thumb|Koło samonastawne w krześle biurowym thumb|Beztrzpieniowe koło samonastawne thumb|Trzpieniowe koła samonastawne Koło samonastawne – nienapędzane koło jezdne, którego oś obrotu może obracać się wokół osi prostopadłej do podłoża i zmienia swoją oś obrotu w wyniku działania sił podłoża, ustawiając samoczynnie kierunek toczenia się, tak by nie działały na niego siły boczne.
Bywa nazywane także kołem kastora (ang. caster wheel, castor wheel).
Charakterystyka Koło samonastawne oprócz toczenia się po podłożu może (skręcać) obracać się wokół osi prostopadłej do powierzchni styku z podłożem, a oś ta znajduje się poza osią koła; różni się tym od , nazywanych także sztywnymi, które mogą poruszać się jedynie w kierunku ustalonym względem pojazdu. Gdy koło samonastawne znajduje się w orientacji niezgodnej z kierunkiem przesuwania się obiektu, siła prostopadła do kierunku toczenia się koła obraca wokół osi pionowej trzpienia, aż do zsynchronizowania kierunku.
Pojazdy wyposażane w koła samonastawne narażone są na drgania, których siła i częstotliwość zależy m.in. od ogólnej dynamiki urządzenia lub pojazdu, zgodności elementów koła, luzów, właściwości opon. Drgania te określane są terminem shimmy i, choć wiadomo, że zależą przede wszystkim od kół i prędkości obiektu, są one regularnie badane celem udoskonalenia modelu kół.
Zastosowanie Koła samonastawne są powszechnie stosowane w obrotowych krzesłach biurowych, w łóżkach, walizkach, w wózkach: m.in. w wózkach sklepowych lub w wózkach inwalidzkich. Koła samonastawne mogą być montowane w urządzeniu lub pojeździe jako wszystkie koła lub jako ich część (np. z tyłu umieszczane są tzw. koła sztywne, służące do napędu, natomiast z przodu koła samonastawne).
Stosowane są w niektórych konstrukcjach deskorolek przykładowo w desce marki Waveboard.
Historia Koła samostawne były wykorzystane już w 306 roku p.n.e. podczas . Zastosowano je wówczas w helepolis. Dzięki nim wieża oblężnicza mogła poruszać się nie tylko do przodu, ale także na boki.thumb|Rysunek koła samonastawnego z 1505 roku w Szczegółowy opis i rysunek koncepcyjny koła obrotowego można znaleźć już w tzw. z 1505 roku autorstwa . Jest ono częścią krzesła obrotowego, które również zostało zilustrowane w księdze.
30 czerwca 1838 roku urząd patentowy w Stanach Zjednoczonych przyznał trzem braciom o nazwisku Blake: Eliemu Whitneyowi, Philosowi i Johnemu (byli oni bratankami Eliego Whitneya), patent nr 821 na wykorzystanie kół samonastawnych w meblach. Został zgłoszony jako ulepszenie sposobu konstruowania kółek i stosowania ich w stelażach łóżek. Obejmował on sposób montażu kółka w nodze mebla, co miało ułatwiać jego regulację lub demontaż. Był to pierwszy patent na kółka meblowe w Stanach Zjednoczonych.
Kolejne udoskonalenie kół samonastawnych zostało opatentowane w Stanach Zjednoczonych w 1920 roku przez Seiberta Chesnutta (patent nr 1341630). W tradycyjnych kołach samonastawnych jarzmo kółka połączone jest na sztywno z trzpieniem, który obraca się w mocowaniu. W konstrukcji Chesnutta obrotowy trzpień zastępuje się łożyskiem utworzonym przez umieszczenie jarzma kółka między dwoma nieruchomymi blaszkami. Blaszka jarzma i obejmujące ją blaszki nieruchome mają centralne wytłoczenia, w których umieszczone są kulki. Konstrukcja taka zapewnia mniejsze opory skrętu, ułatwia mocowanie w meblu/pojeździe.
Zobacz też
wyprzedzenie sworznia zwrotnicy
Przypisy
Kategoria:Części maszyn Kategoria:Elementy budowy pojazdów samonastawne