów miał być niskopodłogowy. Nowe wagony, w celu wyróżnienia, zostały oznaczone GT8N. Przebudowa ruszyła w 1991. Pierwszy zmodernizowany wagon został zaprezentowany w sierpniu 1991.
W 2004 Mannheim rozpoczął zakupy nowszych wagonów MGT6. Spowodowało to wycofywanie wagonów w latach 2004–2005. Wagony te zostały kupione przez przedsiębiorstwa z Europy Środkowo-Wschodniej, między innymi z Łodzi i Helsinek.
Recklinghausen W Recklinghausen tramwaje pochodziły z dwóch źródeł. 23 były to fabrycznie nowe wagony. Natomiast pozostałe to wagony używane pochodzące ze zlikwidowanej sieci w Mönchengladbach, które przybyły do miasta w 1969 oraz przybyłe w 1982 tramwaje z Bochum.
Polska Elbląg mały|GT6 w Elblągu