Piorunian rtęci(II), rtęć piorunująca, – nieorganiczny związek chemiczny, sól kwasu piorunowego i rtęci na II stopniu utlenienia. Stosowany jako inicjujący materiał wybuchowy.

Właściwości Jest to białe krystaliczne ciało stałe o gęstości 4,47 g/cm³ (po sprasowaniu ok. 3,3 g/cm³), jednak w zależności od metody syntezy uzyskać można też produkt o kolorze szarym lub brązowym. Reaguje z glinem, a wilgotny z miedzią. Trudno rozpuszcza się w wodzie. W podwyższonej temperaturze rzędu rozkłada się w ciągu kilku miesięcy, jednak forma rekrystalizowana jest znacznie trwalsza. Produktami rozkładu są rtęć, azot i tlenek węgla:

W temperaturze 100–115 °C detonuje, jednak niektóre źródła podają znacznie wyższe temperatury wybuchu, np. 175 °C. Prędkość rozchodzenia się fali detonacji wynosi do 5,5 km/s. Powoli rozkłada się także pod wpływem światła. Ze względu na wybuchowość pod wpływem bodźców mechanicznych (tarcie, uderzenie, nakłucie etc.), iskry elektrycznej lub podgrzania, jest używany głównie jako inicjujący materiał wybuchowy w spłonkach i detonatorach. Jest silnie trujący, dlatego współcześnie zastępuje się go innymi związkami, np. tetrazenem lub trinitrorezorcynianem ołowiu.

Właściwości wybuchowe piorunianu rtęci Energia wybuchu 1,5 MJ/kg Zdolność krusząca 130 cm³ Pb na 10 g Maksimum ciśnienia detonacji brak danych Prędkość detonacji 5,4 km/s Gęstość odpowiadająca Vdet 4,2 g/cm³ Wrażliwość na uderzenie duża Objętość produktów gazowych 234 dm³/kg Temperatura podczas wybuchu brak danych

Otrzymywanie thumb|Produkcja piorunianu rtęci do wyrobu amunicji przedstawiona na XIX-wiecznej rycinie Piorunian rtęci otrzymuje się w reakcji kwasu azotowego i azotanu rtęci(II) z etanolem lub aldehydem octowym. Produkt w kolorze brązowym powstaje przy użyciu etanolu, natomiast biały przy użyciu etanolu w obecności metalicznej miedzi i kwasu solnego lub przy użyciu acetaldehydu. Produkt szary powstaje w źle dobranych warunkach reakcji. Zabarwienie jest wynikiem obecności zanieczyszczeń, jednak produkt w kolorze brązowym ma w rzeczywistości wyższą czystość niż biały. Kolor szary jest efektem obecności koloidalnej rtęci. Związek można oczyścić przez rekrystalizację, np. z wody lub pirydyny.

Historia Jest najwcześniej poznanym inicjującym materiałem wybuchowym. Jego odkrywcą był prawdopodobnie Korneliusz Drebbel lub ; obaj byli siedemnastowiecznymi alchemikami. Związek nie znalazł wówczas zastosowania i został zapomniany. Ponownie został odkryty w roku 1800 przez angielskiego chemika Edwarda Howarda.

Przypisy

Kategoria:Inicjujące materiały wybuchowe Kategoria:Nieorganiczne sole rtęci Rtęci, piorunian