Łasica (Mustela) – rodzaj drapieżnych ssaków z podrodziny łasic (Mustelinae) w obrębie rodziny łasicowatych (Mustelidae), obejmujący najmniejsze ssaki w rzędzie drapieżnych (Carnivora).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Północnej, Eurazji i północnej Afryce.
Charakterystyka Długość ciała 11,4–56,2 cm, długość ogona 4,2–26 cm; masa ciała 25–2005 g; samce są większe i cięższe od samic. Gatunki z rodzaju Mustela mają smukłe długie ciało o krótkich łapach, w kolorze sierści od białego do ciemnobrązowego. Głowa jest płaska i wąska, o małych uszach i dużych oczach oraz jest osadzona na długiej szyi. Ogon długi, zwykle puszysty. Wzór zębowy: I C P M = 34.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w pierwszej części dziesiątego wydania Systema Naturae, publikacji wałnego autorstwa poświęconej systematyce zwierząt, roślin i minerałów. Linneusz wymienił dziewięć gatunków – Mustela lutris , Mustela lutra , Mustela gulo , Mustela barbara , Mustela martes , Mustela putorius , Mustela furo , Mustela zibellina i Mustela erminea – z których gatunkiem typowym jest (Linneuszowska tautonimia) Mustela erminea (gronostaj europejski).
Etymologia Mustela (Mustella): ‘łasica’, od zdrobnienia mus, muris ‘mysz’. Putorius: łac. putor ‘smród, fetor’; w aluzji do charakterystycznego zapachu. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Mustela putorius . Arctogale: ‘niedźwiedź’; γαλεη galeē lub γαλη galē ‘łasica’. Gatunek typowy: Kaup wymienił dwa gatunki – Mustela erminea i Mustela bocamela (= Mustela nivalis ) – z których gatunkiem typowym jest Mustela erminea . Ictis: gr. ικτις iktis, ικτιδις iktidis ‘łasica’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Mustela vulgaris (= Mustela erminea ). Foetorius: łac. fetor ‘smród, odór’. Gatunek typowy: autorzy wymienili kilka gatunków – Mustela sarmatica (= Mustela peregusna ), Mustela erminea , Mustela furo , Viverra lutreola , Mustela boccamelaPodgatunek M. nivalis. , Mustela vulgaris i Mustela putorius – z których gatunkiem typowym jest Mustela putorius . Gale: gr. γαλεη galeē lub γαλη galē ‘łasica’. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Mustela vulgaris . Lutreola: ‘wydra’; łac. przyrostek zdrabniający -ola. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Viverra lutreola . Vison: ‘rodzaj łasicy lub kuny’, od duń. i szw. vissen ‘zeschnięty’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Viverra lutreola . Gymnopus: gr. γυμνος gumnos ‘goły, nagi’; πους pous, ποδος podos ‘stopa’. Gatunek typowy: Gray wymienił cztery gatunki – Mustela (Putorius) kathiah , Mustela africana , Gymnopus leucocephalusPodgatunek M. nudipes. i Mustela strigidorsa (= Mustela strigidorsa ) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Mustela leucocephalus . Hydromustela: gr. ὑδρο- hudro- ‘wodny-’, od ὑδωρ hudōr, ὑδατος hudatos ‘woda’; rodzaj Mustela . Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Viverra lutreola . Mustelina: łac. mustelinus ‘jak łasica, łasicowaty’, od mustela ‘łasica’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Viverra lutreola . Cynomyonax: rodzaj Cynomys (nieświszczuk); αναξ anax, ανακτος anaktos ‘władca’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Putorius nigripes . Eumustela: gr. ευ eu ‘dobry, typowy’; rodzaj Mustela . Gatunek typowy: Acloque wymienił dwa gatunki – Mustela vulgaris i Mustela erminea – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Mustela erminea . Mammustelaus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka Mam (od Mammalia). Kolonokus (Kolonocus): kolonók ‘łasica syberyjska’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Mustela sibirica . Plesiogale: gr. πλησιος plēsios ‘w pobliżu, niedaleko’, od πελας pelas ‘blisko’, od πελαζω pelazō ‘zbliżyć się’; γαλεη galeē lub γαλη galē ‘łasica’. Pocockictis: Reginald Innes Pocock (1863–1947), brytyjski zoolog (arachnolog i teriolog); ικτις iktis, ικτιδις iktidis ‘łasica’. Cryptomustela: gr. κρυπτος kruptos ‘ukryty’; rodzaj Mustela . Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Mustela strigidorsa .
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNPocockictisM. Kretzói, 1947centruj|150pxMustela strigidorsaJ.E. Gray, 1853łasica pręgowanagatunek monotypowypółnocno-wschodnie Indie, północna i środkowa Mjanma, południowa Chiny (Junnan, Kuejczou, Kuangsi), północna i południowa Tajlandia, północny i środkowy Laos oraz północny i środkowy Wietnam; zakres wysokości: 90–2500 m n.p.m.DC: 25–32 cmDO: 10,3–20 cmMC: 700–2000 gcentruj|150pxMustela nudipes A.G. Desmarest, 1822łasica malajskagatunek monotypowypołudniowa Tajlandia, Półwysep Malajski, Sumatra i Borneo; zakres wysokości: 400–1700 m n.p.m.DC: 30–36 cmDO: 24–26 cmMC: około 1000 gMustelaLinnaeus, 1758Mustela lutreolinaH.C. Robinson & O. Thomas, 1917łasica indonezyjskagatunek monotypowyendemit Indonezji: południowa Sumatra i Jawa; zakres wysokości: 1000–2200 m n.p.m.DC: 30–32 cmDO: 13,6–17 cmMC: 295–340 gcentruj|150pxMustela kathiah B.H. Hodgson, 1835łasica żółtobrzuchagatunek monotypowyHimalaje w północnych i północno-wschodnich Indiach, Nepalu i Bhutanie do Mjanmy, południowej i wschodnich Chin (włącznie z wyspą Hajnan), północnej Tajlandii, Laosu i Wietnamu; zakres wysokości: 0–5200 m n.p.m.DC: 20–29 cmDO: 13–18 cmMC: 150–260 gcentruj|150pxMustela ermineaLinnaeus, 1758gronostaj europejski18 podgatunkówwiększość Europy (na południe do północnej Portugalii) i Azji (na południe do zachodnich Himalajów) oraz Alaska (Stany Zjednoczone) i północno-zachodnia Kanada; zakres wysokości: 0–4050 m n.p.m.DC: 19–34 cmDO: 4,2–12 cmMC: 134–365 gcentruj|150pxMustela haidarum(Preble, 1898)3 podgatunkipołudniowo-wschodnia Alaska w Archipelagu Aleksandra (wyspy Suemez, Księcia Walii), zachodnia Kanada na Wyspach Królowej Charlotty (wyspy Grahama i Moresby)DC: około 21 cmDO: około 10 cmMC: brak danychcentruj|150pxMustela richardsoniiBonaparte, 183813 podgatunkówGrenlandia, Canada, Stany Zjednoczone (na południe do środkowej Kalifornii, północnego Nowego Meksyku, Wielkich Jezior i północnej Wirginii, nieobecny w Alasce); zakres wysokości: 0–3000 m n.p.m.DC: 17–24 cmDO: 5,9–9,8 cmMC: 39–154 gcentruj|100pxMustela nivalis Linnaeus, 1766łasica pospolita13 podgatunkówwiększość Europy, kontynentalna Azja (na południe do Lewantu, Iranu, Mongolii, środkowych Chin, Tajwanu i Japonii), północna Afryka (Maroko, Algieria, Tunezja i Egipt; introdukowany w Nowej Zelandii, na Malcie, Krecie, Azorach i Wyspach Świętego Tomasza i Książęcej; zakres wysokości: 0–3860 m n.p.m.DC: 11,4–30 cmDO: 7–12,9 cmMC: 25–250 gMustela aistoodonnivalisWu Jiayan & Kao Yuenting, 1991gatunek monotypowyendemit Chin: góry Qin Ling, ShaanxiDC: 12,8–16,5 cmDO: 5–6,2 cmMC: brak danychcentruj|150pxMustela altaicaPallas, 1811łasica górskagatunek monotypowygóry Ałtaj, Tienszan, Pamir i Himalaje, Rosja (południowa i południowo-wschodnia Syberia, Mongolia, zachodnia, środkowa i północno-wschodnie Chiny oraz Korea Północna; zakres wysokości: 1500–4000 m n.p.m.DC: 22–29 cmDO: 9–14,5 cmMC: 122–350 gMustela mopbieQ.-J. Wei, L. Cao, X.-C. He, Abramov, J. Wang, J. Fu, R. Li, Yang Qisen, L.-Q. Fu, Y.-H. Huang, C.-Q. Zhou, Z.-X. Wen, & D.-Y. Ge, 2025gatunek monotypowyendemit Chin: znany z narodowego rezerwatu Dafengding, Syczuan; zakres wysokości: około 2500 m n.p.m.DC: 16,3–18,6 cmDO: 7,1–9,2 cmMC: 53–73 gcentruj|150pxMustela itatsi Temminck, 1844łasica japońskagatunek monotypowyendemit Japonii: Honsiu, Kiusiu, Sikoku, Sado i kilka mniejszych wysp (Japonia); introdukowany na Hokkaido i południowy Sachalin w Rosji; zakres wysokości: 0–336 m n.p.m.DC: 25–39 cmDO: 13,3–21 cmMC: 380–820 gcentruj|150pxMustela sibiricaPallas, 1773łasica syberyjska gatunek monotypowyRosja (na wschód od Uralu), Mongolia, Chiny, Półwysep Koreański, północna Japonia (Hokkaido), Tajwan, Indie, Nepal, Bhutan, północna Mjanma, Tajlandia i Laos; introdukowany w Japonii (Honsiu, Kiusiu i Sikoku); zakres wysokości: 1500–5000 m n.p.m.DC: 25–39 cmDO: 13,3–21 cmMC: 360–820 gcentruj|150pxMustela lutreola (Linnaeus, 1761)norka europejska gatunek monotypowyizolowane populacje w północnej Hiszpanii, południowo-zachodniej Francji, Rumunii, Estonii, Łotwie, Białorusi i Rosji (na zachód od Uralu); zakres wysokości: 1400–3000 m n.p.m.DC: 20–36 cmDO: 12–17,5 cmMC: 500–1000 gcentruj|150pxMustela eversmaniiLesson, 1827tchórz stepowygatunek monotypowypołudniowo-wschodnia Europa, Kaukaz, Azja Zachodnia przez środkową Azję to Mongolii, północno-wschodnich Chin i Rosji (Rosyjski Daleki Wschód); zakres wysokości: 0–5050 m n.p.m.DC: 29–56 cmDO: 7–18,3 cmMC: 1,3–2 kgcentruj|150pxMustela putoriusLinnaeus, 1758tchórz zwyczajnygatunek monotypowywiększość Europy na zachód od Uralu (z wyjątkiem Islandii, północnej Skandynawii oraz części Półwyspu Bałkańskiego) oraz północne Maroko; zakres wysokości: 0–2400 m n.p.m.DC: 20–46 cmDO: 7–19 cmMC: 400–1710 gcentruj|150pxMustela furoLinnaeus, 1758fretka domowagatunek monotypowycały światDC: 33–40,6 cmDO: 7,6–10 cmMC: 0,3–2,7 kgGUcentruj|150pxMustela nigripes(Audubon & Bachman, 1851)tchórz czarnołapygatunek monotypowyWielkie Równiny w Stanach Zjednoczonych (od Montany na południe do Arizony i Nowego Meksyku) oraz północny Meksyk; wytępiony z większości jego zasięgu; zakres wysokości: 500–3100 m n.p.m.DC: 40–50 cmDO: 11,4–15 cmMC: 764–1078 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek zagrożony, – gatunek krytycznie zagrożony; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie; GU – gatunek udomowiony, nie podlaga ocenie przez IUCN.
Opisano również kilka gatunków wymarłych: Mustela constricta (Azja; plejstocen) Mustela kuzuuensis (Azja; plejstocen) Mustela majori (Europa; miocen) Mustela palerminea (Europa; pliocen) Mustela pliocaenica (Europa; pliocen) Mustela plioerminea (Europa; pliocen) Mustela praenivalis (Europa; plejstocen) Mustela sinensis (Azja; plejstocen) Mustela stromeri (Europa; pliocen)
Uwagi
Przypisy
Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza