Sławomira Kazimiera Wronkowska-Jaśkiewicz (ur. 14 lutego 1943 w Poznaniu) – polska prawniczka, teoretyczka prawa i nauczycielka akademicka, profesor nauk prawnych. Specjalizuje się w teorii prawa, teorii i polityce tworzenia prawa, technice prawodawczej, problematyce systemu i źródeł prawa, zagadnieniach intertemporalnych, języku tekstów prawnych, relacji między redagowaniem tekstów prawnych a ich wykładnią oraz problematyce państwa prawa. Należy do grona najbliższych współpracowników i uczniów Zygmunta Ziembińskiego - wraz z nim oraz z Leszkiem Nowakiem, Maciejem Zielińskim, Kazimierzem Świrydowiczem i Stanisławem Czepitą współtworzyła założenia poznańsko-szczecińskiej szkoły teorii prawaS. Czepita, S. Wronkowska, M. Zieliński, Założenia szkoły poznańsko-szczecińskiej w teorii prawa, „Państwo i Prawo” 2013, z. 2, s. 3-16..

W latach 1995-2013 kierowała Katedrą Teorii i Filozofii Prawa WPiA UAM, w latach 2005-2008 była prorektorem UAM, a w latach 2008-2011 przewodniczyła Komitetowi Nauk Prawnych PAN. Wieloletnia członkini Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów, pomysłodawczyni, organizatorka i kierowniczka aplikacji legislacyjnej oraz współautorka projektu Zasad techniki prawodawczej z 2002. W latach 2010-2019 była sędzią Trybunału Konstytucyjnego.

Życiorys

Wykształcenie i początki pracy naukowej

W 1961 zdała egzamin dojrzałości w liceum ogólnokształcącym w Bydgoszczy i rozpoczęła studia prawnicze na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, które ukończyła w 1966S. Czepita, Kolokwium habilitacyjne doktor Sławomiry Wronkowskiej-Jaśkiewiczowej, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1982, z. 4, s. 377-379, online, dostęp 2026-09-10.. Jej praca magisterska, przygotowana na seminarium Zygmunta Ziembińskiego, nosiła tytuł Koncepcja uprawnienia we współczesnej skandynawskiej teorii.

Po studiach odbyła roczny staż na macierzystym Wydziale. W 1967 rozpoczęła pracę jako asystent, a następnie jako starszy asystent w Zakładzie Prawniczych Zastosowań Logiki UAM. W tym środowisku współpracowała m.in. z Zygmuntem Ziembińskim, Maciejem Zielińskim i Leszkiem Nowakiem. W pracach zespołu rozwijano analityczne badania nad językiem prawnym i prawniczym, normami, wykładnią, systemem prawa oraz czynnościami konwencjonalnymi.

Stopień doktora nauk prawnych uzyskała na podstawie rozprawy Funkcje pojęcia „prawo podmiotowe”, przygotowanej pod kierunkiem Zygmunta Ziembińskiego. Stopień został nadany uchwałą Rady Wydziału Prawa i Administracji UAM z 14 grudnia 1971. Skróconą i zmienioną wersją rozprawy doktorskiej była wydana w 1973 monografia Analiza pojęcia prawa podmiotowegoS. Wronkowska, Analiza pojęcia prawa podmiotowego, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1973, s. 5-7..

W latach 1980-1981 i ponownie w 1983 przebywała jako stypendystka Fundacji im. Alexandra von Humboldta na stażach badawczych w Republice Federalnej Niemiec, m.in. na Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium. Prowadziła również wykłady i badania w ośrodkach zagranicznych, m.in. w Wiedniu, Salzburgu, Monachium i Bochum.

W 1982 uzyskała stopień doktora habilitowanego na podstawie monografii Problemy racjonalnego tworzenia prawa. Kolokwium habilitacyjne odbyło się 27 kwietnia 1982, a recenzentami dorobku i rozprawy byli Jerzy Wróblewski, Franciszek Studnicki i Zygmunt Ziembiński. Monografia otrzymała pierwszą nagrodę w konkursie redakcji „Państwa i Prawa”. W 1995 otrzymała tytuł profesora nauk prawnych.

Działalność na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza

Z UAM pozostawała związana zawodowo od ukończenia studiów. Pracowała kolejno jako asystent, starszy asystent, adiunkt, docent i profesor. Po przejściu Zygmunta Ziembińskiego na emeryturę została jego następczynią na stanowisku kierownika Katedry, później działającej pod nazwą Katedry Teorii i Filozofii Prawa. Formalnie kierowała nią w latach 1995-2013, a od 2000 była zatrudniona na stanowisku profesora zwyczajnego. Z początkiem roku akademickiego 2013/2014 przeszła na emeryturę; pozostaje profesorem emerytowanym UAM.

Pełniła funkcje w organach Uniwersytetu, m.in. zasiadała w Senacie UAM, kierowała Komisją Prawną Senatu i uczestniczyła w pracach nad statutami uczelni. W latach 2005-2008 była prorektorem UAM do spraw doktorantów i biblioteki.

W latach 1992-2010 wykładała na Europejskim Uniwersytecie Viadrina we Frankfurcie nad Odrą i współpracowała z Collegium Polonicum w Słubicach. Wypromowała doktorów nauk prawnych, w tym Jarosława Mikołajewicza, Marzenę Kordelę, Macieja Dybowskiego, Mikołaja Hermanna i Piotra F. Zwierzykowskiego.

Działalność w środowisku naukowym

Była wieloletnią członkinią Komitetu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, a w latach 2008-2011 jego przewodniczącą. W latach 2003-2010 zasiadała w zarządzie Europejskiego, a następnie Międzynarodowego Towarzystwa do Spraw Legislacji. Należy do Międzynarodowego Stowarzyszenia Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej (IVR). Była także związana z Polskim Towarzystwem Legislacji oraz z redakcją „Państwa i Prawa”.

Od 2005 jest członkinią rady Fundacji im. Zygmunta Ziembińskiego. W 2025 została członkinią honorową Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk; decyzję o nadaniu tej godności podjęto 25 czerwca 2025, a uroczystość odbyła się 6 listopada tego samego roku.

W 1965 została członkinią Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

Działalność naukowa

Dorobek Sławomiry Wronkowskiej-Jaśkiewicz obejmuje badania z zakresu ogólnej teorii prawa i metodologii prawoznawstwa, teorii legislacji, techniki prawodawczej oraz teorii prawa konstytucyjnego. W oficjalnej charakterystyce jej zainteresowań badawczych UAM wskazuje w szczególności analizę pojęć prawniczych, system prawa i jego konstrukcję, źródła prawa, problemy intertemporalne, państwo prawa, warunki racjonalnego tworzenia prawa, język tekstów prawnych, redagowanie aktów normatywnych oraz relację między wykładnią i redagowaniem tekstów prawnych.

Prawo podmiotowe i analiza pojęć prawniczych

Pierwszy nurt jej badań dotyczył pojęcia prawa podmiotowego i sposobów opisywania sytuacji prawnych. W artykule O znaczeniu i socjotechnicznej roli terminu „czyjeś prawo” z 1969 analizowała znaczenia przypisywane zwrotowi „czyjeś prawo” oraz funkcje, jakie pełni on w języku prawniczymS. Wronkowska, O znaczeniu i socjotechnicznej roli terminu „czyjeś prawo”, „Państwo i Prawo” 1969, z. 6, s. 1079-1087.. W pracy O definiowaniu „praw podmiotowych” z 1971 i w monografii Analiza pojęcia prawa podmiotowego z 1973 rozpatrywała sposoby definiowania tego pojęcia oraz jego relacje z prostszymi sytuacjami normatywnymi, w tym z uprawnieniem, wolnością i kompetencjąS. Wronkowska, O definiowaniu „praw podmiotowych”, „Państwo i Prawo” 1971, z. 1, s. 70-79.. Przedmiotem analizy nie było poszukiwanie jednego desygnatu określanego jako „istota” prawa podmiotowego, lecz rekonstrukcja sposobów posługiwania się tym pojęciem oraz jego funkcji w opisie sytuacji wyznaczanych przez normy prawne.

Problematyka ta była następnie rozwijana w pracach podręcznikowych poświęconych podstawowym pojęciom prawa i prawoznawstwa, w tym w Podstawowych pojęciach prawa i prawoznawstwa oraz w wydanym w 2025 Wprowadzeniu do prawoznawstwa.

Zasady prawa i czynności konwencjonalne

W 1972 wraz z Leszkiem Nowakiem, Maciejem Zielińskim i Zygmuntem Ziembińskim opublikowała studium Czynności konwencjonalne w prawie, w którym przedstawiono ogólną koncepcję czynności konwencjonalnych doniosłych prawnie oraz reguł wyznaczających ich sensL. Nowak, S. Wronkowska, M. Zieliński, Z. Ziembiński, Czynności konwencjonalne w prawie, „Studia Prawnicze” 1972, z. 33, s. 73-99, doi:10.37232/sp.1972.33.3.. Koncepcja ta służyła analizie takich czynności, jak stanowienie aktu normatywnego, wydanie orzeczenia, głosowanie czy dokonanie czynności prawnej, odróżnianych od stanowiących ich substrat czynności psychofizycznych.

Wspólnie z Maciejem Zielińskim i Zygmuntem Ziembińskim zajmowała się również problematyką zasad prawa. Monografia Zasady prawa. Zagadnienia podstawowe z 1974 miała uporządkować wieloznaczność terminu „zasada prawa”, sposoby wyróżniania zasad i funkcje przypisywane im w prawoznawstwieS. Wronkowska, M. Zieliński, Z. Ziembiński, Zasady prawa. Zagadnienia podstawowe, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1974.. Autorzy odróżniali m.in. ujmowanie zasad w znaczeniu dyrektywalnym od posługiwania się tym terminem w znaczeniach opisowych.

W 2013 wspólnie ze Stanisławem Czepitą i Maciejem Zielińskim opublikowała artykuł Założenia szkoły poznańsko-szczecińskiej w teorii prawa, w którym przedstawiono wspólne założenia metodologiczne tego nurtu polskiej teorii prawaS. Czepita, S. Wronkowska, M. Zieliński, Założenia szkoły poznańsko-szczecińskiej w teorii prawa, „Państwo i Prawo” 2013, z. 2, s. 3-16..

Teoria legislacji i racjonalne tworzenie prawa

Najbardziej rozbudowany obszar jej dorobku stanowią teoria legislacji, polityka tworzenia prawa i technika prawodawcza. W artykule Zagadnienia racjonalnego tworzenia prawa z 1979 sformułowała model racjonalnego procesu prawodawczego, a następnie przedstawiła postulaty dotyczące sposobu tworzenia prawa.

Koncepcję tę rozwinęła w monografii habilitacyjnej Problemy racjonalnego tworzenia prawa z 1982. Jej przedmiotem była konstrukcja modelu-wzoru racjonalnego tworzenia prawa, który miał wskazywać, jakie problemy powinien rozstrzygać prawodawca oraz w jakiej kolejności i przy użyciu jakich informacji powinny być podejmowane decyzje składające się na proces prawodawczyS. Wronkowska, Problemy racjonalnego tworzenia prawa, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1982, s. 15-25.. Model miał charakter wzorca pozwalającego formułować dyrektywy racjonalnego prawotwórstwa, a nie jedynie opisu rzeczywistej praktyki legislacyjnej.

W późniejszych pracach analizowała m.in. kryteria oceny prawa, przebieg procesu legislacyjnego, relację między autonomią prawa i polityką, problemy jakości prawa, instrumentalność i instrumentalizację prawa oraz odpowiedzialność za prawodawstwoS. Wronkowska, Kryteria oceny prawa, [w:] E. Kustra (red.), Przemiany polskiego prawa (1989-1999), Wydawnictwo UMK, Toruń 2001, s. 33-46.S. Wronkowska, Polski proces prawotwórczy – między autonomią a polityką, „Ius et Lex” 2005, nr 1(III), s. 193-211.S. Wronkowska, O woluntaryzmie, instrumentalizacji i odpowiedzialności za prawo, „Przegląd Konstytucyjny” 2019, nr 1, s. 5-23..

Język tekstów prawnych, redagowanie prawa i wykładnia

Drugim trwałym nurtem jej badań jest problem jasności i sposobu redagowania tekstów prawnych. W 1976 opublikowała studium Postulat jasności prawa i niektóre metody jego realizacjiS. Wronkowska, Postulat jasności prawa i niektóre metody jego realizacji, „Państwo i Prawo” 1976, z. 10, s. 19-33.. Wraz z Maciejem Zielińskim rozwijała koncepcję zależności między dyrektywami redagowania tekstu prawnego i dyrektywami jego interpretacji. W artykule O korespondencji dyrektyw redagowania i interpretowania tekstu prawnego z 1985 autorzy analizowali reguły tworzenia tekstu prawnego i reguły jego wykładni jako dwa powiązane zespoły dyrektywS. Wronkowska, M. Zieliński, O korespondencji dyrektyw redagowania i interpretowania tekstu prawnego, „Studia Prawnicze” 1985, z. 3-4, s. 301-327..

Z tego nurtu wyrosły m.in. współautorskie opracowania Redagowanie tekstów prawnych (1990), Problemy i zasady redagowania tekstów prawnych (1993), Zasady techniki prawodawczej. Komentarz (1997) oraz kolejne komentarze do Zasad techniki prawodawczej z 2004, 2012 i 2021. W opracowaniach tych zasady redagowania służą przede wszystkim komunikatywnemu, syntaktycznie poprawnemu i systemowo uporządkowanemu formułowaniu przepisów, z uwzględnieniem sposobów rekonstruowania z nich norm prawnych.

System prawa, źródła prawa i zmiana prawa