thumb|Adam Kazimierz Czartoryski Sejm konwokacyjny 1764 roku – sejm konwokacyjny I Rzeczypospolitej, został zwołany 8 listopada 1763 roku do Warszawy, pod węzłem konfederacji dla przygotowania elekcji Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Sejmiki przedsejmowe w województwach odbyły się 6 lutego 1764 roku, a sejmik generalny pruski w Grudziądzu 16 marca 1764 roku. Marszałkiem sejmu obrano Adama Kazimierza Czartoryskiego generała ziem podolskich. Obrady sejmu trwały od 7 maja do 23 czerwca 1764 rokuWładysław Konopczyński. Chronologia Sejmów Polskich. 1493-1793 (s. 166) [dostęp 2019-12-05].
Sejm przeprowadził szereg reform ustroju I Rzeczypospolitej. Konfederacja stronników Familii na drodze zamachu stanu doprowadziła do odsunięcia od obrad znacznej części posłów związanych z obozem sasko-republikańskim i skonfederowania sejmu konwokacyjnegoWojciech Stanek, Konfederacje a ewolucja mechanizmów walki politycznej w Rzeczypospolitej XVIII wieku, [w:] Między Barokiem a Oświeceniem, Olsztyn 1996, s. 135-136..
W celu skutecznego przeprowadzenia obrad Zamek Królewski w Warszawie i Krakowskie Przedmieście obsadzone zostało oddziałami wojsk rosyjskich z armatami i nadwornymi wojskami Czartoryskich. 7 maja 1764 roku 22 senatorów i 46 posłów złożyło w grodzie warszawskim manifest, protestujący przeciwko łamaniu prawa międzynarodowego, uznający odbywający się w obecności wojsk obcych sejm konwokacyjny za nielegalnyHenryk Schmitt, Dzieje panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, t. I Lwów 1868, s. 233-244.. Wobec absencji posłów opozycji, którzy w ramach protestu przeciwko obecności wojsk rosyjskich opuścili sesję, Familia Czartoryskich przeprowadziła za zgodą posła rosyjskiego Hermana Karla von Keyserlinga zmianę ustroju Rzeczypospolitej. W obradach uczestniczyło jedynie 80 posłów (powinno 300) i 7 senatorów (zamiast 136).
W wyniku presji prymasa interrexa Władysława Aleksandra Łubieńskiego Rzeczpospolita uznała oficjalnie tytuły cesarzowej Wszechrusi Katarzyny II (nieuznawany od 1721) i tytuł króla w Prusach Fryderyka II (nieuznawany od 1701). Stanowiło to realne zagrożenie dla integralności terytorialnej państwa polskiego. Rosja w czasie rozbiorów podnosiła z tego tytułu roszczenia terytorialne wobec ziem ruskich Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Prusy natomiast wykorzystały fakt, że Prusy Królewskie stanowiły niegdyś integralną całość z Prusami Książęcymi. Sejm zatwierdził cesję terytorium Rzeczypospolitej na rzecz Rosji, dokonaną w traktacie GrzymułtowskiegoJacek Staszewski, August II Mocny, Wrocław 1998, s. 100..
Reformy zlikwidowano cła prywatne zlikwidowano pobór cła na granicy pomiędzy Koroną a Litwą wprowadzono cło generalne do skarbu państwowego zniesiono libertacje podatkowe opodatkowano szlachtę mającą domy w miastach ustalono maksymalne wysokości opłat na utrzymanie dróg, mostów i grobli zniesiono liberum veto w głosowaniu projektów wnoszonych przez Komisję Skarbową. Uznano, że głosowania takie będą decydowane figuria judicaria, czyli tak jak w sądach, tzn. większością. Umożliwiało to np. zwiększenie podatków na armię. wprowadzono zakaz przysięgania posłów na instrukcje poselskie ujednolicono system miar i wag zlikwidowano Sejm Czterech Ziem, uznając, że nie był on w stanie uporać się ze ściąganiem podatków od Żydów zreformowano kwartę i pogłówne żydowskie na czas nieokreślony zawiązano konfederację generalną, co pozwalało na skuteczne przeprowadzenie sejmu elekcyjnego i koronacyjnego utworzono jeszcze odrębne dla Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego, centralne kolegialne urzędy, tj. Komisję Skarbową Koronną, Komisję Skarbową Wielkiego Księstwa Litewskiego i Komisję Wojskową ograniczono władzę hetmanów, czyniąc ich przewodniczącymi Komisji Wojskowych z głosem stanowczym uchwalono lustrację królewszczyzn wprowadzono zakaz wydawania ekspektatyw zniesiono jurydyki i serwitoriaty ograniczono liczebność wojsk magnackich do trzystu żołnierzy utworzono we wszystkich województwach Komisje Dobrego Porządku ograniczono władzę Senatu przeprowadzono rozdzielenie Trybunału Głównego Koronnego na dwie osobne części : wielkopolski i małopolski uporządkowano wybory deputatów do trybunałów na sejmikach
Zobacz też Wojna domowa w Rzeczypospolitej 1764 Sejm Czaplica
Przypisy
Bibliografia Zestawienie według województw, nazwisk, posłów zasiadających na sejmie convocationis 1764 r. (rękopis) Volumina Legum – Konfederacja Generalna Omnium Ordinum Regni et Magni Ducatus Lithvaniae na Konwokacji Głównej Warszawskiej Uchwalona (str. 7-56) Konstytucje Wielkiego Księstwa Litewskiego na tejże Konfederacji Generalnej (str. 56-76)