Włodzimierz Kazimierz Bonusiak (ur. 21 lutego 1942 w Kaliszu, zm. 13 października 2025 w Rzeszowie) – polski historyk, nauczyciel akademicki i działacz komunistyczny. Specjalizował się w historii gospodarczej Polski i powszechnej. Jako pracownik naukowy związany był z uczelniami wyższymi w Rzeszowie. W czasach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej pełnił wysokie funkcje partyjne w Komitecie Wojewódzkim Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Rzeszowie. Był rektorem Wyższej Szkoły Pedagogicznej (w latach 1996–2001) oraz rektorem Uniwersytetu Rzeszowskiego (w latach 2002–2008).

Życiorys W Kaliszu ukończył szkołę podstawową oraz tamtejsze II Liceum im. T. Kościuszki (1959). Po uzyskaniu świadectwa maturalnego podjął studia historyczne na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM), które ukończył w 1965 roku. Rozpoczął następnie pracę jako nauczyciel dwóch przedmiotów: historii i wiedzy o społeczeństwie w Liceum Ogólnokształcącym dla Pracujących oraz Korespondencyjnym Liceum Ogólnokształcącym w rodzinnym mieście. Pełnił tam także funkcję zastępcy dyrektora (1969–1970), a następnie dyrektora (1970–1974). W 1973 roku uzyskał na UAM stopień naukowy doktora nauk humanistycznych w zakresie historii po obronie pracy doktorskiej Rozwój ekonomiczno-społeczny miasta Kalisza w okresie zaborów (1815–1918), przygotowanej pod kierunkiem Czesława Łuczaka.

Kariera naukowa W roku 1974 przeprowadził się do Rzeszowa, gdzie został zatrudniony jako asystent, a następnie jako adiunkt na Politechnice Rzeszowskiej im. Ignacego Łukasiewicza. W 1981 habilitował się na Wydziale Historycznym UAM na podstawie rozprawy pt. Polityka ekonomiczna III Rzeszy na okupowanych terenach ZSRR (1941–1944).

W 1982 przeniósł się do Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie (od 2001 Uniwersytet Rzeszowski), gdzie został kierownikiem Zakładu Historii Polski Najnowszej Instytutu Historii (do 2012). Na uczelni tej poza pracą naukowo-dydaktyczną pełnił także szereg innych ważnych funkcji organizacyjnych. W latach 1982–1983 oraz 1988–1988 był prodziekanem Wydziału Socjologiczno-Historycznego. Od 1983 do 1984 sprawował funkcję prorektora, a potem w latach 1984–1987 był dyrektorem Instytutu Historii. W latach 1990–1996 zajmował stanowisko dziekana Wydziału Socjologiczno-Historycznego. W 1993 uzyskał tytuł profesora nauk humanistycznych.

W 1994 został rzeszowskim koordynatorem – obok Erharda Cziomera z Uniwersytetu Jagiellońskiego, we współpracy z w Kolonii i Uniwersytetem Lwowskim – szeregu konferencji naukowych z lat 1995–2008 poświęconych współpracy Niemiec, Polski i Ukrainy, których celem było projektowanie polskiej i ukraińskiej integracji z Unią Europejską i NATO.

Od 1996 do 2001 był rektorem Wyższej Szkoły Pedagogicznej. Był jednym z inicjatorów przekształcenia WSP w Uniwersytet Rzeszowski w 2001, a także drugim jego rektorem, od 2002 do 2008. W latach 2008–2012 piastował ponownie urząd dyrektora Instytutu Historii.

Po przejściu na emeryturę pracował na Uniwersytecie Rzeszowskim (2013–2014), w Wyższej Szkole Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach (2014–2016) i w Społecznej Akademii Nauk w Łodzi (2016–2018).

Działalność polityczna W marcu 1962 zapisał się do PZPR. W latach 1975–1979 był sekretarzem ds. propagandy w Komitecie Uczelnianym PZPR Politechniki Rzeszowskiej, a w okresie 1979–1980 pełnił funkcję I sekretarza KU PZPR. Od 1980 był funkcjonariuszem Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Rzeszowie. Ten etap kariery rozpoczął od funkcji kierownika Wydziału Nauki, Oświaty i Kultury, którą pełnił do września 1982. W 1985 został dyrektorem Międzywojewódzkiej Szkoły Partyjnej KW PZPR, a rok później przeszedł na stanowisko sekretarza ds. nauki i oświaty KW PZPR w Rzeszowie, zostając równocześnie członkiem egzekutywy tego komitetu. Obie te funkcje pełnił do 16 października 1989. W wyborach parlamentarnych w 1989 bez powodzenia kandydował na posła sejmu kontraktowego w okręgu nr 83 Rzeszów..

Dorobek naukowy Zainteresowania naukowe Włodzimierza Bonusiaka koncentrowały się wokół zagadnień związanych z historią najnowszą ze szczególnym uwzględnieniem systemu i polityki okupacyjna III Rzeszy i ZSRR, stosunków polsko-ukraińskich, dziejów miast (Kalisz, Rzeszów, Ropczyce, Dębica, Łańcut, Tarnobrzeg, Lwów, Drohobycz), biografistyką: przywódców ZSRR, a także wybitnych ludzi Polski południowo-wschodniej. Był autorem około 150 publikacji, w tym 15 monografii. Do jego najważniejszych prac należą: Polityka ekonomiczna III Rzeszy na okupowanych obszarach ZSRR 1941–1944, Rzeszów 1981. Życie i działalność Ignacego Łukasiewicza, Rzeszów 1985. Kto zabił profesorów lwowskich?, Rzeszów 1989. Małopolska Wschodnia pod rządami III Rzeszy, Rzeszów 1990. Józef Stalin (biografia), Kraków 1992. Polityka ludnościowa III Rzeszy na okupowanych obszarach ZSRR 1939–1941, Rzeszów 1993. Polska podczas II wojny światowej, Rzeszów 1999; wyd. II, 2003; wyd. III, 2011. Polityka ludnościowa i ekonomiczna ZSRR na okupowanych ziemiach polskich w latach 1939–1941 („Zachodnia Ukraina” i „Zachodnia Białoruś”), Rzeszów 2006 Szejk z Galicji. Ignacy Łukasiewicz 1822–1882, Rzeszów 2007; wyd. II, 2019. Historia Polski (1944–1989), Rzeszów 2007. Trzecia Rzeczpospolita (1989–2007), Rzeszów 2008. Druga Rzeczpospolita (1918–1939), Rzeszów 2011. Małopolska Wschodnia i Wołyń w czasie II wojny światowej, Rzeszów 2022.

Zredagował szereg prac zbiorowych: Ropczyce. Zarys dziejów (z Feliksem Kirykiem), Rzeszów 1991. Rosja – kontynuacja czy punkt zwrotny? (z Kazimierzem Sową), Rzeszów 1994. Galicja i jej dziedzictwo, t. 1: Historia i polityka (z Józefem Buszką), Rzeszów 1994. Łańcut. Studia i szkice z dziejów miasta, Rzeszów 1997. Chłopi, naród, kultura, t. 5: Chłopi a państwo (z Józefem Szaflikiem), Rzeszów 1997. Polacy i Ukraińcy podczas II wojny światowej, Rzeszów 2000. Dzieje Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie 1965–2000, Rzeszów 2001. Polska i Ukraina w podręcznikach szkolnych i akademickich, Rzeszów 2001. Stereotypy narodowościowe na pograniczu, Rzeszów 2002. Drohobycz – miasto wielu kultur, Rzeszów 2005. Polscy robotnicy przymusowi w Trzeciej Rzeszy, Rzeszów 2005. Słownik biograficzny profesorów Uniwersytetu Rzeszowskiego 2001–2006, Rzeszów 2006. 140 lat samorządu miasta Rzeszowa, Rzeszów 2007. Dzieje Żołyni, Żołynia 2008. Dzieje ziemi grodziskiej. By pokolenia pamiętały, skąd nasz ród…, Grodzisko Dolne 2009. Rzeszów – w 655. rocznicę lokacji. Studia z dziejów miasta i regionu (z Wiolettą Zawitkowską), Rzeszów 2010. Uniwersytet Rzeszowski w latach 2001–2008, Rzeszów 2010. Dzieje Ropczyc u schyłku PRL i w III Rzeczypospolitej, Rzeszów 2012. Dzieje Rzeszowa, t. 4: Rzeszów w latach 1945–1989, Rzeszów 2012. Dzieje Rzeszowa, t. 5: Rzeszów w latach 1989–2015, Rzeszów 2017. Dzieje Brzózy Królewskiej, Sandomierz 2017. W 670. rocznicę lokacji miasta Rzeszowa. Wybrane zagadnienia z najnowszej historii miasta Rzeszowa (z Grzegorzem Bonusiakiem), Rzeszów 2024.

Życie prywatne Był synem Andrzeja i Zofii Bonusiaków. Jego ojciec sprawował funkcję prezydenta miasta (1947–1949) i przewodniczącego miejskiej rady narodowej (1949–1952, 1957–1959). Był żonaty ze Stanisławą z domu Borejko. Mieli dwóch synów, Andrzeja i Grzegorza. Pochowany został 16 października 2025 na cmentarzu Wilkowyja w Rzeszowie.

Wyróżnienia Doktor honoris causa Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza i . W 1984, 1988 i 1993 był stypendystą Niemieckiej Centrali Wymiany Akademickiej (DAAD). W 1985 otrzymał Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. Poza tym został odznaczony 9 nagrodami ministra edukacji narodowej, w tym jedną zbiorową.

Członkostwo Należał do następujących organizacji naukowych: członek Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce (1986–1988) członek Rady Naukowej GKBZH w Polsce (1988–1990) przewodniczący Okręgowej Komisji BZH w Polsce (1986–1989) członek zespołu Dydaktyczno-Naukowego Nauk Historycznych MNiSW (1986–1989) członek Rady Naukowej Głównej Komisji BZpNP – IPN (1994–1998) wiceprzewodniczący Towarzystwa Naukowego w Rzeszowie (1983–1989) przewodniczący Towarzystwa Naukowego w Rzeszowie (1990–1992) przewodniczący Towarzystwa Uniwersyteckiego w Rzeszowie (1996–) współpracownik Komisji Wschodnioeuropejskiej PAU (2000–)

Uwagi

Przypisy Biblioteka Uniwersytecka w Rzeszowie, stan na grudzień 2013.

Nota biograficzna na stronie Instytutu Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego [on-line] [dostęp 2025-11-28].

Kategoria:Absolwenci II Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Ludzie urodzeni w Kaliszu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Pierwsi sekretarze Komitetów Uczelnianych PZPR Kategoria:Pochowani na cmentarzu Wilkowyja w Rzeszowie Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa uczelni na Ukrainie Kategoria:Polscy nauczyciele historii Kategoria:Polscy nauczyciele wiedzy o społeczeństwie Kategoria:Prorektorzy Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Rzeszowskiego Kategoria:Rektorzy Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie Kategoria:Sekretarze Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Rzeszowie Kategoria:Stypendyści DAAD Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Rzeszowskiej Kategoria:Urodzeni w 1942 Kategoria:Zmarli w 2025