Anna Ewa Krzyżewska Kwiatkowska, primo voto Spława-Neyman (ur. 7 lutego 1939 w Warszawie, zm. 30 lipca 2003 w Hiszpanii) – polska aktorka filmowa i teatralna. Posiadała również amerykańskie obywatelstwo.

Była aktorką przede wszystkim filmową. Jej uroda i usposobienie powodowały, że reżyserzy obsadzali ją przeważnie w rolach kobiet podszytych wewnętrznym bólem i goryczą, posiadających melancholijny, delikatny i tajemniczy wizerunek.

Życiorys W czasie II wojny światowej zmieniała z rodziną miejsce zamieszkania; mieszkała w Warszawie (przy ul. Podchorążych 87) i Międzylesiu, a w 1940 zamieszkała przy ul. Bartosza Głowackiego w Chrzanowie, gdzie się uczyła. Podczas występów na szkolnych akademiach ujawniły się jej zdolności aktorskie.

Po wojnie zamieszkała z matką w Krakowie, gdzie w 1956 rozpoczęła studia w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Ludwika Solskiego. Po pierwszym roku studiów, pracując jako praktykantka na planie filmu Kalosze szczęścia (1958), została dostrzeżona przez Janusza Morgensterna (asystenta Andrzeja Wajdy) i zaangażowana do roli barmanki Krystyny Rozbickiej w Popiele i diamencie (1958). Na potrzeby roli odbyła kilkutygodniową praktykę w restauracji „Ratuszowa” we Wrocławiu. Za rolę w tym filmie otrzymała w 1960 nagrodę „Kryształowej Gwiazdy” od Francuskiej Akademii Filmowej.

Jej uroda została zauważona, kiedy zdjęcie zrobione przez fotografkę Joannę Plewińską zostało zamieszczone na okładce świątecznego wydania czasopisma „Przekrój” w 1959. Po docenionym przez krytyków debiucie wystąpiła w roli Marii w jugosłowiańskim filmie Veljki Bulajicia Wojna (1960) i choć sam obraz został krytycznie przyjęty przez ekspertów, to Krzyżewska zebrała za swój występ przychylne recenzje i została wyróżniona na 7. Festiwalu Filmów Jugosłowiańskich. Za rolę Wali w filmie Tadeusza Konwickiego Zaduszki (1961) otrzymała Nagrodę Polskiej Krytyki Filmowej. Gorzej przyjęto jej występ w roli tytułowej gwiazdy filmowej w obrazie Stanisława Możdżeńskiego Zuzanna i chłopcy (1961). W tym okresie przefarbowała włosy na brązowo, dzięki czemu zyskała na wyrazistości, a prasa zaczęła porównywać ją do Audrey Hepburn i Sophii Loren.

Po ukończeniu w 1961 studiów teatralnych (dyplom odebrała dopiero we wrześniu 1970) została etatową aktorką Teatru Dramatycznego w Warszawie, w którym pracowała do 1967 i w tym okresie m.in. zagrała Ofelię w Hamlecie (1962; reż. Gustaw Holoubek) i odbyła z zespołem teatru tournée po Jugosławii w czerwcu 1966. Kontynuowała karierę aktorską, grając Małgorzatę w kryminale Janusza Nasfetera Zbrodniarz i panna (1963) i Teresę w Naprawdę wczoraj (1963) Jana Rybkowskiego. W 1963 zaprezentowała się w Londynie podczas galowego seansu w kinie sieci „Odeon” przed królową matką Elżbietą i członkami rodziny królewskiej, a także wystąpiła w teledysku Telewizji Polskiej do piosenki Mieczysława Wojnickiego „Narzeczona”. Następnie zagrała naiwną nauczycielkę Renatę w komedii młodzieżowej Jerzego Zarzyckiego Liczę na wasze grzechy (1964), matkę w filmie psychologicznym Jana Rybkowskiego Sposób bycia (1964) i Hebron w filmie Jerzego Kawalerowicza Faraon (1965), przy czym ostatnia z ról została napisana specjalnie dla Krzyżewskiej. Aktorka w latach 60. wystąpiła także w kolejnych zagraniczych filmach w swojej karierze: jako kelnerka Verona w czechosłowackim dramacie Stanislava Barabáša Dzwony dla bosych (1965) i studentka Małgorzata w rumuńskim filmie Iona Popescu-Gopa Faust XX (1966). Zagrała niewielką rolę telefonicznej łączniczki szajki fałszerzy w komedii Jana Batorego Lekarstwo na miłość (1965) i diabła stróża w komedii Stanisława Różewicza Piekło i niebo (1966). Chłodno przyjęte zostały kolejne filmy z 1966 z udziałem Krzyżewskiej: Zejście do piekła Zbigniewa Kuźmińskiego i Przedświąteczny wieczór Heleny Amiradżibi i Jerzego Stefana Stawińskiego.

Była członkinią Stowarzyszenia Filmowców Polskich. Po występie w krytycznie przyjętym dramacie Stanisława Jędryki Powrót na ziemię (1967) zawiesiła działalność aktorską, co tłumaczyła zmęczeniem filmem i aktorstwem. Powróciła na wielki ekran drugoplanową rolą Anastazji, łączniczki partyzanckiego oddziału, w Akcji Brutus (1970) Jerzego Passendorfera. Następnie zagrała epizodyczną role prostytutki w komedii Jerzego Gruzy Dzięcioł (1970), Zosię w filmie Tadeusza Konwickiego Jak daleko stąd, jak blisko (1971) i Annę w krótkometrażowym filmie telewizyjnym Janusza Majewskiego Okno zabite deskami (1971). Powróciwszy do blond włosów, wystąpiła w zagranicznych serialach: jako Maya w bułgarskim Powrocie zmarłego i amerykański szpieg w enerdowskiej Tajemnicy Andów. Zdobyła uznanie krytyków dzięki roli Rebeki w melodramacie Janusza Majewskiego Zazdrość i medycyna (1973). Wkrótce po premierze tego filmu wycofała się z życia artystycznego i wyjechała z mężem do Nowego Jorku, gdzie pracowała m.in. w bibliotece ONZ w Nowym Jorku, a także jako agentka nieruchomości, projektantka mody i kosmetyczka. Wówczas zmieniła nazwisko na Caron, które było łatwiejsze do wymówienia przez obcokrajowców, a także uzyskała amerykańskie obywatelstwo. W 1989 osiedliła się z mężem w Almuñécar. mały|200px|Grób Ewy Krzyżewskiej na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie 28 lipca 2003, jadąc wieczorem z mężem (który w szpitalu w Grenadzie przeszedł zabieg chirurgiczny barku) i kierując samochodem marki Mercedes na wąskiej górskiej drodze, uległa wypadkowi drogowemu; zjechała na lewy pas ruchu i zderzyła się z jadącym z przeciwka samochodem marki Audi. W wypadku zginął jej mąż, Bolesław, a Krzyżewska zmarła dwa dni później w szpitalu. Pochowano ją początkowo na cmentarzu w Almuñécar, ale kilka lat później została ekshumowana, a jej prochy przewieziono do Polski, gdzie spoczęły w grobowcu rodziny Krzyżewskich na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 85, rząd 5, grób 17/18). Na lewej tablicy tego grobowca, u góry, umieszczono po lewej stronie owalną porcelanową czarno-białą jej fotografię z umieszczoną po prawej stronie inskrypcją.

Życie prywatne Była córką Juliusza Waleriana Krzyżewskiego i Marii Stanisławy z Piotrowskich, a także prawnuczką Ludwika Nowakowskiego, powstańca styczniowego. Jej chrzestnymi byli satyryk i poeta Jeremi Przybora oraz stryjenka Ewelina Krzyżewska.

Pierwszym mężem aktorki był Wacław Andrzej Spława-Neyman, pracownik Centrali Handlu Zagranicznego, którego poznała w samolocie lecącym na trasie Warszawa – Belgrad. Ich ślub odbył się 14 października 1960 w krakowskim Urzędzie Stanu Cywilnego, a rozwód nastąpił 19 lipca 1963. W trakcie trwania pierwszego małżeństwa nosiła podwójne nazwisko męża, ale po rozwodzie wróciła do nazwiska panieńskiego.

30 czerwca 1971 poślubiła architekta, prawnika i dyplomatę Bolesława Kwiatkowskiego.

Filmografia Aktorstwo 25px Filmy fabularne i etiudy Rok Tytuł Reżyser Rola 1958 Popiół i diament Andrzej Wajda barmanka Krystyna 1960 Rat Veljko Bulajić Maria 1961 Zaduszki Tadeusz Konwicki Wala Zuzanna i chłopcy Stanisław Możdżeński Zuzanna Wiśniewska 1963 Liczę na wasze grzechy Jerzy Zarzycki Renata Naprawdę wczoraj Jan Rybkowski Teresa, przedstawicielka Zjednoczonych Wydawnictw Zbrodniarz i panna Janusz Nasfeter Małgorzata Makowska 1965 Faraon Jerzy Kawalerowicz Hebron Lekarstwo na miłość Jan Batory Honorata Sposób bycia Jan Rybkowski matka bohatera Poszukiwania na ulicach miasta Barry Clayton Zvony pre bosých Stanislav Barabáš Verona 1966 Faust XX Ion Popescu-Gopo diablica Margueritte Piekło i niebo Stanisław Różewicz diabeł stróż Powrót na ziemię Stanisław Jędryka Wanda-Irena Przedświąteczny wieczór Helena Amiradżibi-Stawińska, Jerzy Stefan Stawiński kochanka Andrzeja Zejście do piekła Zbigniew Kuźmiński Linda, sekretarka Adlera 1970 Akcja Brutus Jerzy Passendorfer Anastazja, łączniczka „Boruty” Dzięcioł Jerzy Gruza mieszkanka Warszawy 1971 Okno zabite deskami Janusz Majewski Anna Liebeserklärung an G.T. Horst Seemann Gisa Tonius Jak daleko stąd, jak blisko Tadeusz Konwicki Zosia 1973 Zazdrość i medycyna Janusz Majewski Rebeka Widmarowa 25px Seriale telewizyjne 1965 Noc inspektora Wladislaw Ikomonow 1972 Mrtwyc se zawrszta Helga Das Geheimnis der Anden Rudi Kurz Maja

Polski dubbing 25px Filmy fabularne Rok Tytuł Reżyser dubbingu Rola 1964 Winnetou II: Ostatni renegaci Jerzy Twardowski Ribanna 1965 Zbrodnia doskonała Maria Olejniczak Gina Bianchi

Teatr 25px Role teatralne Rok Sztuka Autor Reżyser Rola Teatr 1962 Elektra Sofokles Mieczysław Górkiewicz Klitajmestra PWST Kraków Hamlet William Szekspir Gustaw Holoubek Ofelia Teatr Dramatyczny w Warszawie 1963 Dziewiąty sprawiedliwy Jerzy Jurandot Ludwik René Tamar Śmierć porucznika Sławomir Mrożek Aleksander Bardini 1964 Don Juan, czyli miłość do geometrii Max Frisch Ludwik René Donna Anna 1965 Po upadku Arthur Miller Ludwik René Elsie 25px Role w Teatrze Telewizji 1964 Pantofelki z krokodyla Branislav Crnčević Slavoljub Stefanović Ravasi Cecylia Bay-Bay

Upamiętnienie Wizerunek Ewy Krzyżewskiej, można było znaleźć na wielu tytułowych okładkach polskich i zagranicznych czasopism filmowych, m.in.: „Positif” (1959), „Film Spiegel” (1970), „Film” (1970, 1973), „Ekran” (1974) czy „Treffpunkt Kino” (1975) Jej biografia ukazana została w pozycji książkowej napisanej przez Jana Romualda Krzyżewskiego i zatytułowanej Krzyżewscy: sekrety starej skrzyni W piętnastą rocznicę śmierci aktorki, w holu I LO w Chrzanowie, którego była uczennicą, wmurowana została okolicznościowa tablica pamiątkowa, jej poświęcona. Na uroczystość odsłonięcia tablicy w dniu 21 czerwca 2018, przybyła z Las Vegas jej pasierbica Beata Kwiatkowska W Miejskiej Bibliotece Publicznej w Chrzanowie, od 20 czerwca do 31 lipca 2018, prezentowano wystawę z pozostałymi po aktorce pamiątkami oraz planszami z okładkami czasopism z jej wizerunkiem

Uwagi

Przypisy Tygodnik „Życie na Gorąco”, nr 51, 18 grudnia 2014, s. 35.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Ewa Krzyżewska w bazie Akademia Polskiego Filmu Ewa Krzyżewska w bazie stopklatka.pl Ewa Krzyżewska w bazie YouTube

Ewa Krzyżewska w bazie Encyklopedia polskiego dubbingu Ewa Krzyżewska w bazie Rate Your Music Ewa Krzyżewska w bazie Online Computer Library Center w bazie NUKAT – Katalogu zbiorów polskich bibliotek naukowych

Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie Kategoria:Aktorzy i aktorki teatrów warszawskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polskie aktorki filmowe Kategoria:Polskie aktorki teatralne Kategoria:Polskie ofiary wypadków drogowych Kategoria:Urodzeni w 1939 Kategoria:Zmarli w 2003